77 - Adriaan van Dis compleet! (deel 2)

In deel 1 van het verslag van mijn zoektocht eindigde ik met de belofte dat ik zou vertellen hoe ik de laatste loodjes van mijn Adriaan van Dis-collectie binnen haalde. Deze laatste loodjes zijn het zwaarst, maar dat heeft niet eens met de prijs van de boeken te maken. Het heeft vooral te maken met mijn eigen criteria: de boeken in mijn kast moeten in zeer goede staat zijn, dus geen vlekken of vouwen hebben, een onbeschadigde rug, geen ex-bibliotheekexemplaren en zeker geen namen van anderen erin geschreven hebben.

Ik heb in de loop van de jaren gemerkt dat internet een steeds belangrijker rol ging spelen bij de zoektocht naar boeken. Verrassend genoeg niet eens langs de gebruikelijke paden van Antiqbook en Amazon, ik vind veel materiaal "gewoon" bij Marktplaats. Ik vraag mij altijd af hoe succesvol dat kan zijn: waarom zet iemand een bibliofiele uitgave bij Marktplaats? Wat is de kans dat een boekenliefhebber net dat boek zoekt en net op dat moment op Markplaats kijkt, want een maand eerder of later en het boek staat er niet meer. Terwijl in (online) winkels boeken gerust jarenlang blijven wachten op een koper en er dus meer kans is op succes. Dat auto's en cd's worden verkocht via Marktplaats en eBay begrijp ik, maar bibliofiele boeken?

Hoe dan ook, ik heb mijzelf de discipline aangeleerd van tijd tot tijd mijn verlanglijst door een aantal zoekmachines te halen. Zo vond ik via Marktplaats vond ik in januari 2004 "Een waarze sat", een speciale Van Dis- uitgave van Wolters Noordhoff, voor luttele euro's. Eerder schreef ik al hoe ik via internet beslag legde op "Brieven zonder grieven", de speciale uitgave van de PTT ter gelegenheid van de Gouden Brief-uitreiking op 10 april 1997. Dat was bij antiquariaat Festina Lente in Groningen.

Doordat ik zo kritisch ben duurde het bijvoorbeeld heel lang voordat ik de verzameluitgave vond waarin de toneelstukken "Een uur in de wind. Komedie om geld" en "Tropenjaren" zijn opgenomen. Dat is een hele kwetsbare uitgave, waardoor ik jarenlang alleen maar lelijke had gezien. Maar in juli 2004 stond bij - alweer - Kok in Amsterdam een mooi exemplaar. Sterker nog: ik heb dit boek zelfs twee keer aangeschaft, zoals ik al eerder schreef. Maar dat had meer met mijn gebrekkige administratie te maken dan met mijn verzamelbehoefte.

Met deze aankopen had ik alle uitgaven van Van Dis zelf compleet, op één na. Ik miste wel nog wat secundair werk, onder meer de al eerder genoemde publicatie over Nathan Sid en Zilver van Ruud Kraaijeveld, uitgegeven door Walva Boek, maar die tikte ik in maart 2005 op de kop.

Ook zocht ik nog naar een uitgave van Tropenjaren in een verzamelbundel samen met "De zaak" van Mensje van Keulen en "Heden Christine" van Thomas Verbogt. Dit was een uitgave van uitgeverij Veen in paperback, met geel omslag. Een typische goedkope publicatie, met als gevolg dat het gele omslag vrijwel altijd verkleurd is. Maar ik wacht liever, dan dat ik ga voor mindere kwaliteit. Op 1 september 2005 - mijn trouwdag - liep ik echter (alweer!!) Kok binnen toen mijn oog viel op een prachtig geel boekje, zonder verkleuring. 19 Jaar na verschijning was dit exemplaar voor 8 euro van mij. Een last viel van mij af: voor zover volgens mij mogelijk was Van Dis compleet in mijn kast. 

En Kok had zelfs nog een heel smakelijk toetje voor mij. Want naast dit boekje stond iets dat ik nog nooit had gezien, een kleine uitgave uit Veenendaal met de toepasselijke titel: "Adriaan van Dis in Veenendaal". Het bleek een uitgave met een beschrijving van het bezoek van Van Dis aan het Christelijk Lyceum in Veenendaal tijdens de Boekenweek in 1997. Leerlingen en leraren schrijven over dit bezoek, vergezeld van een paar foto's. Een boekje dat ik nog nooit had gezien, nog nooit van had gehoord, en dat nog nergens is beschreven. En toch is het van mij. En van de KB natuurlijk, maar die heeft alles dus dat is niet eerlijk.

Maar wat was nu die laatste Van Dis uitgave die ik nooit in mijn kast zou krijgen? Ik kende het bestaan van de publicatie "Bergen", uitgegeven in de serie "Noord Holland in proza, poëzie en prenten". Deze serie is uitgegeven door de Culturele Raad Noord-Holland t.g.v. het 25-jarig bestaan van de Tentoonstellingsdienst van deze Culturele Raad. Een bibliofiele serie die zeventig maal gewijd is aan één van de zeventig gemeenten in Noord-Holland en éénmaal aan de provincie als geheel. Diverse auteurs hebben eraan meegewerkt: Louis Ferron, Nicolaas Matsier, Gerrit Krol, A. Alberts, K. Schippers, J. Bernlef, etc. En Van Dis natuurlijk.
Ik zocht de titel al jaren, maar had 'm nog nooit ergens gezien. Ik heb het nog met een bedelbrief aan de provincie geprobeerd en van hen heb ik een kopietje van het deeltje van Van Dis gekregen, maar ik wilde een echte.
Tot op een dag ook hier het wonder gebeurde: mijn reguliere zoektocht langs allerlei zoekmachines leverde een "hit" op "Bergen" bij Marktplaats. Er blijkt iemand in Friesland te zijn die deze hele serie heeft en aanbiedt via Marktplaats. Alweer de vraag: waarom via Marktplaats? Hoeveel liefhebbers zijn er op Marktplaats voor een bibliofiele uitgave van Louis Ferron? Wat is de kans op een goede prijs? Hoe dan ook, ik zag de advertentie en wist dat ik deze moest hebben, ongeacht de prijs. Maar ik ging natuurlijk wel onderhandelen, zeker toen ik ontdekte dat de verkoper ook het deeltje van Nicolaas Matsier had. Voor 65 euro heb ik ze allebei kunnen kopen en wat ik nooit had gedacht werd toch werkelijkheid: Bergen staat bij mij in de kast te pronken.

Uiteindelijk komt elk boek dat je zoekt een keer op je pad. Het is een kwestie van geduld en ogen open houden. Soms duurt het jaren, soms duurt het decennia, maar er komt een dag dat je kunt en moet toeslaan. Die dag kwam voor mij een paar weken geleden.

Van Dis is nu compleet, maar toch was de vondst van de Veenendaalse uitgave voor mij ook wat zorgelijk: hoeveel Van Dis-uitgaven zijn er nog die ik niet ken? Ben ik eigenlijk wel compleet?
Uiteindelijk is dat natuurlijk niet zo. Ik weet namelijk dat ik nog het AO-boekje over Van Dis moet hebben, en ik weet ook dat er een luxe uitgave van "De vraatzuchtige spreekt" is. Maar de eerste is secundair werk en de tweede is veel te duur (rond de 500 euro, hoewel mijn versie inmiddels ook 80 euro kost) en de titel heb ik in feite al. Onlangs vond ik nog een verwijzing naar het boek "Dossier: Adriaan van Dis" van Judith Minkman (de tekst staat hier). Maar wat is er nog meer beschikbaar? Zie ik titels over het hoofd? Ben ik eigenlijk wel compleet?

Ik hou met één oog internet in elk geval scherp in de gaten. Met het andere oog kijk ik naar mijn rijtje Van Dis. Ik denk niet dat er nog iemand in Nederland is met zo'n rijtje. Eén van de 35 exemplaren van "De Vraatzuchtige spreekt" en één van de exemplaren van "Bergen": wie doet mij dat na? Bijna niemand denk ik, zeker niet nu ik ook dat Veenendaalse boekje heb.

76 - Cicero afgelopen vrijdag

Ik verdraag de boekenbijlage van de Volkskrant niet meer. Wekelijkse boekenbijlagen bij kranten zijn überhaupt Tantaluskwellingen: er worden je allerlei boeken voorgespiegeld die vrijwel binnen je bereik zijn, maar waar je toch niet aan kan komen. Meestal vanwege de prijs en de hoeveelheid.
Een verzamelaar zoals ik heeft het over het algemeen al druk genoeg met zijn eigen desiderata: het lijstje met boeken dat als eerste prioriteit aan de verzameling moet worden toegevoegd. De titels op dit lijstje zijn allemaal van tijd tot tijd zoekopdrachten in Google, bij Antiqboek of bij Boekwinkeltjes.nl. En verder blijft geen gelegenheid onbenut om in antiquariaten in kasten te kijken, dozen op te tillen of in bakken te graaien om te zien of er misschien nog een titel tussenzit.
Bij deze zoektocht naar specifieke titels doe ik over het algemeen nog vrij veel "bijvangst" op: boeken waarvan ik het bestaan niet kende, maar die bij het zoeken door mijn handen gaan en vervolgens worden aangeschaft omdat ze bij nader inzien cruciaal zijn voor de verzameling.
Zoals ik met betrekking tot mijn Van Dis-collectie beschrijf (hier ook), duurt een zoektocht naar "alles" toch al gauw een jaar of vijftien. Ik schreef al eerder hoe ik vijftien jaar gezocht heb naar een titel van Hugo Brandt Corstius.

Dit alles kost al tijd en geld genoeg. Toch teister ik mijzelf wekelijks met boekenbijlages van kranten. Allereerst die van de Volkskrant, maar bij gelegenheid ook die van NRC Handelsblad en Vrij Nederland. Meestal blijf ik dan achter met een verlangen naar boeken dat waarschijnlijk onvervuld blijft, in het ergste geval met een verlengde verlanglijst.

Candida Höfer aan het werk

Neem nu Cicero - zo heet de boekenbijlage van de Volkskrant - van afgelopen vrijdag. Aangezien ik kranten altijd van achter naar voren lees, begin ik achteraan. Op de achterpagina staat de aankondiging van het boek "Bibliotheken" van Candida Höfer. Dit boek, voorafgegaan door een al wat ouder essay van Umberto Eco, is gevuld met 137 foto's van Europese en Amerikaanse bibliotheken: de Sainte-Geneviève in Parijs, de Anna Amalia in Weimar (voor de brand), de Strahovská knihovna in Praag, de Real Gabinete Poruguês de Leitura in Rio de Janeiro, het van Abbemuseum en natuurlijk Trinity College in Dublin, om er een paar te noemen. Dit boek moet ik dus hebben: 49,61 euro is de drempel.

Op diezelfde pagina de aankondiging van een nieuw deel in de serie Bekroond Europa. Deze week "In de ban van mijn vader" van Sandro Veronesi. Gelukkig maar 8 euro (met bon), want die moet dringend gelezen worden. Een pagina eerder schrijft Wineke de Boer een lovende recensie over "Het roze huis" van Pierre Bergounioux: "Zijn proza is voor alles zintuiglijk: de verteller neemt waar, maar interpreteert nauwelijks, waardoor hij een appèl doet op de verbeeldingskracht van de lezer. (...) Door zijn stijl, gecombineerd met de universele strekking (het najagen van een droombeeld, de weg naar de volwassenheid) plaatst Bergounioux zijn boeken, ondanks het historische kader, buiten elke tijd. Dank aan de vertaalster door wier monnikenwerk we deze weerbarstige, uitzonderlijke romans tot in de eeuwigheid kunnen lezen." Het roze huis gaat mij 18 euro kosten, maar het is deel van een tweeluik waarvan "Een stap en dan de volgende" het andere deel is.
Op diezelfde pagina schrijft H.J. Schoo een prikkelend artikel over het nieuwe boek van Theodore Dalrymple (35,50 euro), "Our culture - what's left of it", een confronterend boek over de samenleving van nu. "Alleen beschaving kan ons redden", zo wordt Dalrymple's boodschap samengevat in een verzameling essays die hij de afgelopen jaren schreef.

En zo gaat het maar door over het ene fraaie boek na het andere, met als klap op de vuurpijl een column van Martin Sommer op de voorpagina over de Frankfurter Buchmesse, waar ik natuurlijk ook niet ben maar hij wel. "Want naar Frankfurt moeten is verschrikkelijk. Maar niet naar Frankfurt mogen is nog veel erger." Het is maar goed dat ik niet naar Frankfurt ga denk ik, de aanblik van al die boeken zou waarschijnlijk onverdraaglijk zijn.
Nee, ik kan de boekenbijlage maar beter laten voor wat hij is. Want na lezing blijf ik achter met een groot besef dat er een wereld vol prachtige boeken is die voor mij onbereikbaar zijn, of waarvoor de tijd mij ontbreekt ze grondig te lezen, waar ik dus uiteindelijk niets van zal weten. Met dat besef leg ik de krant weg en pak ik een boek. Want als ik dan niet alles kan kopen en lezen wat mij langs die weg wordt voorgeschoteld, laat ik dan in elk geval het moois tot mij nemen dat ik wél heb weten te vinden. Zoals het boek "Warmly inscribed" van het schrijversduo annex boekenverzamelaarsduo Lawrence en Nancy Goldstone. Maar daarover vertel ik een volgende keer meer (maar hier vond ik al een aardige recensie)

75 - Adriaan van Dis compleet! (deel 1)

Het wonder is geschied: ik kan nu met recht zeggen dat ik een verzameling van één schrijver in mijn bibliotheek compleet heb!! Ergens is het de droom van de verzamelaar, maar het levert ook wat leegte op... om mijn verzameling compleet te houden hoef ik alleen maar alert te zijn en de nieuwe uitgaven te kopen. De uitdaging is weg, het zoeken naar bijzondere uitgaven in obscure winkels en vage markten hoeft niet meer.

En om welke schrijver gaat het dan? Hier is... Adriaan van Dis! En wat bezit ik nu dan allemaal van Adriaan. Ik ga er chronologisch - in volgorde van aanschaf - met jullie doorheen.

Het eerste boek dat ik van Van Dis kocht, was meteen zijn literaire debuut: de novelle "Nathan Sid". Uiteraard in de versie die niet in de winkel lag, maar het eerder verschenen nieuwjaarsgeschenk van uitgeverij Meulenhoff. Ik kocht deze Van Dis op 10 mei 1991. Dat betekent dat ik tussen mijn eerste en mijn laatste Van Dis ruim 14 jaar nodig heb gehad aan speurtochten.
Dat jaar kocht ik ook nog "In Afrika", net voor kerst was dat: 21 december 1991. Natuurlijk is ook dit een eerste druk, maar het is ook nog een gesigneerde versie. Ik kocht deze bij De Slegte in Amsterdam.
Na deze twee boeken, niet voor niets bijna de meest bekende van Van Dis, was ik meteen enthousiast over zijn schrijfstijl en wilde ik meer van hem lezen. En lezen betekent bij mij ook aanschaffen. Toch duurde het nog een paar jaar voordat het verzamelen verder ging. Pas op 13 oktober 1994 kocht ik het toen verschenen "Indische Duinen", ook eerste druk, gebonden en met stofomslag. Ook hiervan weet ik nog waar ik het kocht: bij Athenaeum, op het Spui in Amsterdam. Het was destijds een rib uit mijn lijf, want ik was nog student. Maar ik wist dat als ik het toen niet zou kopen, het later alsnog zou moeten. Mogelijk voor meer, maar waarschijnlijk na lang zoeken. En ik had al veel zoekwerk voor de boeg met de rest van zijn oeuvre, dus deze wilde ik dan toch maar vast arresteren.

Weer was het twee jaar stil met het verzamelen van Van Dis, maar toen ging het opeens heel hard. Midden juli 1996 stuitte ik eerst op een centraal exemplaar in mijn verzameling: de bibliofiele uitgave "De vraatzuchtige spreekt", een uitgave van Amo, stond bij De Slegte in Amsterdam op mij te wachten. Voor 35 gulden, niet gek voor een exemplaar dat in een oplage van 35 is gemaakt. Het is dan ook genummerd (nr. 23) en gesigneerd. Diezelfde dag kocht ik nog eerste drukken van "Een barbaar in China", het kleine boekje "Zoen" en een gesigneerd exemplaar van "Casablanca". Allemaal weer in Amsterdam gekocht, deels bij De Slegte en deels bij Kok in de Oude Hoogstraat in Amsterdam.
Ik herinner me dat deze collectieve aanschaf het moment was dat ik besloot dat ik álles van deze schrijver wilde hebben. Ik vond het nog steeds een geweldige verteller (hoewel ik de indruk had dat hij wel steeds over hetzelfde thema schreef...) en bovendien had ik inmiddels zoveel van hem, waaronder een paar redelijke zeldzame uitgaven (de speciale versie van Nathan Sid, de bibliofiele De vraatzuchtige spreekt) en een paar gesigneerde uitgaven, dat ik nu voor volledigheid ging.

En zo geschiedde. Had ik in 1996 al vier titels van Van Dis gekocht, in 1997 kocht ik er weer vier. Allereerst in januari 1997 de Postbank-uitgave "Noord Zuid. Een modern sprookje" (bij Aioloz, in Leiden). Een bedelbrief aan de VSB leverde mij vervolgens in juli de speciale uitgave "Classics" op, een uitgave van de Stichting VSB Fonds t.g.v. de tweede VSB Beurzendag in 1993. Een andere bijzonderheid was "Komedie om geld", een speciale uitgave t.g.v. het tienjarig bestaan van de Optiebeurs. Ook deze aanwinst was het resultaat van een smeekbede aan het secretariaat van de Optiebeurs, dat na een zoektocht door de archieven een exemplaar van in oktober 1997 dit boekje voor mij vond. De hartelijke brief van het secretariaat ("... het was een lange zoektocht, maar wel leuk.") heb ik erbij bewaard...
En dan wordt het in deze fase van de verzameling natuurlijk ook een kwestie van opletten. In de Volkskrant las ik dat bij uitgeverij Herik een bibliofiele uitgave zou verschijnen onder de titel Totok. De eerste, tweede en derde druk (elk 299 exemplaren) verschenen tegelijk, maar ik moest natuurlijk een eerste druk hebben. Bij Scheltema aan het Koningsplein in Amsterdam sloeg ik op 18 november 1997 mijn slag: nummer 275 van 299 was voor mij, en gesigneerd natuurlijk.

Gestaag ging het kopen door. In 1998 werden achtereenvolgens de speciale uitgave t.g.v. Dodenherdenking 1998 toegevoegd ("Een deken van herinnering. Gevolgd door het gedicht "de laatste wereldvrede" door Leo Vroman". Een maandje later, in juni 1998, kocht ik "Het beloofde land".

Daarna duurde het helaas weer bijna een jaar, maar na lang zoeken vond ik in maart 1998 de uitgave van Van Dis samen met Kadir van Lohuizen over Mozambique: "Waar twee olifanten vechten. Mozambique in oorlog".

Twee volgende jaren waren relatief mager, maar in 1999, vlak voor het sluiten van het millennium, ging het hard. Allereerst kocht ik de handelseditie van Palmwijn, dat eerder als boekenweekgeschenk was verschenen. Het boekenweekgeschenk vind je op elke straathoek, maar ik vraag mij af wie ooit deze uitgave kocht. Immers, waarom zou je veel geld betalen voor een boek dat je bijna overal gratis kan krijgen? Maar ik kocht het natuurlijk wel, in juli 1999. Tezelfdertijd vond ik in Hilversum, bij Frans Melk, de eerste druk van "Zilver. Of het verlies van de onschuld", mét stofomslag. Tientallen exemplaren zonder stofomslag zijn door mijn handen gegaan, maar eindelijk vond ik een goed exemplaar.

In september 1999 verscheen de roman "Dubbelliefde", met voorsprong Van Dis' minste boek. Maar ik was in een fase van verzamelen dat inhoud er niet echt meer toe doet: ook dit rampzalige boek hoort in de collectie thuis. Gekocht dus, eerste druk, stofomslag: het vaste patroon.
Tijdens het verzamelen komt onvermijdelijk ook secundair werk op je pad, zoals het boek van Paul Sars "Adriaan van Dis – de zandkastelen van je jeugd". Interessant in dat boek was de bibliografie, waaruit ik leerde dat bij uitgeverij Walva Boek ook secundair werk was verschenen, namelijk een studie over Zilver en Nathan Sid. Die kwam voorlopig op het verlanglijstje, dat gestaag korter werd.

In die jaren publiceerde Van Dis redelijk frequent. Zoals "Op oorlogspad in Japan" in juni 2000. Dat was alweer een makkie: verschijnen, kopen, klaar. Overigens inhoudelijk een ijzersterk boekje, heel anders dan wat hij tot nu toe had geschreven. De beschrijving van zijn reis in Japan en de emoties van de confrontatie met de voormalige bezetter in zijn jeugd zijn emotioneel, en zijn verscheurdheid goed beschreven.

Hetzelfde makkie had ik twee jaar (september 2002)later met de roman "Familieziek", toen Van Dis inmiddels bij zijn nieuwe uitgeverij Augustus, opgestart door ex-Meulenhoff redacteur Tilly Hermans, zat. Familieziek is, met name door de structuur, weer een uitstekend boek. Het thema is nog steeds vergelijkbaar met die uit eerdere boeken, maar anders opgezet. Ik moet eerlijk zeggen dat ik na de verschijning van Dubbelliefde twijfelde of ik door moest gaan met het verzamelen van Van Dis: was het eigenlijk wel zo'n goed schrijver. Maar na verschijning van "Op oorlogspad in Japan" en "Familieziek" wist ik het weer: hij is een uitstekend auteur.
Een jaar na "Familieziek" verscheen een speciale uitgave van het tijdschrift Optima met Adriaan van Dis als gastredacteur onder het thema "vrijtaal", oftewel vrijende talen. Deze uitgave biedt een interessant kijkje in de achtergronden van Van Dis, met name door de bijdragen over de invloed van taal en de achtergronden van taalvarianten in Nederland. Zo zijn er bijdragen van René Appel (over jongerentaal) en Arion (over Papiamento) in te vinden. Voor wie deze Optima nog niet heeft en in taal is geïnteresseerd: een aanrader!

Zo langzamerhand had ik nog maar een heel kort verlanglijstje met Van Dis-items over. Maar de laatste loodjes zijn natuurlijk altijd het zwaarst. Hoe ik deze laatste loodjes uiteindelijk toch binnenhaalde, met een voor mij onverwacht slotakkoord, vertel ik in het tweede deel van het verslag van mijn Van Dis-verzameling.

74 - Herkend door mijn browser

Aangezien ik veel te lui ben om adressen in te tikken in de werkbalk van mijn browser en zelfs te lui ben om mijn favorieten of bladwijzers aan te klikken, volsta ik meestal met het intikken van een woord uit een URL, en dan brengt Mozilla mij wel waar ik wil... Als ik dus naar www.antiqbook.nl wil om het zoveelste gat in mijn begroting te slaan, hoef ik alleen maar "antiqbook" in te tikken om op de plaats van bestemming te komen, en dat scheelt toch maar mooi vijf letters en twee puntjes. Ik vroeg mij af of dat ook zou werken met mijn favoriete boekenlogs: worden zij aan hun naam herkend of is het nodig de hele URL in te tikken? Als ik bij mijzelf begin: wie "boekensneuper" of "boekenblog" intikt komt vanzelf bij mijn blog terecht, maar wie alleen "sneuper" intikt komt bij "De Sneupers", een vereniging voor historisch onderzoek in Noordoost Friesland. Op de pagina met links van die vereniging sta ik overigens ook, als één na laatste in een hele lange lijst. Gek genoeg krijg ik daar toch nog aardig wat bezoekers van - sneupers trekken elkaar aan, zullen we maar zeggen. 

Maar laat ik eens wat andere experimenten doen. als ik "bibliofilos" intik kom ik niet bij het fraaie weblog van de lezende hostess, maar bij het exclusieve antiquariaat van Luis Bardón Mesa (die doet in "libreria para bibliofilos"). Wie op zijn catalogi klikt, vindt daar onder andere deze uitgave van Cervantes: Het is de "Second Brussels edition, rare, of Cervantes' literary masterpiece, the most well-known Spanish literary piece ever written. Very nice copy, bound in burgundy gilt morocco by A. Palomino, gilt edges." Voor 18.000 euro is hij van jou... 

Ook met boekengek heb ik weinig succes, ik kom niet op het weblog van Martin, de hartstochtelijke boekengek en Büch-liefhebber, maar bij de pagina van Anoeska van 13, die boekengek is en Francine Oomen als favoriete schrijfster heeft. Op de site staan verwijzingen naar de boekengekken Brecht, Lisette, Charlotte, Amanda, Kaylee en Shakari. Zo te zien allemaal meisjes (hoewel Brecht een mooie literaire klank heeft, net als Charlotte). Waarom lezen jongens niet? Op de verzamelpagina met boekengekken zie ik in de gauwigheid alleen Martijn en Xander staan tussen alle meiden. Er zullen dus waarschijnlijk in de toekomst nog veel meer vrouwelijke boekenbloggers opstaan, als dit de trend is, terwijl de mannen hopeloos achterblijven. 

Bij ricksbooks lukt het wel, ik kom daarmee direct op het weblog van Rick's boeken. Maar "ricksbooks" is ook niet een gangbare term natuurlijk. Hetzelfde geldt voor Weirdomusic, dan kom ik weliswaar niet bij zijn weblog, maar wel bij de site (waar staat het linkje naar het weblog trouwens?). "Uitdragerij" lukt ook in één keer ondanks dat het een gangbare term is, dit is een mooi verzamelblog van berichten, waarvan veel over boeken (ik lees vooral die van Sander, die in een Leidse boekhandel werkt). Net als "leeskamer", dat mij direct naar de stek van Jan Coucke brengt. Daarentegen kom ik met "infinity" uit op een site voor home and car audio maar helaas niet op het weblog van Denise Miltenburg. Al met al een wisselend beeld. Ik vrees dat ik toch veroordeeld blijf tot werken met bladwijzers of volledige URL's. Ach, dat is ook een vorm van schrijven. 

73 - Bericht vanaf de plank - of uit een mandje op Hollands Spoor

Een tijdje geleden kocht ik een fraai boekje van Andrea Kerbaker, "Bericht vanaf de plank". Het is de autobiografie van een boek die vanaf de boekenplank - het is het 10.000ste exemplaar van de eigenaar (daarom heet het boek in andere talen ook "Dix mille" of "Diecimila") - de gelegenheid krijgt te vertellen waar het vandaan komt en langs welke omzwervingen het uiteindelijk op die plank is terechtgekomen.
Het boek vertelt door wie het allemaal is gekocht, wie erin heeft gebladerd, hoe zijn buurboeken uiteindelijk wel werden verkocht en zelf bleef staan. Maar uiteindelijk - omdat het een eerste druk is - krijgt het zijn voorlopig laatste rustplaats op de boekenplank van de nieuwe eigenaar.

Wie is er nooit benieuwd naar de lotgevallen van zijn of haar boeken voordat ze in de boekenkast terechtkwamen? Wie heeft zich nooit afgevraagd hoe de kostbare aankopen ooit in tweedehandsboekwinkels, in uitdragerijen, op markten of zelfs tussen het oud papier terechtkwamen? En erger nog: wie heeft zich nooit afgevraagd waar zijn of haar boeken heengaan als je er zelf niet meer bent om voor ze te zorgen? Welke beslissingen nemen je nabestaanden over je kostbare schatten? Ik heb er hier en hier al eens wat over geschreven....

Kerbaker is niet de enige die het perspectief van het boek als uitgangspunt heeft genomene van een verhaal. In mijn bibliotheek staat ook het boekje Ezelsoor van Kees Stip, in 1957 geschreven in opdracht van de Nederlandse Boekverkopes Bond ter herdenking van haar vijftig-jarig bestaan (met een mooi omslag van Jenny Dalenoord). Ook dit is het verhaal van een boek dat balanceert tussen hoop en vrees, bijna in e ramsj en de papiervernietiger gaat maar toch eindigt op een mooie plek in de boekenkast. 

Maar ik werd opnieuw bij dit thema bepaald toen ik vanmiddag een trein pakte op Hollands Spoor. In de Ako in het station lag zo'n mandje met restanten: een paar oude tijdschriften, een paar hele vage boeken, het vaste werk en alles met 50% kassakorting. Tussen de rotzooi zag ik opeens een exemplaar van dit boekje van Kerbaker liggen, van 10 euro nu voor 5 euro...

Als dit exemplaar ooit de gelegenheid krijgt zijn verhaal te vertellen, dan zal het vertellen van die dag dat er een reiziger langs kwam, gedachteloos een blik wierp in het mandje en een hoekje van het omslag onmiddellijk herkende als een exemplaar uit zijn eigen bibliotheek. Het zal vertellen dat de reiziger het boek uit het mandje haalde, opensloeg en met een glimlach hier en daar een zin las, en het herkende en zich het plezier herinnerde toen hij het verhaal voor de eerste keer las. Het zal vertellen hoe het hoopte dat het bevrijd zou worden uit dat mandje, want dit boek hoort op een plank, dat het bevrijd zou worden omdat het als buur een tijdschrift over wapens had. Het zal vertellen over de teleurstelling toen de reiziger het boek dichtsloeg, teruglegde en haastig de Ako verliet, op weg naar een trein. Het zal vertellen hoe het is blijven hopen op de volgende échte lezer, met liefde voor boeken, die wel een plekje had voor dit boek tussen zijn eigen boeken. Het zal vertellen hoe de avond viel en hoe het boek daar lag, eenzaam en zonder geestverwanten, in dat mandje in de Ako, ergens op een koud station...

Is er een lezer die dit boek wil gaan bevrijden? Als ik nu niet te ver uit de buurt was zou ik nog even langs fietsen om het zelf te gaan doen.

72 - Reeksen van reeksen

Boekenreeksen zijn al zo oud als... niet als de weg naar Rome denk ik, maar wel bijna zo oud als de boekdrukkunst. Met enige regelmaat zie ik in boekenkasten bij mensen thuis bijvoorbeeld nog de boekenreeksen van Readers Digest staan, met die crèmekleurige omslag en rode opdruk. Die moeten ooit echt mateloos populair zijn geweest. Maar sinds kort is er weer sprake van een echte hausse en lijken reeksen terug van weggeweest.

Het viel mij op dat juist kranten steeds vaker het initiatief voor dit soort zaken nemen. Kennelijk geïnspireerd door het succes van de Volkskrant en Meulenhoff: zij hadden eerder succes met de Nobelprijsreeks en de Leeslijst; van beide reeksen samen werden 350 duizend boeken verkocht. Veel lezers kochten de hele serie.

Zo kondigt het Parool recent vol trots de bibliotheek van verboden boeken aan: tien boeken die vanaf 1 oktober wekelijks worden gepubliceerd. In ruil voor de bon uit de zaterdageditie van Het Parool en € 5,95 kan elke zaterdag het boek van de week gekocht worden.

Van die serie ga ik denk ik in elk geval "Slachthuis vijf" van Kurt Vonnegut kopen en misschien ook Moravia en De Lados. Dostojevski heb ik al en De Sade, Nin, Templeton en Réage vind ik eigenlijk vooral vermoeiend leesvoer: fijn om met heftige erotische inhoud te choqueren, maar dient het enig doel? Hoe dan ook, volgens het Parool voorzag beeldend kunstenaar Jan Vanriet elk boek van een unieke omslag, wat van deze luxueuze hardcovers echte collectors items maakt. Bestellen dus!

Tegelijkertijd is de nieuwe reeks boeken aangekondigd van de Volkskrant en Meulenhoff. De Volkskrant en Meulenhoff brengen samen tien prijswinnende boeken uit tien Europese landen uit. Samen vormen ze de reeks Bekroond Europa. De reeks bestaat uit boeken die de afgelopen tien jaar een grote literaire prijs wonnen in eigen land. De reeks opent 1 oktober met "Amsterdam" van de Brit Ian McEwan, dat in eigen land de Booker Prize won. Daarna volgen onder meer "Veranderend licht" van de Deen Jens Christian Grondahl (BG Banks Litteraturpris), "De langverwachte" van Abdelkader Benali (Libris Literatuur Prijs) en "In de ban van mijn vader" van de Italiaan Sandro Veronesi (Premio Campiello). De boeken kosten 11 euro zonder en 8 euro met bon. Eigenlijk spreekt deze hele serie mij wel aan, al was het maar omdat ik de meeste niet ken en ze tóch een prijs hebben gewonnen. De titels van Grøndahl, Veronesi, Judith Hermann (Zomerhuis, later), Lucia Etxebarria (Beatriz en de hemellichamen), Ljoedmila Oelitskaja (Reis naar de zevende hemel) en Jean Echenoz (Ik ben weg) zeggen mij niets. Dit moet ik - vermoedelijk tot mijn schande - hier toch bekennen. Maar: er is in elk geval nog heel wat te ontdekken!

Ook Wegener richt zich op prijswinnende boeken. Wegener begint vanaf 8 oktober 2005 de Winnaars Collectie. In deze serie verschijnen vijftien Nederlandstalige romans van auteurs die een belangrijke literaire prijs hebben gewonnen. Het eerste boek dat in de reeks verschijnt is "Het leven is vurrukkulluk" van Remco Campert. In 1976 winnaar van de P.C. Hooftprijs. Op de lijst van 15 te verschijnen boeken staan verder titels als: "De mensen thuis" van Thomas Rosenboom, "De doodshoofdvlinder" van Jan Wolkers, "Werther Nieland"van Gerard Reve, "De verliefde gevangene" van Cees Nooteboom, "Advocaat van de Hanen" van A.F. Th. van der Heyden, "Het stadspaleis" van Geert Mak, "De geruchten" van Hugo Claus en "Ik Jan Cremer" van Jan Cremer. De boeken verschijnen in gebonden exemplaren met harde kaft, omslag en leeslint. Ze zijn te koop tegen de prijs van € 7,50. Van deze reeks zal ik er weinig kopen: Nederlandse literatuur verzamel ik het liefst in oorspronkelijke uitgaves, en nog liever in eerste druk. Dus ik zal deze titels aan mij voorbij laten gaan.

Ondertussen heeft Trouw een eigen boekenreeks gepubliceerd. Daarin zijn tien klassiekers van tien Europese schrijvers geselecteerd. Volgens Trouw zijn het "romans die tezamen een indringend beeld geven van de zeer bewogen twintigste eeuw. Deze unieke werken mogen niet in uw boekenkast ontbreken." Van deze serie ken ik er ééntje niet: Ivo Andric - de brug over de Drina. Maar die verschijnt pas samen met Yourcenar (Herinneringen van Hadrianus) op 21 november. Ik moet dus nog even geduld hebben. Gisteren zijn als het goed is wel "De stille Amerikaan" van Graham Greene en "Bekentenissen van Zeno" van Italo Svevo verschenen. Zonder enige twijfel is het boek van Svevo briljant - net als zijn andere boeken trouwens. Het is één van de weinige boeken die ik blind aan iedereen aanbeveel. Maar of het thuishoort in een serie waar ook "Het proces" van Kafka en "1984" van Orwell in staan weet ik niet. Hoe dan ook, voor 119 euro is de serie te koop. Daarmee is het wel een dure hobby, duurder dan de andere reeksen in elk geval.

NRC is tot slot al enige tijd bezig met De Leesclub waarbij zes meesterwerken uit de Nederlandse literatuur worden besproken. Iedere maand staat een boek centraal. Lezers en redacteuren praten vier weken lang over de belangrijkste aspecten van dat boek. Nu is dat "Het land van herkomst" van Du Perron, maar eerder zijn al Hermans (Ik heb altijd gelijk), Mulisch (Het stenen bruidsbed) en Couperus (De stille kracht) aan de beurt geweest. Wie met alle zes boeken wil meepraten, kan voor 77,45 euro de hele set bestellen.

Het AD doet het weer anders. Daar kan je inschrijven op een 30-delige encyclopedie. En bij de Telegraaf kan je al een tijdje klassieke muziek sparen. De eerste is handig om feitjes over boeken en schrijvers op te zoeken en de tweede is weer aardig als achtergrond bij het lezen, hoewel boek en muziek wel bij elkaar moeten passen natuurlijk. Gelukkig heeft de boekenweek volgend jaar als thema "Boem Paukeslag" en gaat dus over schrijvers en muziek, waarmee ons een weg wordt gewezen uit dit dilemma.

Het probleem is natuurlijk dat je die reeksen nooit helemaal wilt hebben: je hebt er al een paar van of enkele titels spreken je gewoon niet aan. Als je een echte verzamelaar bent, zou je natuurlijk desondanks toch kunnen gaan voor complete reeksen: volledigheid is de drijfveer van de verzamelaar. Maar ik begin er toch maar niet aan. Ik gebruik deze series om voor lage prijzen goede boeken te kopen, en dat de consequentie daarvan is dat in mijn bibliotheek allerlei boeken staan met rugnummers van allerlei series, dat is dan maar zo. Het zijn titels die ik anders toch niet zou verzamelen of in eerste druk zou willen hebben, maar die vanwege de inhoud noodzakelijk zijn op mijn boekenplanken en uiteindelijk in mijn hoofd. En een meevaller is dat ze er over het algemeen prachtig uitzien: hardcovers inderdaad, maar een smaakvolle omslag. Het uiterlijk van mijn boekenrijen knapt er dus ook van op.

Precies een jaar geleden begon de Volkskrant met de al genoemde Nobelprijsbibliotheek. Van die serie van 10 boeken heb ik er uiteindelijk twee gekocht: "De stad der blinden" van Saramago en "Wachten op de barbaren" van Coetzee. Twee boeken overigens die een zeldzame indruk hebben achtergelaten bij mij: meesterwerken, allebei! Gelet op die ervaring - briljante boeken kopen voor weinig geld - ga ik zeker de bovenstaande series in de gaten houden en mijn slag slaan.

71 - Tijd voor Bordewijk - deel 2

Ik schreef al eerder met enthousiasme over de Parelduiker-uitgave waarin brieven van Bordewijk staan gepubliceerd. Ik werd geattendeerd op deze uitgave door het stuk van Swanborn in De Volkskrant hierover.
Ik beloofde onder meer te schrijven over de periode rond 1956 en over de vraag wat er allemaal in een Bordewijk-verzameling thuishoort.

In het Volkskrant-stuk staat dat de nu gepubliceerde brieven van voor 3 maart 1945 interessant zijn, omdat toen alle bezit van Bordewijk verloren ging bij het bombardement op het Bezuidenhout waar hij toen woonde. Historisch gezien is dat inderdaad interessant, maar eigenlijk heb ik mij altijd het meest verbaasd over een periode van ruim een decennium later.

Het echtpaar Bordewijk heeft toen een tijd gewoond in "Hejmo Nia" in Scheveningen. De naam van het huis is Esperanto voor "ons tehuis" en het pand staat (nog steeds) aan de Parkweg 9a in Scheveningen. In het huis ontstond een groot conflict tussen de andere bewoners en het echtpaar Bordewijk. Er waren beschuldigingen van diefstal en van pesterijen (Bordewijk beweerde dat andere bewoners met een stofzuiger koude lucht door de plafonds in de ruimtes van Bordewijk bliezen om het echtpaar uit huis te jagen) en er werden processen gevoerd onderling (over de financiële huishouding, over huisuitzettingen...) die Bordewijk overigens steevast verloor. Kortom, een merkwaardige periode die niet lijkt te passen bij een schrijver van dit formaat. In de biografie van Bordewijk die Reinold Vugs schreef wordt deze periode in detail beschreven (p. 241-250). Vugs analyseert dat vooral Johanna Bordewijk-Roepman zich in deze conflicten scherp opstelde en zich met name keerde tegen een medebewoner, die zij ervan verdacht homoseksueel te zijn. Daarnaast speelde in dezelfde periode de kwestie van de verstoorde relatie met de ex-vriendin van Johanna: Kitty de Josselin de Jong. Vervolgens legt Vugs een verband tussen deze gebeurtenissen enerzijds en de conflictroman Bloesemtak anderzijds. Interessant is dat Vugs sowieso het leven van Bordewijk beschrijft langs de verschijning van zijn werk. De vraag is natuurlijk altijd hoezeer het werk van de schrijver is beïnvloed door zijn persoonlijke situatie en dat lijkt in dit geval zeker zo te zijn geweest. Uiteindelijk vertrekt het echtpaar in 1956 uit Hejmo Nia, maar ook in de nieuwe woonomgeving beschuldigt Johanna haar omgeving van het doelbewust veroorzaken van koude luchtstromen en harde geluiden.

En dan: wat hoort er allemaal in een Bordewijk-verzameling thuis?
Ikzelf verzamel al heel lang uitgaven van Bordewijk, eigenlijk al sinds ik op de middelbare school werd getroffen door zijn briljante boek “Bint”. Ik heb de verhalen en boeken van Bordewijk sindsdien altijd gewaardeerd, en dus heb ik er ook naar gestreefd een collectie van hem compleet te krijgen. Verzamelen betekent echter steeds keuzes maken. Ik heb de volgende keuzes gemaakt:

Primair werk: al zijn werken horen er natuurlijk in thuis. Maar: wel in eerste druk. Het zoeken naar eerste drukken van werk van Bordewijk valt echter niet mee. De schrijver is al geruime tijd dood en er komt dus niet zoveel van hem op de markt (hoewel je zou denken dat oudere verzamelaars overlijden en er dus wat doorstroming komt). Toch heb ik in de loop van de jaren op de meest uiteenlopende plekken boeken gevonden: "Geachte confrère" lag op een tafel van een boekhandelaar in de Oudemanhuispoort in Amsterdam voor ƒ 25,-, "De wingerdrank" dook ik zoals ik eerder schreef op bij antiquariaat Egidius, "Idem" lag bij Aioloz in Leiden, "Fantastische vertellingen, deel 2" kocht ik bij een particulier, maar ik heb geen idee meer hoe ik daar terecht kwam (het was nog voor de tijd van eBay en Marktplaats), en zo heeft elk boek een historie. "Noorderlicht" kocht ik bij Boek en Glas in de veronderstelling dat het een eerste druk was, maar het was een tweede druk. Ik heb hem gehouden vanwege de omslag: daarop stond de Korenbrug in Leiden, waar ik toen studeerde.
Verder bezit ik facsimiles van “Bint” en “Blokken”. Helaas niet de originelen (iets te begrotelijk), maar vooruitlopend daarop heb ik deze speciale uitgaves wel gekocht. Er is geen twijfel dat ze in de vezameling thuishoren.

Dan komt de vraag hoe je omgaat met pseudoniemen. Bordewijk schreef onder de naam Emile Mandeau het verhaal “Verbrande erven” (een illegale uitgave van De Bezige Bij in de oorlog) en onder de naam “Ton Ven” een aantal rijmpjes. De bundels van Ton Ven zijn hemeltergend slecht, Kees Fens schreef erover "men hoeft niet veel van rijmen te weten om vast te stellen dat Sinterklaas hierbij vergeleken een virtuoos is". Maar ook deze horen in de collectie: het is oorspronkelijk werk van Bordewijk. Bovendien is de bundel "Paddestoelen" uit 1916 zijn eigenlijke debuut als schrijver. Dit boekje heb ik nog nooit ergens aangeboden gezien, is het überhaupt ooit in Nederland verhandeld de laatste decennia? Ik zou het in elk geval graag willen hebben, al heb ik al de tweede druk van deze bundel. In de uitgave van de Parelduiker staat een stukje over deze bundel, met een afbeelding van het omslag van de eerste druk, afkomstig uit het bezit van een verzamelaar. Waar zou hij die ooit opgedoken hebben?

Weer een andere categorie zijn roof- of margedrukken. Ik ken er niet zoveel, maar ik heb bijvoorbeeld twee boekjes van de Avalon Pers (zie ook hier) in Woubrugge: "De publieke fotolach" (1984, oplage 125) en "Straatnamen" (1984, nummer 6 van 100) en van de Bosbespers "Vijf kleine verhalen" uit 1983 (te koop bij antiquariaat Klondyke) . Ik vind dat deze tot de kern horen: het is oorspronkelijk werk, vaak nergens anders te vinden dan in dit soort uitgaves.

Verder is er nog volop secundair werk. Opvallend is dat het AO-boekje over Bordewijk het nummer 1938 heeft. Dat is het jaar dat de eerste druk van Karakter werd uitgegeven.

Het leukste zijn natuurlijk studies in beperkte oplages, zoals het boekje "Schaduw, Stemming en Stil water. Bordewijk en de Haagse straatnamen" van Elly Beukenhorst-Kamp (een uitgave van de Bosbespers uit 1989, oplage: 150. De auteur blijkt bij het NIWI te werken) of het boekje "De hoogten van Doyle, de trog van Bordewijk" (eveneens de Bosbespers, nu uit 1988 met een oplage van alweer 150). Maar ook de biografie van Bordewijk van Reinold Vugs staat in mijn kast, naast bijvoorbeeld twee boeken van Th. Govaart ("Het geclausuleerde beest" en "Meesterschap over het monster") die over Bordewijk gaan.

Dan zijn er tijdschriften die werk van en over Bordewijk publiceren. De recente uitgave van de Parelduiker is een voorbeeld. Ik verzamel tijdschriften in het algemeen niet; de hoeveelheid is eindeloos. Maar het themanummer van de Parelduiker hoort natuurlijk weer wel in mijn bibliotheek: het is meer boek dan tijdschrift wat mij betreft én het gaat voor het overgrote deel over Bordewijk.

Tot slot is er het werk van nazaten. Ik schreef al dat de brief van zijn zoon voor mij wel tot de verzameling behoort, maar alleen omdat het een brief aan mij was over het werk van zijn vader. Een verzamelaar schreef naar aanleiding van mijn vorige stukje over Bordewijk al dat hij de brief van Robert Bordewijk wel wilde hebben voor zijn eigen verzameling. Dat is volstrekt logisch, maar ik sta hem natuurlijk niet af. De andere verzamelaar begreep dat gelukkig ook.
Alle andere willekeurige brieven van Robert boeien mij echter niet. Bordewijk's dochter Nick heeft ook boeken gepubliceerd, onder de naam Nick Funke-Bordwijk (o.a. "Leo", "Millicent" en "Wraak"). Die boeken heb ik niet en ik heb ook nooit de aanvechting gevoeld het te kopen. Heeft iemand ze ooit gelezen?

Kortom, het resultaat van alle keuzes is een aanzienlijke rij Bordewijk in mijn kast waar ik eigenlijk best tevreden over ben. Misschien dat andere verzamelaars andere keuzes maken of meer budget hebben, maar binnen mijn mogelijkheden heb ik heel wat bereikt.

Ik merk dat ik de laatste jaren niet meer zo hard zoek naar Bordewijk; het komt in vlagen. Dat heeft ook te maken dat er maar weinig wordt aangeboden dat ik nog niet ken. Het verschijnen van een catalogus met veel Bordewijk-titels spoort mij af en toe weer aan zoals ik ook niet nalaat van tijd tot tijd bij Antiqbook of op veilingsites te speuren naar Bordewijk. Toch blijkt over het algemeen dat het weinige dat ik nog niet heb helaas vaak onbetaalbaar is.

Ik ben in elk geval blij dat door de Parelduiker weer wat aandacht voor deze grootmeester is ontstaan. Voor wie zich aangespoord weet: de meeste afbeeldingen in deze post heb ik 'geleend' van de database van antiquariaat Klondyke, waar al deze prachtige titels te koop zijn.

70 - Vakantieblog 2: weer Weimar

Naar aanleiding van mijn vorige post over Weimar en de reacties daarop: de vertalingen van Goethe's Wandrers Nachtlied (waaronder de Nederlandse) zijn hier te zien.

Ik schreef al wat er in Weimar allemaal te ontdekken is. Eén ding noemde ik nog niet: er zijn boekwinkels te over. Op elk straathoek een boekhandel of een antiquariaat. Hier zijn een paar voorbeelden.

Antiquariat Suleika [naar de naam die Goethe gebruikte voor Marianne von Willemer], Schillerstrasse 10











Hoffmann's Buchhandlung, Schillerstrasse 18. In de spiegeling van het raam ben ik te zien terwijl ik de foto maak.






Antiquariat Zwiebelfisch, Scherfgasse 1








Thelemanns Buchhandlung, Rittergasse 21










En dan heb ik (onder meer) antiquariaat Goethe, aan de Marktstrasse 6, nog over het hoofd gezien zag ik later.

Elke boekhandel heeft minstens twee kasten met titels vàn Goethe en minstens nog twee kasten óver Goethe. De meeste van die titels zijn vrij recent: de Goethe-industrie draait nog op volle toeren. Boudewijn Büch schreef een boek met de titel "de Goethe-industrie" (dat ik overigens nog niet gelezen heb), maar in zijn boek "Bibliotheken" schreef hij al: "De Zentralbibliothek [in Weimar] bezit nagenoeg alle artikelen en boeken die er van Goethe bekend zijn en die er over hem en zijn tijdgenoten geschreven zijn of een beeld geven van het tijdsgewricht. Bijna 800.000 delen van, over en omtrent Goethe". Ik heb geen 800.000 verschillende titels geteld, maar het waren er heel wat.

Ik kon Weimar dan ook niet verlaten zonder iets gekocht te hebben natuurlijk. Maar wat is zinvol om te kopen? Het Goethe-kookboek misschien, in minstens tien varianten verkrijgbaar? Een of andere versie van zijn verzamelde werken, of alleen van zijn brieven?
Het overweldigende aanbod maakte mij nederig, ik heb dus niet meer gekocht dan wat souvenirs; bescheiden uitgaves die niet veel om het lijf hebben maar voor mij betekenis hebben omdat ze in het hart van Weimar zijn aangeschaft:

- In Hoffmann's Buchhandlung kocht ik van Klaus Tudyka (Hörspiel-Autor, Film- und Fernseh-Szenarist, Literarische Liebesbeziehung zur Klassik/Weimar): Gott im Himmel, was ist Weimar für ein Paradies. Goethe und Frau von Stein - Stationen einer Liebe. In dit toneelstuk, dat speelt in Weimar en Kochberg rond 1775, heeft Tudyka gepoogd de brieven van Charlotte von Stein aan Goethe - die zij teruggevraagd en vernietigd heeft - te reconstrueren op basis van Goethes wel bewaarde antwoordbrieven. Laat ik nu uit het rijtje Tudyka-titels in de boekhandel de enige door hem gesigneerde pakken. Ik heb het later gecheckt: het was de enige. Vast op een verkeerd stapeltje beland, maar daarom des te leuker voor mij.

- In de ReiseArt Buchmarkt (Schillerstraße 17) van Johann Wolfgang Goethe: Poetische Gedanken über die Himmelfahrt Jesu Christi. Een gedicht vermoedelijk uit ongeveer 1764 of 1765. Op de titelpagina heet het al "...die Höllenfahrt.." en dat is het eigenlijk ook, vindt ook de toelichtende tekst (onbekend van wie). Het leuke van deze mini-uitgave (17 pagina's) is dat het een uitgave is van Bernd Dietzel Verlag - uit Weimar natuurlijk. Hier een strofe:
"Ich seh' Ihn auf dem Siegeswagen
Von Feuerr ädern fortgetragen,
Den, der für uns am Creutze starb.
Er zeigt den Sieg auch jenen Fernen,
Weit von der Welt, weit von den Sternen,
Den Sieg, den Erfür uns erwarb.
Er komt die Hölle zu zerst ören,
Die schon sein Todt darnieder schlug;
Sie soll von Ihm ihr Urteil hören.
Hört! Jetzt erfüllet zich der Fluch."

De volledige tekst van dit werk staat staat overigens hier.

En daarbij liet ik het maar qua aankopen. Op het tasje van Hoffmann's staat - het zal niet - nog een citaat van JWG: "Was man schwarz auf weiß besitzt, kann man getrost nach Hause tragen".

Ware woorden voor een gelukkige bezitter!!

69 - Boudewijn Büchbrug in Almere

Binnenkort ga ik zowel door met de serie over Bordewijk, als met de serie over mijn vakantie in de buurt van Weimar. Maar nog even geduld: nu is het eerst tijd voor een ander bericht met enige relevantie.

De Poëziebrug in de Almeerse Literatuurwijk gaat de Boudewijn Büchbrug heten. De lokale fractie van D66 heeft daarvoor een voorstel ingediend dat door een meerderheid in de gemeenteraad is aangenomen.
De brug verbindt de Almeerse Literatuurwijk (waarin o.a. de Nesciostraat - waarom woon ik daar niet?) met de Gooise Kant die ook wel bekend staat als de Omroepwijk (met daarin - hoe toepasselijk - de Televisieweg). Volgens D66 was Boudewijn Büch de man die literatuur en televisie met elkaar heeft verbonden.

Op vrijdag 9 september vindt de officiële omdoping van de brug plaats. Vanwege de nieuwe naam wordt de brug kobaltblauw geverfd, de favoriete kleur van de schrijver. Bovendien komt er een nieuw bankje (een nieuw bankje!) en wordt er een bijzondere boom geplant de Ginkgo Biloba, naar verluid de favoriete boom van Goethe.











de Ginkgo Biloba


het origineel van Goethe's Ginkgo-gedicht, met daarop geplakt twee blaadjes van de boom.
De boom waar Goethe over schreef stond in Heidelberg, hij schreef het gedicht op 15 september 1815 en het was opgedragen aan Mariannne von Willemer. De tekst:
Dieses Baums Blatt, der von Osten
Meinem Garten anvertraut,
Gibt geheimen Sinn zu kosten,
Wie's den Wissenden erbaut.

Ist es ein lebendig Wesen,
Das sich in sich selbst getrennt?
Sind es zwei, die sich erlesen,
Dasz man sie als Eines kennt?

Solche Frage zu erwidern,
Fand ich wohl den rechten Sinn:
Fühlst du nicht an meinen Liedern,
Dasz ich Eins und doppelt bin?

In het Nederlands (vertaald door Matthias Rozemond):
Zie dit kleinood in mijn gaarde:
boomblad uit de oriënt,
siert met zijn geheime waarde,
ingewijden welbekend.

Leeft het als een enkel wezen,
innerlijk in twee gedeeld?
Of vormt juist het uitgelezen
tweetal één herkenbaar beeld?

Langzaam rijpende ideeën
werpen op die vragen licht.
Voel je niet dat ik in tweeën
eenling ben in mijn gedicht?

De fractievoorzitter van D66 verklaart: "Je hebt geen idee hoeveel fans Boudewijn nog heeft. Ik ben helemaal platgebeld. Veel van die adepten komen waarschijnlijk ook naar de onthulling." Dus adepten: u weet waar u moet zijn op 9 september. De Almeerse middelbare school Het Baken en een basisschool uit de literatuurwijk hebben een voorleeswedstrijd uitgeschreven. Wie het beste kan voorlezen uit Büch's werk, mag dat ook tijdens de opening doen. In het nabijgelegen restaurant de Ziel in Archipel (gelegen aan de Poëziestraat 360 in Almere Literatuurwijk) vinden de feestelijkheden plaats, daar is vanaf die dag ook een tentoonstelling over Büch te zien. Zo is er dus nu niet alleen recent een Nesciobrug geplaatst in Amsterdam (zie hier het bericht en hier wat foto's) maar ook een Büchbrug in Almere. Is er eigenlijk al een Bordewijkbrug ergens in Nederland?

n.b. sinds 2018 is er inderdaad een Ferdinand Bordewijkbrug in stadsdeel Slotermeer in Amsterdam

68 - Vakantieblog 1: Weimar + Ilmenau = Goethe

Weimar is inderdaad een uitzinnig mooie stad. Mij overkwam wat ik ook had in Praag: bij elke hoek die je omgaat word je overweldigd door de prachtigste gebouwen. En niet alleen de gebouwen zelf zijn schitterend, maar wie goed kijkt wordt verrast door de vele mooie details op de gevels. En dan de binnenkant: beroemde bibliotheken, musea, concertzalen, werkruimtes, kerken... En alles ademt Goethe: Goethe is Weimar en Weimar is Goethe. Veel is naar Goethe vernoemd, overal staan afbeeldingen en standbeelden van hem en talloze citaten zijn op de muren geschreven.

Gelukkig is er in Weimar ook nog wat aandacht voor anderen: Schiller natuurlijk, de reformator Herder, de schilder Cranach, Liszt, Bach om er maar een paar te noemen.
Maar de Goethe-gekte overheerst en dat geldt voor heel Thüringen: elk dorp heeft in deze streek zijn Goethestraße natuurlijk, alsmede talloze pleinen, gebouwen, winkels en restaurants die naar hem vernoemd zijn of waarop trots vermeld staat dat hij er woonde, sliep, at, boodschappen deed of naar gekeken heeft.

Wij zaten in Ilmenau en ook daar is Goethe niet van de lucht. Vol trots vertelt de informatiefolder dat Goethe er wel 28 keer verbleef en aan zijn vriend Herder schreef hoe mooi het er was.
In Ilmenau is bijvoorbeeld ook het Goethehäuschen (je komt er uiteraard via de Goethe Wanderweg) - waar hij zijn Wandrers Nachtlied in 1780 op de muur schreef. Toen heette het nog niet Goethehäuschen natuurlijk, maar was het een eenvoudige Jagdhütte.

De oorspronkelijke hut is afgebrand in 1870 maar in 1874 mét handgeschreven gedicht op de muur netjes nagemaakt. Sindsdien heeft elke toerist die een viltstift kan vasthouden ook zijn naam achtergelaten in, op, onder of naast het huisje. Het ziet er dan ook niet meer uit. Maar het Wandrers Nachtlied vind je nog overal in Ilmenau en wijde omgeving:
"Über allen Gipfeln ist ruh,
in allen Wipfeln spürest du
kaum einen Hauch;
die Vögelein schweigen im Walde.
Warte nur, balde ruhest Du auch."



Maar aan de toeristen is gelukkig gedacht. Voor de liefhebber is het gedicht in 35 talen vertaald, waaronder Armenisch, Thais, Dioula (Burkina Faso), Fins:
"Toinen yölaulu.

Vuorten yllä rauha on sees;
ei liiku lauha henkäys ees,
ei riemukkaat soi laulelot latvojen alta.
Kohta jo, malta,
myös levon saat."

en Turks:
"Gezginin Gece Şarkısı

Bütün yücelerde sessizlik.
Yok bir soluk bile ağaç doruklarında,
Susuyor ormanda öten kuşlar;
Çok geçmez, bekle
o sessizlik saracak seni de."

Goethe doorbreekt alle grenzen!

67 - Tijd voor Bordewijk - deel 1

“Gunilla Bordewijk-Ingelsson, de weduwe van de in 2003 overleden zoon Robert van schrijver F. Bordewijk, heeft het initiatief genomen om een deel van de familiearchieven van Bordewijk openbaar te maken. Een selectie hieruit is opgenomen in het nieuwst nummer van het literair-historische tijdschrift De Parelduiker”.  Aldus het begin van een artikel van Peter Swanborn in De Volkskrant van donderdag 28 juli, zoals jullie weten de 40e trouwdag van mijn ouders (wederom gefeliciteerd, pa en ma!). Een dergelijk stukje inspireert mij weer tot tal van teksten, dus ik kan opgetogen aankondigen dat er een serie over Bordewijk en zijn boeken zit aan te komen op dit weblog. Wat roept zo’n zin in mij op:

• Robert Bordewijk is dood! Ooit kreeg ik een (overigens boze) brief van hem. Die ik trouw bewaar in mijn Bordewijk-verzameling.
• In het stuk van Swanborn staat verder dat de nu gepubliceerde brieven van voor 3 maart 1945 interessant zijn, toen alle bezit van Bordewijk verloren ging bij een bombardement. Ik zou meer geïnteresseerd zijn in de periode rond 1956 en het drama toen de familie Bordewijk in het huis "Hejmo Nia" in Scheveningen woonde en ruzie had met de andere bewoners, tot aan rechtszaken aan toe.
• Hoe zit het eigenlijk met de actualiteit van schrijvers? Het is goed dat De Parelduiker Bordewijk weer wat uit de vergetelheid haalt.
• En voorlopig tot slot: wat hoort er allemaal in een Bordewijk-collectie thuis?

En dan nu voor aflevering 1: Robert Bordewijk is dood. Dat is hij al sinds 2003 overigens, maar dat was mij ontgaan. Maar hoe zit het met de andere kinderen van Bordewijk, hebben die geen zeggenschap over het familiearchief? Of hebben ze dat aan schoonzus Gunilla overgelaten? Hoe dan ook, Robert werkte als advocaat sinds 1945 op hetzelfde kantoor als zijn vader. Misschien was hij als jurist ook de belangenhartiger van de familie, en heeft zijn vrouw die rol min of meer overgenomen. Dat hij belangenbehartiger was, bleek mij enkele jaren geleden. Voor een vaktijdschrift waar ik toen in de redactie zat maakte ik een serie waar ook literatuur een rol in speelde. We hadden daarvoor verhalen van Bordewijk nodig en die hebben we toen opgenomen. Iedereen dacht van elkaar dat de auteursrechten waren geregeld, hetgeen mij overigens verraste omdat ik ergens had gelezen hoe moeilijk de familie Bordewijk deed over auteursrechten. Hoe dan ook, de rechten waren helemaal niet geregeld. En dat bleek een paar maanden later toen Robert Bordewijk een exemplaar van dat tijdschrift in handen had gekregen en een gepeperde brief aan mij schreef waarin hij zijn beklag deed. Uiteindelijk is de kwestie door de uitgever in der minne geschikt, maar reken maar dat wij sindsdien heel precies de auteursrechten hebben geregeld voor alle stukjes tekst die we gebruikten! Wat overigens wel weer een heel leuk contact met diverse uitgevers opleverde. Dus nu bezit ik een brief van Robert Bordewijk. Ik weet niet of een brief van de nazaten van een groot schrijver net zo waardevol zijn als die van de schrijver zelf, maar in dit geval wel omdat het onderwerp het werk van de schrijver is. En aangezien dit weblog natuurlijk ook een soort literair tijdschrift is, kan ik hem ook wel openbaar maken. Dan ben ik geen Parelduiker, maar op zijn minst een kiezeltjesduiker. 

Dit schrijft Robert in het najaar van 2000: “Geachte heer X, Als auteursrechthouder van mijn vaders literaire nalatenschap (F. Bordewijk) werd eerst thans mijn aandacht gevestigd op het mei-nummer van Z, waarin door u geselecteerd niet minder dan 3 verhalen uit de bundel De Laatste Eer. Het bevreemdt mij dat deze publicatie van wat u ten onrechte “fragmenten” noemt, buiten mijn voorkennis laat staan toestemming heeft plaatsgevonden. Gaarne zie ik een exemplaar van dit mei-nummer van u tegemoet. Vervolgens bericht ik u nog nader. Hoogachtend, R.F. Bordewijk” 

Dat nader bericht is helaas buiten mij omgegaan, rechtstreeks met de uitgever. De verdere correspondentie bezit ik dus niet.

66 - Onopgemerkt ga ik door het leven

Op donderdag 28 juli (de 40e trouwdag van mijn ouders, gefeliciteerd pa en ma!!) was ik weer even tijd aan het doden in de Ako op Schiphol-Plaza, toen opeens een camerateam binnenstapte. Het bleek dat zij verschillende mensen gingen interviewen die in de winkel waren. De vragen waren: gaat u op vakantie, neemt u dan boeken mee en zo ja welke. Verschillende mensen werden geïnterviewd, maar niet ik. Kennelijk ben ik zo onopvallend dat iedereen mij over het hoofd ziet. Ik schreef daar al eerder over (gelukkig werd dat opgelost) maar ook nu werden vooral ánderen interessanter gevonden. Toch is dat merkwaardig. Bij Verwijs was ik met voorsprong de grootste boekenliefhebber in de zaak, maar werd ik overgeslagen bij het uitdelen van boeken. En nu werden de interviewers onthaald op de meest obligate antwoorden op de vraag naar vakantieboeken, terwijl ík relevante dingen had kunnen zeggen. De antwoorden waren zó obligaat, dat ze daar niet voor naar Schiphol hadden hoeven komen: Da Vinci code, de nieuwe Potter, Giphart, Bridget Jones… kan Nederland dan echt niets beters bedenken? En dan de reden waarom ze het meenemen: "ach, dan heb ik even tijd voor mezelf en dan wil ik zo af en toe een boek lezen… laat ik dan deze maar nemen dacht ik..." Een boek is toch veel meer dan alleen maar verstrooiing? Ja, een boek is óók verstrooiing, maar niet alleen. 

Vandaag las ik op de voorpagina van De Telegraaf een kort berichtje: "Zomerboeken niet aan te slepen. 'Schaduw van de wind' van schrijver Carlos Ruiz Zafon en 'De Da Vinci Code' en 'Het Bernini Mysterie' van Dan Brown zijn dé vakantieboeken dit jaar. De boeken gaan als warme broodjes over de toonbank om op de zonnige verre stranden of gewoon op de camping in Nederland vermaakt te bieden. Ook 'Troost van Ronald Giphart wordt in heel wat koffers meegezeuld, net als de nieuwste Harry Potter voor de kinderen. (…) Zij merkt ook veel vraag naar de Bommel-verhalen sinds de dood van Marten Toonder. 'Hetzelfde geldt voor de boeken van de onlangs overleden Karel Glastra van Loon'". Dat sluit mooi aan bij het onderzoekje in de Ako! Voor een keer lijkt de Telegraaf de waarheid te vertellen. Toch jammer dat de weken van het reisboek (motto: een land bezoeken doe je met boeken) niet echt in de hoofden van mensen zijn blijven hangen. Immers, met de gratis gidsjes van die weken worden lezers geholpen om boeken mee te nemen die passen bij hun vakantiebestemming. Er zijn zóveel goede boeken in de wereld, neem dan iets mee dat past bij de plek waar je bent. Het mag heus wel een bestseller zijn, maar waarom zou je De Da Vinci code lezen als je naar Turkije gaat? Waarom dan niet een meeslepend boek van Orhan Pamuk, zoals Sneeuw? Volgens mij heb je dan net zoveel moeite het boek weg te leggen als bij Dan Brown, maar lees je iets wat écht relevant is. Ga je naar Barcelona, dan is op zichzelf het boek van Zafon een goede keus natuurlijk (gaat ook over boeken, dus is helemaal goed). Zit je in de buurt van Florence, lees dan "De geboorte van Venus" van Sarah Dunant. Kortom, keus genoeg.  

En, sneupertje, wat neem jíj dan mee deze zomer als je het allemaal zo goed weet? Nou, ik ga dus naar Duitsland, in de buurt van Weimar. Ik neem daarom in elk geval werk van Boudewijn Büch mee over zijn bezoeken aan Weimar, bijvoorbeeld Bibliotheken waarin hij over de bibliotheek aldaar schrijft. Verder een Duitse schrijver: Vigoleis Thelen met Het eiland van het tweede gezicht. Dat speelt niet in Duitsland, maar is natuurlijk wel Duits. En als toetje Adolf Schröder met Het Kaartspel, want zonder boek over de oorlog mag je Duitsland niet in. Voor het geval ik in de tweede week in paginanood kom, neem ik voor de zekerheid Margriet de Moor mee: De Verdronkene. Die is uiteraard met het oog op de terugreis.

65 - Literariteiten in Tiel

Ik moest op een zonnige middag in Tiel zijn voor een korte bespreking en deed via Boek & Boek een teleurstellende ontdekking: Tiel kent geen antiquariaat. Daarmee leek de bodem onder een zinvolle extra tijdsbesteding in Tiel weg te vallen. Bij aankomst in Tiel zag ik echter dichtbij het station kringloopwinkel Secunda liggen, en ik nam mij voor om – zo de vertrektijden van de trein het toelieten – enige tijd bij de boekenafdeling van Secunda door te brengen. Het geluk lachte mij toe dat ik nipt de trein terug miste – ik hoefde er niet eens mijn pas voor te vertragen – hetgeen mij een half uur Secundatijd opleverde. Het is een belangrijke les dat je altijd de kans moet grijpen om in dit soort gelegenheden rond te kijken. De boekenafdelingen zijn ongeorganiseerd en liggen in de regel vol met stapels Konsalik’s en Alistair McLean’s, maar een beetje geduld en doorzettingsvermogen brengt je al snel bij de paar relevante boeken die zo’n kringloopwinkel toch altijd rijk is. Ik neem mij zelf altijd voor nimmer zonder boek een kringloopwinkel (of antiquariaat) uit te gaan, dat dwingt mij tot kiezen en kijken. Want een gekocht boek moet uiteraard ook zinvol zijn en aanvullend op mijn verzameling. Het valt niet altijd mij tot die ene keuze te komen, maar het is mij in Tiel wederom gelukt. Sterker nog, ik heb ernstig getwijfeld over meer. Want ik zag bijvoorbeeld een Friese vertaling van een verhaal van Ronald Giphart (Der is gjin dêr, dêre) voor 0,75 euro en de CPNB-uitgave Ooitgedacht uit 1984 voor 2 euro, en ik heb overwogen ze te kopen en vervolgens via Marktplaats of eBay te verkopen voor meer geld. Maar uiteindelijk leek mij dat teveel gedoe – ik ben toch meer een lezer dan een handelaar – en voor de liefhebber staan ze dus nog steeds in Tiel. Ik stuitte echter op een merkwaardig boekje waarvan ik het bestaan niet kende, namelijk het boek “Literariteiten. Op zoek naar schrijvers en hun boeken” van Albert Gillissen en Hans Busman. Dit boekje was een uitgave “exclusief” voor de Brunawinkels, in het kader van de Boekenweek 1988. In het boekje staan tekeningen en gedichtjes, die allemaal de titel van een boek weergeven. Of zoals de achterflap schrijft: “Aan de hand van de schitterende tekeningen en dichtsels in deze uitgave, is het aan u, literatuurgevoelige lezer, om te ontdekken over welke boeken het gaat.” Erbij zit ook een invulformulier waar de literatuurgevoelige lezer uit 200 boeken de 44 titels mag aankruisen. Wie het meeste goed heeft wint de hoofdprijs: 1000 gulden te besteden aan boeken in de Brunawinkels (wél inleveren voor 1 mei 1988 in de Brunawinkel s.v.p.). Ik vraag mij af of ik een kans zou hebben gemaakt op deze hoofdprijs, maar ik denk dat ik een heel eind was gekomen. Zeker als je het lijstje van 200 erbij pakt waar je uit mag kiezen. Neem nu dit “schitterende dichtsel”: “Tranendal. Weemoedig kijkt de dichter, de droeve koning van de tranenvloed, door het gedicht, het venster van zijn triest gemoed. Hij vraagt zijn lezer: ‘Ach, waarom, ben ik degene van ons beiden die geduldig, en vooral zo lang moet lijden?” Het zou zomaar over Levi Weemoedt kunnen gaan, maar is het “Een treurige afdronk”, “Geduldig lijden” of “Zand erover”? Moeilijk, moeilijk… Het is leuk de literaire kaart van 1988 te bekijken d.m.v. het lijstje in het boek. Het valt mij op dat ik toch een aantal titels niet ken: “Keefman” van Jan Arends, “Onttroning” van Nelly Heykamp, “De roos van Julia” van Christine Kraft, “Geheime liefde” van Laurie Langebach, “Achter de dromer” van Peter Smit en “Welkom in zee” van Joop Waasdorp zeggen mij helemaal niets. U misschien? Heb ik iets gemist? 

64 - Eén jaar bloggen!

Hoera! Dit blog bestaat vandaag, op 17 juli, 1 jaar!!

Van harte gefeliciteerd, vooral aan al mijn lezers die al een jaar meegenieten van deze schrijfselen. Volgens mijn tellers heb ik bijna 9.000 bezoekers gehad - toch al een voetbalstadionnetje vol. Als het gemiddelde van de laatste weken zich voortzet, dan mag ik het komende jaar 11.000 mensen over boeken vertellen.

Het valt niet altijd mee het bloggen vol te houden - ik heb verschillende blogs zien sneuvelen binnen een jaar na de start - maar bloggen over boeken is het mooiste dat er is, en gezien de vele reacties vinden jullie dat ook. Dus zal deze webstek voorlopig blijven bestaan en steeds vernieuwd worden.

Veel dank aan alle sites die een link naar mij hebben, waardoor ik veel lezers trek:
http://verzamelaars.pagina.nl
http://antiquariaat.pagina.nl
http://www.klondyke.nl/extra.html
http://boeken.startkabel.nl/k/boeken/index.php
http://weblog-abcd.pagina.nl
http://www.xs4all.nl/~mkalk/vzboeken.htm
http://www.angelfire.com/vt/sneuper/links.html
http://boek.favos.nl
http://boeken.verzamelgids.nl
http://users.pandora.be/jan.coucke/dlk/index.html
http://boeken.coolbegin.com
http://www.nescio.info/links/nescio.html
http://antiek.zappsite.nl

Jullie hebben deze site mede tot een succes gemaakt!