229 - Boekwinkelen in Manhattan

Na lang wachten was het eindelijk zover dat we in Manhattan aankwamen. Voor ons allemaal de eerste keer, dus we hadden een zorgvuldige route gepland langs Times Square, Empire State Building, Rockefeller Center, Central Park, Lower Manhattan, enzovoorts, enzovoorts. En gelukkig was er ruim voldoende tijd om de boekige kant van New York te bekijken.

Allereerst had me ik erg verheugd op Strand Books. Na alle verhalen gelezen en YouTube filmpjes gezien te hebben was het toch echt tijd dat ik de "18 mile of books" eens van dichtbij ging zien. En ik werd niet teleurgesteld, en tegelijkertijd wel een beetje. Wat geen teleurstelling was, waren de bakken met $1 dollar boeken buiten. Tot mijn verrassing vond ik daar een uncorrected proof van Tommy Wieringa's Little Caesar. Een licht beschadigde paperback, maar wel bijzonder om één van Nederlands beste schrijvers tegen te komen op de hoek van 12th Street en Broadway. Die ging dus alvast in het mandje. Eenmaal binnen bleek Strand een winkel te zijn met heel erg veel boeken, die ogenschijnlijk heel erg chaotisch, maar vermoedelijk toch met een zekere orde, waren neergezet. Overal kasten met boeken en tafels met "Staff Picks" en speciale aanbiedingen. Maar mijn doel was de rare book room. Daar kom je alleen apart met de lift, het is onmogelijk er met de trap te komen. Dat klinkt exclusief, maar het valt best mee. Natuurlijk staan er kasten met gesigneerde exemplaren, bijzondere edities, etc. Maar het zijn zeker niet alleen maar ultra-kostbare edities.

In deze rare book room bevonden zich ook de door mij vooraf bestelde en klaargezette boeken, waaronder een gesigneerd exemplaar van Nicholas Basbanes' A gentle madness, het standaardwerk over bibliofielen. Helaas geen eerste druk, maar wel een puntgave gebonden tweede druk. Dit gesigneerde exemplaar kostte mij slechts $30, oftewel ongeveer €22,50. Maar daarnaast nog een paar lekkere boeken over boeken, zoals A passion for books van Harold Rabinowitz, en een boek van Lawrence Clark Powell met een buitengewoon originele titel: A passion for books. Curieus is ook het boekje van Rhett Moran met de titel Becoming a book scout. Anecdotes and a step-by-step guide waarin een ex-legerofficier uit de doeken doet hoe hij kon leven van het zoeken naar boeken, en tips geeft om een eigen carrière daarin op te bouwen. Zeg nu zelf: voor $4 laat je zoiets toch niet liggen. Een teleurstelling was dat ik nog maar halverwege de enorme kast met boeken over boeken was gekomen, toen bleek dat de rare book room al sloot, uren eerder dan de rest van de winkel. Er waren nog wel een paar miljoen boeken over om te zien in de rest van Strand, maar dat was niet de plek waar ik per se wilde zijn. Desondanks wist ik in de reguliere winkel nog een boekje van Nescio op de kop te tikken, de vertaling van zijn verhalen onder de titel Amsterdam stories.
In tegenstelling tot alle andere New Yorkers waren de medewerkers van Strand niet bijzonder vriendelijk. Maar wel kleurrijk - het is duidelijk dat het bij Strand belangrijk is om jezelf te zijn en dat het niet uitmaakt hoe je eruit ziet. Dus heb ik me af en toe verbaasd over het uiterlijk van de medewerkers. Maar wat maakt het uit, als je maar verstand van boeken hebt.

Natuurlijk is Strand niet het enige doel voor boeken in New York. Op basis van de website wilde ik ook Argosy van dichtbij bekijken. Argosy is een prachtige klassieke winkel, vergeleken met Strand een miniwinkel maar wel een mooie collectie. Helaas niet helemaal de collectie die ik op dat moment zocht. Ik vroeg naar de sectie 'boeken over boeken' maar ik werd verwezen naar taalkundige boeken. Daar vond ik geen aanvulling op mijn vers gekochte boeken van Strand. Maar natuurlijk kon ik de winkel niet verlaten zonder aankoop, en daarom trok ik een exemplaar van Mark Twain's The £1.000.000.000 bank note uit de kast, een speciale uitgave van de Comet Press voor relaties, in een oplage van 1700. De eigenaresse van de winkel was leuk. Klein, pinnig brilletje en opgestoken haar. Type strenge bibliothecaresse die als een waakhond over haar boeken waakte. Maar zeker niet onvriendelijk.

Leuk van Argosy was dat mijn dochter daar ook in ronddwaalde en niet weg wilde gaan. In elk geval niet zonder boek. Dat bleek later nog heviger toen we in Barnes en Noble waren aangekomen, het filiaal op Union Square. Wat een geweldige winkel, waar uren in rond te dwalen is! Verdieping na verdieping met een geweldige sortering aan nieuwe boeken. Het mandje van mijn dochter vulde zich met steeds meer boeken. Met een enorme zelfbeheersing wist ik het te beperken tot een beperkte stapel. En dan te bedenken dat het niet eens het grootste filiaal is, dat is die op Fifth Avenue, waar we helaas geen tijd meer voor hadden.

Was de New Yorkse koek toen al op? Nee, want in de buurt van ons hotel bevond zich een zogenaamde thrift shop. Een klein tweedehands winkeltje zoals we die ook wel in Nederland kennen, volgestouwd met zooi maar ook een flinke kast met boeken. Voor een paar dollar vond ik daar nog wat onmisbare boeken. De eigenaren vonden het wel komisch, zo'n Nederlands gezin. Het leverde in elk geval een cadeautje op (een lief kettinkje) en een hartelijk gesprek met een paar oer-New Yorkers.

De conclusie is dat er genoeg  adresjes zijn in New York om de boekencollectie uit te breiden. Een andere conclusie is dat er veel te weinig kilo's beschikbaar zijn om in het vliegtuig mee te nemen. Dat werd dus listig combineren in diverse koffers en handbagage, maar gelukkig konden alle boeken mee naar huis. Deze eerste keer Manhattan is in elk geval uitstekend bevallen. New York is een verslavende stad, waar elke bibliofiel volledig aan zijn trekken komt.

209 - Fascinerende docu's over boekverzamelaars

Wat een geweldige tip van Boekendingen: Een aflevering van Holland Doc over twee fervente boekenverzamelaars die vertellen over hun passie en over hun verzamelwoede. Het is al leuk genoeg om boeken te lezen waarin boekenverzamelaars over zichzelf vertellen (zoals ik recent schreef over Used and Rare van Lawrence en Nancy Goldstone) maar het is pas echt leuk om een documentaire te zien waarin verzamelaars uitvoerig aan het woord komen.

In dit geval zijn het twee bijzondere verzamelaars: beide doen meer dan alleen maar boeken verzamelen. Zij ontfermen zich over een cultuur en bewaren deze voor toekomstige generaties. Dat klinkt verheven, maar dat is het ook.

Eén van de geportretteerd verzamelaars is een oude bekende: Aaron Lansky. Ik schreef ruim twee jaar geleden al eens over hem naar aanleiding van zijn boek Outwitting History. Daarin beschrijft hij hoe hij een zoektocht begon naar Jiddische boeken in Amerika, zodat de cultuur van geëmigreerde Europese joden kon worden bewaard. Want de kinderen en kleinkinderen konden de boeken niet lezen en gooiden deze weg. Maar Lansky en zijn vrijwilligers redden ze, soms letterlijk uit vuilnishopen en papiercontainers. En nu zijn ruim een miljoen boeken verzameld. Lansky vertelt in deze documentaire ook het unieke verhaal van het boek waarvan maar één exemplaar bewaard is gebleven, Het Jiddisch Woordenboek voor Politieke en Buitenlandse Terminologie. Gedrukt in Kiev in 1929 en bij toeval was één exemplaar meegenomen door een neef van de drukker net voordat de geheime dienst binnenviel en alle boeken vernietigde. Een echt uniek boek, gered van de papierversnipperaar.

De andere verzamelaar kende ik nog niet. Het is Charles Blockson die zich al vele jaren inzet om de gedocumenteerde geschiedenis van de zwarte bevolking van Amerika te verzamelen. Begonnen bij de winkels van het Leger de Heils en het spenderen van zijn zakgeld, is dit uitgemond in tienduizenden boeken en objecten die geschonken zijn aan Temple University in Philadelphia. Een bijzondere prestatie van een man die als tienjarige aan zijn juffrouw op school vroeg naar de geschiedenis van de zwarte gemeenschap. Het antwoord dat hij kreeg was dramatisch: zwarte mensen hebben geen geschiedenis, ze zijn er om de blanken te dienen. Pas toen zijn opa vertelde over het slavenverleden, ontdekte hij de geschiedenis van zijn volk.

Elke verzamelaar kent zijn dramatische momenten. Voor Lansky is het de vondst van een uniek woordenboek. Voor Blockson is dit het verhaal van de eerste druk van een boek van James Pennington, The fugitive blacksmith. Een uniek boekje uit 1849, dat hij kocht, in de trein liet liggen en nooit meer heeft gezien. Hij zoekt het tot op de dag van vandaag.

De documentaire stamt al uit 1997 maar is nog net zo boeiend als 15 jaar geleden. Grappig is dat ik bij de aftiteling zag dat Nicholas Basbanes adviseur is geweest, toen al zo betrokken bij verzamelaars van formaat. Hoewel de documentaire vol staat met fascinerende observaties en mooie quotes, haal ik een paar zinnen aan van Blockson tegen het einde:

"We were denied history. (...) One of my desires, as a collector, is to try to replace page by page the history that has been taken from us. (...) What a beautiful disease I have. I've had it for 50 years."

Beide verzamelaars hebben een verheven doel, die lang voortleeft nadat zij zelf er niet meer zijn. Dat is nog eens wat anders dan voor veel geld een bibliotheek kopen die je naam draagt, en die vervolgens wordt geveild en verdwijnt...

Voor wie de smaak te pakken heeft, er is gelukkig nog veel meer mooi beeldmateriaal te vinden over het verzamelen van boeken. Bekijk deze documentaire maar eens over de opbouw en het verloop van de 36e ABAA boekenbeurs in San Francisco, in 2003. Mooie portretten over handelaren, verzamelaars en hun ontmoetingen temidden van een zaal vol prachtige boeken. Wie koopt, wie verkoopt en waarom? Hoe werden verzamelaars handelaren, en welke boeken zijn wel en niet gewenst?

 Veel kijkplezier!

41 - Het boek dat ik al had (2)

Vorige keer schreef ik over een boek dat ik kocht, terwijl ik er al een exemplaar van had staan. Het zal ieder duidelijk zijn dat dit een vergissing was. Tenzij je erop uit bent om de hele oplage van een boek te kopen, is een dergelijke aanschaf overbodig.
Deze opmerking lijkt vreemder dan hij is. Er is in elk geval iemand die probeert de hele oplage van een boek in kaart te brengen, Owen Gingerich heeft er een fascinerend boek over geschreven.

Hij heeft elk bekend exemplaar van de eerste en tweede oplage van Copernicus’ boek "De revolutionibus orbium coelestium" uit de 16e eeuw in kaart gebracht. Hij heeft 580 exemplaren over de hele wereld bekeken en onderzocht wie de vroegere eigenaars waren en wat ze met het boek hadden gedaan.

Maar dat was ik niet van plan. In elk geval niet met het boek van Van Dis dat ik nu dubbel heb. Toch heb ik afgelopen weekend – toen ik het voorrecht had het antiquariaat in de kelder van boekhandel Donner in Rotterdam te bezoeken – weer een boek gekocht dat ik al had, maar dit keer bewust. Het is het tweede (en laatste) deel in de serie Nescio-cahiers: een bundeling van tien "Kronkels" van Simon Carmiggelt over Nescio. Ik had deze al, maar niet de uitgave zoals die bij Donner stond: de gebonden en genummerde eerste druk. Mijn exemplaar was een ingenaaid exemplaar en ongenummerd. En er is maar één echte eerste druk, en die stond bij Donner: een vlekkeloos exemplaar, als nieuw, gebonden en met stofomslag. Voor de statistiek: ik bezit nu nummer 159 van 200. Mocht een nieuwe Gingerich ooit op zoek gaan naar álle 200 exemplaren van deze Nescio-uitgave, dan kan hij of zij voor nummer 159 bij mij terecht. Maar wie de vorige eigenaar was - die het boek hardvochtig dumpte bij Donner - weet ik dan helaas niet.

Waarom koop ik een boek dat ik al heb? Voor het antwoord heb ik maar weer eens gezocht in Basbanes’ boek Among the gently mad. Daarin komen verschillende verzamelaars aan het woord die dezelfde afwijking hebben. "I always made it a point to move up in quality whenever I could", zo zegt één van hen. "It remains on my shelves, a hedge against the day I find a better copy I can afford" zegt een ander over een minder fraai exemplaar van een geliefd boek.
Ik ben in elk geval gelukkig dat ik weer een streep heb kunnen zetten door één van de boeken op mijn verlanglijst. Ik zet ze netjes naast elkaar, de twee Nescio-cahiers. Want ik doe mijn andere exemplaar natuurlijk niet van de hand.

38 - Among the gently mad

Gelukkig moet ik de laatste tijd veel in Den Haag zijn. Onderweg naar een afspraak liep ik langs modern antiquariaat Nayler & Co aan de Denneweg. Uit mijn ooghoek zag ik buiten een stapeltje boeken liggen met een afbeelding van een boek op het omslag. Bij nader inzien bleken het exemplaren van het boek van Nicholas A. Basbanes te zijn, "Among the gently mad". Meteen gekocht natuurlijk. Ik heb nog een snelle blik in de winkel kunnen werpen, maar weet nu al dat ik beslist terug moet. Wat een mooie winkel! En een modern antiquariaat dat veel beter is gesorteerd dan andere die ik ken, bijvoorbeeld de modern antiquariaat-etage in Scheltema in Amsterdam waar ik wel eens kom.

Basbanes is een auteur die verschillende boeken heeft geschreven over boekenverzamelaars en de liefde voor boeken. Prachtige titels ook: "Patience & fortitude" en "A gentle madness". Daarnaast geeft hij lezingen over het onderwerp en schrijft hij artikelen en columns in verschillende kranten en tijdschriften, waaronder het Fine Books & Collections-magazine. Terzijde: verschillende artikelen zijn online te lezen, een aanrader! 

Basbanes begon met schrijven omdat hij een meer journalistieke blik wilde op het fenomeen verzamelen van boeken. Er zijn talloze boeken over boeken, maar hij wilde een andere aanpak. En dat is gelukt. Ik lees dat zijn uitgever van zijn eerste boek - A gentle madness - slechts 5.800 exemplaren liet drukken, maar dat er inmiddels 100.000 zijn verkocht. Mijn eerste indruk van 'Among the gently mad' is ook positief. hij beschrijft wat het is om te moeten verzamelen, en hoe je dat dan doet. Ik heb het eerste hoofdstuk nog niet uit, maar zie al prachtige observaties. Hij schrijft onder meer: 

The enduring beauty of collecting books is that satisfaction is possible at every level of activity.

En: 

One of the very first rules I can offer is (...) to know your limits, to work within a budget, and above all else, to play with your head, not your gut. 

Uiteraard gaat hij ook in op het probleem dat ik schetste in mijn post van 20 januari: het niet kopen van een boek dat je al jaren zoekt. Op pagina 6 quote hij iemand die zegt: "I have a nice list of should'ves. Things I should've bought and didn't." En op p. 44 gaat het over twee "book shopping rules". De eerste is: 

Buy the book because it is one that you wanted for some time, and is on your list of things that you are really looking for, and you just may never see it again.

Ja, nou weten we het wel... Verder bladerend zie ik nog een mooie quote: 

The most persistent complaint I hear is how difficult it is for bibliophiles to persuade nonbelievers that they have lives outside of their libraries, or that they actually enjoy themselves when they are alone with their prized possessions. Indeed, if there is any single experience I can count on when I am giving talks at university libraries or meeting with book-collecting groups, it is the certainty that I will be invited to somenone's home to see objects that they are unwilling to share with those who have little interest in collecting. 

Book-collecting groups? Dat zou geweldig zijn! Ik ken ze niet in Nederland. Lijkt me ook lastig, een groep concurrenten bij elkaar. Je zou dan in elk geval moeten zorgen dat verschillende gebieden of auteurs worden verzameld. Maar ik herken het probleem dat het zo moeilijk uit te leggen is wat je drijft, dat heb je onder gelijkgestemden natuurlijk niet. Basbanes begrijpt het gelukkig wel. Heerlijk om dat terug te lezen. Dit boek wordt het grote genieten, 224 bladzijden lang.