231 - Nieuws uit Timboektoe

Het is goed om een bijdrage te leveren aan het behoud van monumentale boeken, en dan is het ook heel leuk om de hoogte te worden gehouden van de voortgang.

Eerder schreef ik over mijn bijdrage aan het herstel van beschadigde manuscripten in Timboektoe, nadat zij als gevolg van de inval van jihadisten bedreigt werden met vernietiging. De organisatie T160K zette zich in om geld te verzamelen om deze manuscripten te conserveren voor de toekomst. Ik wilde daar graag aan meewerken, al was het maar omdat Timboektoe mij al lang fascineert (zie dit bericht). Misschien wel omdat het een stad is met het woord "boek" in de naam.
Het jammere was dat ik me later ging afvragen of ik wel een goede investering had gedaan, vanwege een bericht in de NRC dat het allemaal toch wel meeviel met de schade aan manuscripten en dat reddingsacties niet nodig zijn.

Maar ik heb opgewekt gegeven. En het geld lijkt al met al goed besteed te zijn. En als het niet nodig was vanwege de jihadisten, dan in elk geval omdat het altijd goed is om boeken te conserveren. Zie dit bericht dat ik onlangs kreeg van de organisatie T160K:

Your contributions have made a positive difference in preserving a legacy for all future generations of humanity. We have completed all our campaign objectives and fulfilled all supporter perks. Archival supplies have been purchased and received in Mali. The manuscripts that you helped preserve have been boxed and stored with your labels and dedications affixed to them. Individual contributors should already have received an email with an image of a manuscript you helped save.
Thank you for your generosity. I don’t think it’s possible to convey how much your support and contributions have meant to us and this project! With your help we have achieved something truly monumentus.
Responsibility for the ongoing preservation of the manuscripts has been handed over to Abdel Kader Haidara [zie ook hier] and his organization in Mali.

De opzet van de fondsenwerving voor Timboektoe was de aanschaf van materiaal om de maniscrupten te archiveren en te beschermen tegen allerlei invloeden van buitenaf. Als bewijs van de besteding van het geld kreeg ik bijgaande foto van het manuscript dat door mijn bijdrage is bewaard. Op de doos staat ook nog eens een door mij geschreven boodschap.

Ik vind het bijzonder dat ergens in Timboektoe tussen alle manuscripten een doos staat die ik daar als het ware heb mogen plaatsen en waar kostbaar cultureel erfgoed in wordt bewaard. Het is mooi om op die manier van betekenis te zijn.

228 - Goede boekendoelen: steun boekenbehoud!

Hoewel ik inmiddels een aardige bibliotheek begin op te bouwen, realiseer ik me heel goed dat de cultuurhistorische waarde zeer beperkt is. Ik heb misschien een enkel uniek boek, maar zelfs dan niet zodanig dat musea in de rij zullen staan om het van mij over te nemen (niet het niveau van Joost Ritman bijvoorbeeld). Maar ik vind het wel belangrijk om bij te dragen aan behoud van boekhistorisch cultuurgoed. Boeken zijn dragers van cultuur en het is noodzakelijk om ze te bewaren voor toekomstige generaties. Mijn hart breekt bijvoorbeeld als ik denk aan de recente plunderingen van Egyptische musea, zoals in Minya bijvoorbeeld. Objecten die duizenden jaren hebben overleefd worden in 2013 alsnog door een domme menigte aan stukken geslagen... In Irak hebben we hetzelfde gezien. En helaas gebeurt het ook met bibliotheken.

In een eerder stukje gaf ik al een overzicht van bibliotheken die in de geschiedenis bewust werden verwoest door brand of op een andere manier. Je raakt de ziel van de tegenstander door zijn cultuur te verwoesten, maar het is een vreselijke werkwijze, hoe erg de tegenstander ook is.

Ik was in 2007 nog heel optimistisch over de bibliofiele toekomst van Timboektoe, waar onder meer door Unesco een project was gestart om de befaamde eeuwenoude boeken daar te conserveren. Helaas gooide ook hier oorlog roet in het eten. In 2012 poogden Islamitsche rebellen de cultuurschatten van Timboektoe te vernietigen, waaronder de eeuwenoude manuscripten. Gelukkig werden vele ervan tijdig verstopt en na de verdrijving van de rebellen weer teruggebracht. Daarna startte het project T160K, met als doel duizenden manuscripten in Timboektoe te conserveren en te bewaren voor toekomstige generaties. Ik heb hier enthousiast financieel aan bijgedragen, en dat leverde mij het bijgaande certificaat op. Alle boekenliefhebbers worden opgeroepen dit initiatief mee te ondersteunen?

Maar ik heb niet alleen een warm hart voor projecten ver weg, ook die dichtbij kunnen op sympathie en ondersteuning rekenen. Ons eigen prachtige boekenmuseum Meermanno in Den Haag heeft te kampen met teruglopende geldstromen en is daarom het project Boek zoekt vrouw, man en bedrijf gestart met als doel fondsen te werven voor het behoud van specifieke boeken. Het leuke is dat je op de site van het project zelf boeken kan kiezen om te adopteren. Na lang wikken en wegen heb ik gekozen voor een Utrechts getijdenboek uit circa 1460. Als dank voor mijn bijdrage kreeg ik wederom een prachtig certificaat (en een boekje van Meermanno als cadeau).

Het is mooi om op deze bescheiden schaal te kunnen bijdragen aan behoud van boeken in deze wereld. Misschien bezit ik op een dag ook boeken van het formaat Ritman, Meermanno of Timboektoe. Tot die tijd zal ik dergelijke boeken blijven steunen als ze een extra financiering nodig hebben zodat toekomstige generaties er van kunnen blijven genieten.

137 - Timboektoe herrijst

Timboektoe - wisten we nog dat het bestond? Nee, het is niet de film naar het boek van Carry Slee waar ik op doel en ook niet het boek van Paul Auster, maar de ruim een millennium oude stad in Mali, zie Wikipedia! 

Timboektoe - synoniem voor onbereikbare verten en eeuwige dromen en daarmee bruikbaar in spreekwoorden en gezegden. Maar al weer heel lang geleden door de boeken van Maryse Condé voor mij heel dichtbij gekomen. Op 22 juni 1991 kocht ik de 611 pagina's tellende Rainbow-pocket Segou 1 en een week later, op 27 juni 1991, kocht ik de 591 pagina's van Ségou 2. Wat ik me herinner van het lezen ervan is de kracht van het verhaal en de wijze waarop de Islam in die stad werd gevestigd.

Van de 17de tot de 19de eeuw was Ségou de hoofdstad van een machtig Bambara koninkrijk en alle omliggende volkeren waren schatplichtig aan de Bambara. In 1861 werd de stad veroverd door de Tukulor-heerser El Hadji Omar, die alle inwoners dwong om zich te bekeren tot de islam. De opkomst van de islam in de 19de eeuw en de neergang van Ségou wordt beschreven door Maryse Condé in haar tweedelige epos.

Dat heeft niets met Timboektoe te maken. Maar Ségou en Timboektoe liggen tegenwoordig in hetzelfde land dus de associatie is niet heel erg gezocht. En het lezen van Ségou gaf me ook een beeld van hoe het er in Timboektoe aan toe is gegaan.

Timboektoe is een stad van net iets meer dan 30.000 inwoners (formaat Bussum, Maassluis of Renkum) die zijn historische staat koestert maar ook vooruit kijkt. Timboektoe blijkt duizenden oude manuscripten te bevatten die met hulp van de Luxemburgse overheid in een moderne bibliotheek moeten worden ondergebracht. De manuscripten zijn ooit naar Timboektoe gekomen toen het nog het intellectuele hart van dat deel van Afrika was en een grote universiteit bevatte, maar waren lang vergeten.

En nu hoopt Timboektoe op een nieuwe toekomst. Want wie met boeken zijn verleden kan aantonen, heeft ook een toekomst. Boudewijn Büch schreef: "Een cultuur is dan pas volledig wanneer zij uitenttreuren beschikbaar is. Eén mens kan haar niet omvatten. Daarom is de bibliotheek uitgevonden. De schat- en gruwelkamer van de schrijvende mensheid." De Volkskrant had enkele weken geleden een artikel over de hoop voor Timboektoe, gebaseerd op dit artikel in de New York Times. Daarin een mooi citaat van Ismaël Diadé Haïdara: "Ik ben historicus. Ik weet dat steden zelden een tweede kans krijgen. Maar wij krijgen die nu wel, doordat we hebben vastgehouden aan ons verleden."

Ik gun deze mythische stad haar tweede kans. Het is mooi dat deze oude boeken een nieuwe toekomst geven.