288 - Ethiek van de boekensneuper

Het stond al een paar jaar op mijn lijstje, maar onlangs werd het zomaar aangeboden bij de Slegte in Leiden: het boekje Hayward Ho! A bookhunter's holiday to the British Isles of Ethiek van de boekensneuper. Ik had ooit een referentie naar dit boekje gelezen en omdat de term boekensneuper erin voorkwam, moest ik het natuurlijk hebben. En ook omdat het over lotgenoten met dezelfde aandoening als ikzelf gaat: gedeelde smart is halve smart. Het duurde alleen een paar jaar voordat het mij belandde. Maar uiteindelijk is het een verzamelaarswijsheid: elk boek komt ooit een keer ergens te koop, en dan is het een kwestie van toeslaan.

Ik denk dat ik de verwijzing las in het blad De boekenwereld waarin een artikeltje van J.A. Brongers stond die dit boekje had ontvangen: "van een zeer bevriende relatie ontving ik een zeldzaam boekje (oplage ca. 30 exemplaren) geschreven door Hans Heesen en Harry Jansen en getiteld: Hayward Ho!... of Ethiek van de boekensneuper. Het is een ‘preview’ (verschenen t.g.v. de Utrechtse antiquaren-nieuwjaarsborrel 1997/'98) van een omstreeks de huidige jaarwisseling verschenen groter boek. Het woord sneuper breekt er in door; dat doet me veel plezier. Ik ben erg blij met het boekje. Het boekje gaat over het onderling abjecte gedrag van sneupers tijdens gemeenschappelijke boekenreizen." Nadat hij nog een aantal andere boeken noemt, ondertekent hij met "J.A. Brongers (de sneuper zelve)". Ik had al eens geschreven hoe ik werd aangezien voor Brongers omdat ik ook de naam sneuper draag. Maar ik erken hierbij nog maar eens publiekelijk dat J.A. Brongers de enige echte sneuper is.

Wat Brongers niet vertelde - hoewel hij niet voor niks het 'onderling abjecte gedrag' benoemt - is hoe hilarisch dit boekje is. Zoals de titel al aangeeft gaat het over een reis naar Groot-Brittannië van een groepje bevriende antiquaren en verzamelaars. Zij beschrijven hun verschillende strategieën en hoe ze proberen elkaar voor te blijven bij het vinden van de beste boekenbuit. Het lijkt wel een soort Voetbal Inside, maar dan voor boekenliefhebbers. Persoonlijk zou ik het fantastisch vinden als er een soort Boeken Inside voor boekensneupers is, waarbij een tafel met verschillende types elkaars vondsten en opvattingen becommentariëren en uit de school klappen over hun "abjecte gedrag".

Het groepje van de beschreven reis bestaat uit Harry, Fred (die klassiek geschoold is), Hans, Theo, Marina, Peter, Ed, René I en René II. En hoewel nadrukkelijk wordt gezegd dat de namen fictief zijn, kan het bijna niet anders dat Hans Heesen en Harry Jansen (de auteurs van het boekje) in het gezelschap zitten en dan zal Ed wel Ed Schilders zijn, Peter is vermoedelijk Peter IJsenbrant en aangezien Utrecht het vertrekpunt lijkt te zijn schat ik in dat de twee René's René Hakkert en René Hesselink zijn. Het helpt om gezichten te zien bij de verschillende avonturen die worden beschreven.

Maar waarin zit 'm nu de ethiek van de boekensneuper? Dwars door alle avonturen heen worden verschillende ongeschreven regels uit de wereld van het boekensneupen benoemd (en wordt beschreven hoe de deelnemers hun best doen om de regels te breken in het belang van het eigen gewin). Zo is er de wet van Ed: "dat iedere sneuper in het antiquariaat een eigen kast annexeert, met zijn lichaam, door pal voor de kast te gaan staan. (...)  De ethiek van de boekensneuper beschouwt schending van het kastrecht als een wandaad." Ik herken de wet van Ed en vind het onverdraaglijk dat als ik van links naar rechts en van boven naar onder door een kast ga, een andere bezoeker ergens halverwege in dezelfde kast gaat kijken. Ik maak niet vaak mee dat ze er dan ook iets uithalen, maar als dat gebeurt dan voel ik dat schending van het kastrecht inderdaad een wandaad is: zoiets doe je niet!

De heren beschrijven ook de tactieken om de concurrentie af te schudden wanneer in een antiquariaat een interessante kast wordt gespot (afleidingsmanoeuvre: "Kijk, afgeprijsde Majakowski's!", en de concurrentie blijft kijken terwijl jij doorgaat). Een schitterend verhaal is hoe collega's uit een antiquariaat in Brighton worden geruft. Of hoe op slinkse wijze een van de deelnemers boeken wegkaapt door voor openingstijd een briefje in de bus van een ander antiquariaat te doen met zijn wensen, zodat de anderen achter het net vissen. Tussen al deze onfrisse activiteiten door staan leerzame tips: "Loslippigheid wordt gegarandeerd afgestraft. (...) Houd dus te allen tijde uw mond en doe alsof u gek bent." En de 'absolutely not done's' oftewel de rotgeintjes worden uitvoerig beschreven (en ontkend door de daders, die commentaar geven onder elk stukje). Zoals het bewust naar het verkeerde antiquariaat sturen van de concurrentie, of benoemen dat je een bepaald boek zag staan op een plek waar iedereen de dag ervoor was (en niet meer naar teruggaat). Of een boek waarvan je weet dat iemand het al jaren zoekt, bewust aan een ander geven. De reden van deze vertelsels dient een belangrijk doel. Want in de inleiding staat al: "Waarom is dit boekje geschreven? Opdat het als waarschuwing diene voor de argeloze tegen de arglistige boekenjager".

Overigens is het antiquariaat in Brighton al gesloten - heeft de antiquarische scheet meer impact gehad dan alleen het wegjagen van een paar collega-sneupers? Maar waarschijnlijk hebben verschillende van de andere genoemde antiquariaten het ook niet overleefd. In de twintig jaar tussen het bezoek van dit gezelschap en het moment dat ik het verslag las heeft er een ware kaalslag plaatsgevonden, zodat een nieuw reisje minder makkelijk zal verlopen. Aan de andere kant zullen er altijd antiquariaten blijven of komen, zoals ik in mijn eigen Londense boekenreisje beschreef. Of we laten ons inspireren via YouTube:

In het colofon van Hayward Ho! staat dat dit boekje een voorpublicatie is uit een eind 1998 te verschijnen werk. Het lijkt mij duidelijk dat dit nooit echt de opzet was, maar jammer is het wel. Ik kan zoals gezegd niet genoeg krijgen van dit soort verhalen van boekenjagers - of dat nu op papier is of in een wekelijkse tv-show met steeds nieuwe gasten die uit de doeken doen waar en hoe ze hun mooie vondsten doen en welke trucs ze hebben uitgehaald om hun concurrenten voor te zijn. Maar voorlopig moet ik het doen met dit veel te dunne boekje: slechts 36 pagina's. Volgens hetzelfde colofon is de oplage circa 30 exemplaren. Ik ben blij dat ik het bezit, en ik heb er geen enkele valse truc voor hoeven uithalen! De ethiek van de boekensneuper is soms ook dat er langdurig en geduldig gezocht moet worden. En dat is uiteindelijk waar het voor de sneuper allemaal om gaat.

Naschrift juli 2021: Hayward Ho! is opnieuw gepubliceerd, als een luxere uitgave van de Stichting Desiderata. Lees voor de verschillen en overeenkomsten met de oorspronkelijke uitgave mijn blog daarover. 

265 - London revisited (bookish London part II)

Een aantal jaren geleden schreef ik over een bezoek aan Londen en de beperkte tijd die ik had om in de plaatselijke boekhandels rond te struinen. Met zoveel boekhandels beschikbaar is dat toch wel een kwelling voor een bibliofiel. Maar zoals de eerste wet van de bibliofilie luidt: 'geduld is een schone zaak'. En zo was het na een paar jaar wachten nu dan eindelijk zover. Ik had samen met junior het plan opgevat naar Londen te gaan en ons tourschema daar was overzichtelijk: 's morgens een boekhandel, 's middags een boekhandel en tussendoor als we tijd hadden nog een boekhandel. Onze omgeving dacht eerst dat sprake was van een grap: of wij niet meer in Londen wilden zien dan alleen boekhandels. Maar het onbegrip van de vragensteller verbleekte al snel bij het onbegrip van ons, Londengangers: wat zou je nu meer in Londen willen zien dan boekhandels?

Natuurlijk vereist een en ander wel zorgvuldige planning. Immers, boekhandels hebben de neiging om soms gesloten te zijn en het heeft voordelen om handige routes uit te stippelen om te voorkomen dat onnodig tijd verloren wordt met heen en weer reizen tussen twee locaties. En daarnaast is het goed om een paar doelen te hebben voor de boekenjacht: de lijst met desidirata moet ook weer eens opgepoetst worden.

Junior had een hele concrete boekenwens. Of liever gezegd: de wens was concreet ("ik wil een boek") maar het boek in kwestie was niet helemaal duidelijk. In gesprek met een collega had die haar enthousiast gemaakt voor een bepaald boek. Het genre was young adult, het was een heel bekend boek met een aantal 'geheime hoofdstukken' online, er was een grote fanbase rondom het boek en o ja, er was iets met een haai. Met deze beperkte gegevens heb ik mij aan een online zoektocht gewaagd, maar ik werd niets wijzer. Nergens doken relevante boektitels op, ondanks dat ik mijn google-skills tot het maximum benutte. Ik stelde ook een aantal zoekvragen op fora van boekliefhebbers: de berichtenpagina's van LibraryThing en Goodreads. Maar zelfs het aanboren van 'wisdom of te crowds' kon niet helpen. Dat boek konden we wel schrappen van de lijst, tenzij er een wonder gebeurde. En is Londen niet ook een beetje de stad van wonderen?

Op de eerste dag van onze boek besloten we ons heil te zoeken in Charing Cross Road. De eerste stop daar was Any Amount of Books. Voordat we de winkel in stapten namen we een kijkje in de bakken met boeken, wie weet wat er nog te vinden is voor een pond. En terwijl Junior voor de eerste bak stond, strekte ze haar hand uit en zei "dit is het boek dat ik wilde hebben!" Ik vond dat een hilarische opmerking op de eerste dag van ons bezoek bij de eerste boekhandel waar we keken, maar tot mijn stomme verbazing stond ze daadwerkelijk te juichen met een boek in haar hand. In de kist op straat bleek een nagenoeg nieuw exemplaar te staan van The Raw Shark Texts van Steven Hall te staan. Ongelooflijk maar waar, van alle miljoenen boeken in London en van alle tientallen boekwinkels, is het eerste boek dat wij zagen het boek waarvan we niet wisten hoe het heette. En daarmee kon ons bezoek aan Londen al niet meer stuk. Na het bezoek aan Any Amount of Books gingen wij via Quinto en Henry Pordes naar het boekenparadijs Foyles. Wat een heerlijke winkel is Foyles om in rond te dwalen en geïnspireerd te raken. Toch was onze focus niet zozeer op nieuwe boeken (want die halen we ook wel bij de American Book Center, of iets dergelijks) maar ook zonder iets te kopen is er met gemak een paar uurtjes stuk te slaan in een ruime boekhandel als Foyles.

De volgende dag herhaalden we dit recept: genieten van een mooie boekhandel en vervolgens onze slag slaan in een antiquariaat. En als we ons echt niet kunnen beheersen (en trouwens, waarom zouden we? Er was nog voldoende bagageruimte over) dan kochten we gewoon wat we mooi vonden. En zo begonnen we de dag in het fantastische Waterstones waarna we onze weg vervolgden bij Skoob. Pas toen we buitenstonden omdat de honger ons naar een lunchplek dreef met onze oogst in onze rugzakken, maakte junior de intelligente opmerking dat Skoob het tegenovergestelde is van Books. Ondanks alle planning en voorbereiding en het lange verblijf in de winkel was dit mij nog niet opgevallen.

Op onze laatste dag startten we de dag bij Hatchards, en wat een juweel van een winkel is dat! Een boekwinkel om langzaam van te proeven, eindeloos van te genieten en waar je je maar met moeite van losrukt. De wijze waarop de boeken worden aangeboden, het interieur.. het draagt allemaal bij aan het genot van de bibliofiel. Leuk was dat we op weg naar Hatchards langs Waterstones kwamen waar een enorme rij voor de deur stond. Bij navraag bleek dat te zijn voor een signeersessie van Buzz Aldrin. De beveiliger die bij de rij stond probeerde ons te overtuigen dat dit echt heel bijzonder was: hoe vaak kan je iemand ontmoeten die op de maan was? Die signeersessie startte om 12 uur, maar de rij was al voor openingstijd van Waterstones immens. Ik vroeg junior voor de zekerheid of zij in de rij wilde staan voor een gesigneerde Buzz Aldrin, maar wij waren het al snel eens: liever graven door een rij boeken dan zelf in de rij staan voor een boek. En anders kunnen we altijd nog bij ebay terecht.. Toen wij Hatchards verlieten bleek de rij voor Buzz Aldrin zich langs de hele gevel van Waterstones en ver de hoek om te hebben gevormd.

En zo dwaalden wij langs het boekenaanbod van Londen. We snoven de geur van papier, werden verrast en teleurgesteld, liepen met steeds hoger groeiende stapeltjes boeken door boekhandels en waren tevreden. De Southbank Book Market is nog steeds heel erg zonde van je tijd, net als een paar jaar geleden. Onveranderlijk wordt het aangekondigd als "one of London's best kept secrets" maar het is beter om het "the bibliophile's biggest disappointment" te noemen. Hoewel het uitzicht vanaf de Southbank, de terrassen en vooral de Food Market een genot voor alle zintuigen waren.

Hebben we dan verder echt niks toeristisch gedaan in Londen? Ach, natuurlijk wel. We hebben taart gegeten bij Choccywoccydoodah, zijn lekker naar Covent Garden geweest en naar de M&M winkel op Leicester Square. Niet toevallig zijn dat allemaal dingen die met eten te maken hebben. Want boeken zoeken maakt hongerig en bovendien hadden we koolhydraten nodig om onze oogst naar huis te kunnen tillen... En waar bestond die oogst dan uit? Want het gaat nu wel heel erg over boekwinkels in London, maar wat hebben wij dan eigenlijk gekocht? Uiteindelijk was het vooral junior die boeken had gekocht, Ik beperkte mij tot een paar mooie eerste drukken, oa van Ian McEwan en een paar boeken over boeken. Maar geen grote aankopen die een apart blogstukje vragen. Mijn handbagage was gevuld met boeken die in een andere kast verdwenen. Het waren er zoveel dat wij beiden vreesden dat de opbergruimtes in het vliegtuig het zouden begeven...

187 - Bookish London

De meivakantie was een uitgelezen mogelijkheid om een midweek naar Londen te gaan. En naast het feit dat er diverse toeristische locaties moesten worden bezocht, waren er ook momenten om de boekenkant van Londen te zien.


Herman Franke op Trafalgar Square

Allereerst deed zich de vraag voor wat er gelezen moest worden tijdens reis en verblijf. Ik ben een voorstander van lezen op locatie (kijk vooral ook even hier voor tips); lees een (non-fictie) boek dat betrekking heeft op de locatie waar je bent. Er zijn natuurlijk duizenden romans en verhalen over Londen, maar ik wilde iets voor mij onbekends lezen. En daarom was er geen beter boek dan De verbeelding van de vorig jaar overleden Herman Franke. Het verhaal - over de zoektocht van het standbeeld van de Britse admiraal Horatio Nelson op Trafalgar Square naar een afbeelding van zijn geliefde Emma, daarbij gebruikmakend van een rijke schakering aan personages - is wellicht wat verwarrend, maar speelt zich nadrukkelijk af in Londen (en in de Engelse historie). En bovendien is het een erg knap geschreven roman, hoewel af en toe wel wat te expliciet opgeschreven naar mijn smaak. Maar een boeiend en goed boek, en perfect voor deze locatie. Niet voor niets was het de winnaar van de Generale Bank Literatuurprijs 1998 (juryrapport). Deze zomer gaan we overigens naar de omgeving van München (hoera!) en ook daarvoor ligt al een boek klaar: Bevroren meer van Christof Hamann. Dat is wel een dunnetje, laat tips voor München/Beieren-gerelateerde titels svp achter in de reacties op dit bericht.

Plaquette op Charing Cross Road

Maar eerst naar de UK. Eenmaal in Londen werden verschillende adresjes aangedaan. Allereerst natuurlijk naar 84 Charing Cross Road, waar helaas niet meer de boekhandel zit waar Helen Hanff over schreef maar alleen nog een plaquette aan de muur rest voor alle bezoekers zoals ik. En er is een fraaie site met de historie van de befaamde boekwinkel Marks & Co en veel achtergrondinformatie. Gelukkig staat Charing Cross Road nog vol met mooie en minder mooie tweedehands boekwinkels, waarin het een genot is om naar boeken te zoeken.

Toch heb ik me ingehouden. Uiteindelijk kocht ik alleen bij Henry Pordes Books een exemplaar van Larry McMurtry's Books. A memoir, een heerlijk boek van deze bestseller-auteur over zijn parallelle carrière als boekhandelaar en boekenjager (bookscout, zoals dat in het Engels zo mooi heet). Want wat ik eigenlijk wilde was een exemplaar van het boek van Helene Hanff kopen op Charing Cross Road. Maar in de drie boekhandels in deze straat waar ik binnenliep, hadden ze geen exemplaar van het boek van Hanff te koop. Het deed me denken aan mijn bezoek aan Parijs (zie deze blogs deel 1 en deel 2) toen ik vergeefs probeerde het boek van Jeremy Mercer over Shakespeare & Co te kopen in Shakespeare & Co. Misschien komt het omdat elke boekentoerist met dezelfde vraag afreist en er dus simpelweg nooit meer een Hanff op voorraad is in heel Charing Cross Road. Maar toen ik het bij Henry Pordes vroeg, werd ik naar mijn gevoel toch en beetje vermoeid aangekeken - alsof ik iets onzedelijks voorstelde. Terwijl uit de opsomming bij Abebooks blijkt dat het toch niet echt een obscuur werkje is: er wordt een gesigneerde eerste druk aangeboden voor ruim 600 pond, volgens mij een bedrag waar zelfs Henry Pordes nog wel het bed voor uitkomt...Ik was er in elk geval zo chagrijnig van, dat ik die dag niets meer kocht op Charing Cross Road.


Southbank bookmarket

Een volgende stop in Londen was de boekenmarkt aan de Southbank, onder de Waterloo Bridge. Deze markt stond tot in de reisgidsjes aangekondigd als "London's best kept secret", maar laat u niet verleiden: het is volgens mij de meest overschatte boekenplek van de Britse hoofdstad. Een paar rijen tafels waar inspiratieloos meters beschadigde pockets en andere zooi zonder enig verband zijn neergekwakt, met af en toe een plankje met wat serieuzere boeken. Ik heb alle boeken bekeken en er zat werkelijk niets bij wat mijn hart sneller deed kloppen of waarvan ik achteraf het gevoel had dat ik terecht de trappen van Waterloo Bridge was afgedaald. De Southbank bookmarket kan in geen enkel opzicht de vergelijking met de wekelijkse boekenmarkt op het Lange Voorhout in Den Haag - om maar wat te noemen - doorstaan, of bijvoorbeeld de dagelijkse boekenstalletjes in de Oudemanhuispoort in Amsterdam. In beide gevallen worden deze plekken bevolkt door handelaren die op zijn minst nog een idee hebben bij wat ze verkopen, die enig systeem in het aanbod hebben aangebracht en in elk geval de schijn wekken dat ze belangstelling hebben voor wat ze proberen te slijten. En waar je dus ook eigenlijk nooit met lege handen weggaat. Dat is onder de Waterloo Bridge allemaal niet het geval. Niet heengaan dus, geloof de leugens in de reisgidsen vooral niet en bespaar je de moeite.

Helaas was de tijd te kort om grondig door bookish Londen heen te gaan. Ik had graag nog eens langdurig in de boekwinkels van Cecil Court willen neuzen, naar de oudste Londense boekwinkel Hatchards willen gaan, naar andere Charing Cross Road-winkels zoals Foyles of naar de Oxfam bookshop. Kortom: alle reden om hier weer eens langdurig naar terug te keren en mijzelf te trakteren op dit moois.

Maar aan een overdosis heeft een mens niets en er moet ook nog wat te verlangen overblijven. Dat lukt behoorlijk goed als het om Londen gaat...

(P.s. zie voor het vervolg dit bericht)