276 - Het menselijk tekort bij een teveel aan papier

Ik ben al een tijdje een fan van Jan van Herreweghe. Ik heb hem nog nooit persoonlijk ontmoet, maar ik krijg steeds meer het gevoel dat ik hem al goed ken. Dat heeft alles te maken met de wijze waarop deze Vlaamse bibliofiel schrijft over zijn eigen leven als bibliofiel en de observaties die hij doet over boeken, bibliotheken, lezen en bibliofilie in het algemeen.

Op zijn eigen site geeft Jan een aantal biografische gegevens: "Jan Van Herreweghe werd geboren op 28 april 1958 in Matadi (Belgisch Kongo, thans Democratische Republiek Congo). Nadat zijn ouders in 1960 definitief naar België terugkeerden, bracht hij vanaf 1963 zijn jeugd en jongelingsjaren door in Melle, een gemeente van ongeveer tienduizend inwoners ten oosten van Gent. (...) Na een herexamen Nederlands op zeventienjarige leeftijd en de verplichting om in die zomervakantie vijf boeken te lezen en uitvoerig te bespreken, sloeg de vonk voor de literatuur over. (...) Na zijn humaniora koos hij voor een opleiding tot boekhouder omdat hij, omwille van zijn leeswoede (120 à 150 boeken per jaar), een universitaire studie niet zag zitten. (...) Na één jaar boekhouden wist hij al dat hij dat beroep nooit zou uitoefenen. Toevallig las hij in de krant een bericht dat er in Gent een cursus voor bliotheekmedewerker in een openbare bibliotheek zou worden georganiseerd. Dat sprak hem erg aan." Uiteindelijk werd hij bibliothecaris in Harelbeke. Feitelijke informatie die ons helpen om een eerste beeld te vormen. Maar uiteindelijk drukt de schrijver zich uit in zijn boeken en het oeuvre van Jan begint zo langzamerhand een imposant karakter te krijgen. En dat maakt dat ik het gevoel krijgt Jan steeds beter te kennen.

Een paar jaar geleden schreef ik al over Jan toen ik een aantal boeken van hem had gekocht bij De Slegte in Antwerpen. Niet alleen leidde deze aankoop tot een mailconversatie tussen twee bibliofielen, maar Jan was zo vriendelijk om een aantal van zijn boeken naar mij op te sturen. Bijvoorbeeld een gesigneerd en genummerd exemplaar van Het syndroom van Spitzweg, in een foedraal. Dit bood mij de gelegenheid om het reguliere exemplaar dat ik al had door te schuiven naar Perkamentus. Maar het meest bijzondere vond ik dat hij een houten uitgave had gemaakt van zijn boek Manieren van ordenen. Een boekobject, in de vorm van een boek met de titel erop. Een bibliofiele uitgave die niet bedoeld is om te lezen omdat er niks te lezen valt. Ik was erg onder de indruk van dit object. Allereerst omdat het even duurde voordat ik erachter kwam dat dit geen boek was, maar vooral omdat ik het in alle eenvoud erg mooi gemaakt vond. Uiteindelijk is het concept 'manieren van ordenen' een kernprobleem van elke verzamelaar: waar laat ik mijn boeken en hoe orden ik mijn bibliotheek. Dit boekobject maakt die opgave nog moeilijker; uiteindelijk heb ik ervoor gekozen het tussen mijn andere Van Herreweghes te zetten. In LibraryThing was het toevallig mijn 2500e titel die ik invoerde. Dat vond ik wel mooie symboliek: mijn 2500e boek was eigenlijk geen boek. Inmiddels staat de teller op iets boven de 3000. Dat heb ik bij nader inzien best wel snel gedaan...

Alleen al om dit contact en de gulheid van Jan ben ik fan van zijn werk. Maar uiteindelijk gaat het om de inhoud en zijn boeken zijn een feest om te lezen. In feite zijn de boeken van Jan een blog op papier. Hij schrijft over zijn observaties over boeken en lezers, hij haalt boeken aan, verwijst naar schrijvers, uitgevers en lezers en geeft zo elke keer een kijkje in de wereld van de bibliofiel. Dat is wat ik ook doe op dit blog, maar het verschil is dat mjn blog niet is afgedrukt. Wat mij ook aanspreekt in Jan is dat hij schrijft met aanstekelijk enthousiasme en plezier. Zijn liefde voor boeken is groot en dat steekt hij niet onder stoelen of banken. Elk jaar verschijnt er een nieuwe uitgave in de cyclus "Het menselijk tekort bij een teveel aan papier". De titels zijn authentiek: Zot van boeken, Buiten zinnen van leeswoede en Als de tafel wankelt, komt het een boek het meest van pas zijn een paar voorbeelden. Ik kan niet anders dan zijn boeken lezen met een glimlach: wie word er nu niet blij van zoveel enthousiasme? Ik kan alleen maar hopen dat de lezers van mijn blog ook zo'n glimlach zullen hebben als ze een van mijn stukjes uit hebben.

Afgelopen week bedacht ik mij dat ik mijn voorraad Van Herreweghe nodig weer aan moest vullen. Prompt ontdekte ik dat een aantal titels in de ramsj lagen bij De Slegte in Antwerpen. Het gelukkige toeval wilde dat ik toch in Brussel moest zijn, waardoor een tussenstop in Antwerpen mogelijk werd. Zo werd ik de tevreden bezitter van drie nieuwe titels. Maar ik vond het wel bijzonder dat de boeken van Jan verramsjt werden. Het heeft iets tragisch, maar ook iets moois: de schrijver van veel boeken over onder meer het antiquarische boek ligt zelf bij De Slegte. Is dat nu een compliment of juist niet? Ik weet wel dat als mijn eigen schrijfselen ooit bij De Slegte zouden liggen, ik daar zeker trots op zou zijn, zelfs als dat zou betekenen dat mijn uitgever mij gedumpt had. Ik kan alleen maar hopen dat Jan er ook zo over denkt, want ik wens hem veel opgewektheid toe in het voltooien van zijn cyclus, waarvan ik de ontbrekende delen snel hoop te bezitten.

254 - Vakantieboekenjacht

Naast het feit dat de zomervakantie het seizoen is dat veel mensen zich voornemen om boeken te lezen, is het ook een prima seizoen om boeken te kopen. Maar eerst iets over het lezen. Uit onderzoek blijkt dat:

Lezen is populair bij vakantiegangers. Ruim veertig procent van de Nederlanders leest in zijn vakantie veel meer boeken dan normaal. Bijna één op de vijf Nederlanders komt zelfs alleen in zijn vakantie aan het lezen van boeken toe. Vakantielezers nemen gemiddeld zes boeken mee.

Maar worden al die boeken dan ook echt gelezen? Of heeft deze stripmaker gelijk?

Hoe dan ook, ik had minder dan 6 boeken mee naar België, alwaar wij een week verbleven. Maar dat was omdat ik wist dat wij naar Antwerpen zouden gaan. En in Antwerpen is een filiaal van de Slegte dat dringend op een bezoek van mij wachtte. Ik had namelijk gezien dat daar een boek van bibliofiel en auteur Jan van Herreweghe op de plank stond dat ik al langer wilde hebben: Zot van boeken. Over boekengekte als levensdrang. Ik had het ooit bij Hinderickx en Winderickx zien liggen, toen niet gekocht en daar uiteraard spijt van gekregen. Maar nu had ik een goede reden om naar Antwerpen af te reizen (hoewel daar natuurlijk niet per se een concrete reden voor nodig is).

In De Slegte heb ik ouderwets genoten. Wat een heerlijke winkel is dit toch en wat vertrouwd was het om er rond te dwalen. Gelukkig is intussen weer een filiaal in Leiden geopend en hopelijk is er binnen een paar jaar weer een keten De Slegtes in Nederland te vinden. In de winkel heb ik nog een tijdje staan watertanden voor de vitrine met boeken van Komrij. Later bleek het vinden van het boek van Van Herreweghe nog even lastig, maar uiteindelijk vonden we het in de verkeerde rubriek. Tot mijn verrassing stond daar ook het tweede boek van Van Herreweghe: Het syndroom van Spitzweg. Mijn leven als boekenwurm. Ook die verdween in mijn tas en zo had ik later die dag in het zonnetje twee nieuwe aanwinsten om te lezen.

De boeken van Van Herreweghe zijn een bundeling van brieven aan 'boekenvriend André' waarin alle aspecten van het bibliofiele leven aan de orde komen. De ontwikkeling van de passie voor boeken en de ontdekkingstocht door de wereld van het zeldzame boek worden gedetailleerd beschreven, waarbij talloze verwijzingen naar boeken over boeken, verzamelaars en verzamelingen en historische feiten over het boekwezen worden aangehaald, samengevat en met enthousiasme besproken. Eigenlijk zijn de boeken van Van Herreweghe steeds gebundelde weblogs. En ondanks het feit hij natuurlijk geen hyperlinks kan opnemen in de tekst, doet hij wel aan bronvermelding.

Ik merkte bij het lezen van de boeken dat ik steeds de vergelijking maakte tussen zijn en mijn boekenbezit, waarbij ik gelukkig in veel gevallen een mentaal vinkje kon zetten achter de boeken die hij aanhaalde: heb ik ook. Diverse boeken van Gerrit Komrij en Boudewijn Büch, maar ook van Ed van Eeden, Umberto Eco, Richard de Bury en Holbrook Jackson: ook in mijn boekenkast zijn ze te vinden. Maar onvermijdelijk noemde hij ook verschillende boeken die ik niet had en waarvan bij nadere lezing bleek dat het onacceptabele lacunes in mijn boekenkast waren. Mijn lijstje desidarata groeide tijdens het lezen dan ook snel, en al googlend (uiteraard was een vakantiehuisje met wifi geboekt) ontdekte ik verschillende titels die in De Slegte Wapper beschikbaar waren. Er diende enige overreding plaats te vinden, maar er kon een tweede tripje naar Antwerpen gemaakt worden. Daar schafte ik in elk geval het boekje De bibliotheekknecht & Biblioteca de Estrela van Gerrit Komrij en Onno Blom aan: één van de romeins genummerde exemplaren (VII van XI) gesigneerd door beide auteurs. Een nuttige toevoeging aan mijn verzameling boeken over boeken (zie ook hier; scroll iets omlaag).

In het boek van Van Herreweghe las ik dat het de bedoeling is dat er tenminste zes delen in zijn serie boeken gaan verschijnen. Ik heb daarom de schrijver maar gemaild met de complimenten voor zijn eerste twee boeken en de mededeling dat ik de rest ook zou gaan lezen, mits ik ze ergens in het antiquarische circuit opduik. Want bestellen van Van Herreweghe zelf kan ook, maar dat zou natuurlijk te gemakkelijk zijn: het zoeken van het boek is minstens zo leuk als het lezen zelf. Mijn mail leidde tot een leuke mailwisseling en in elk geval een uitnodiging om aanwezig te zijn bij de presentatie van zijn volgende boek. En we wisselden een aantal ervaringen uit over ons bibliofiele leven: het is altijd fijn om gelijkgestemde geesten te ontmoeten.

En zo werd de Belgische vakantie naast ontspannend ook bijzonder productief: zes titels rijker verliet ik België weer. Voor mij geldt dat zes boeken niet het gemiddelde aantal is dat ik meeneem op vakantie, maar het gemiddelde dat ik tijdens mijn vakantie aanschaf op de plek waar ik ben (zoals hier, hier en hier). Later deze vakantie gaan we nog naar Rome. Het lijstje met antiquariaten aldaar wordt al gemaakt.

236 - Feest der Letteren 2014

Het jaarlijkse uitje in de Bijenkorf van Amsterdam stond weer voor de deur: het Feest der Letteren 2014. Naast het laten signeren van allerlei boeken (na vandaag blijk ik 257 gesigneerde boeken te hebben) is dit altijd een mooie gelegenheid om met schrijvers aan de praat te raken. Het wordt een jaarlijkse traditie: eerder schreef ik over de editie 2009, de editie 2011 (deel 1, deel 2, deel 3), de editie 2012 (deel 1, deel 2) en de editie 2013. En dan nu 2014

Ook dit jaar viel me weer op hoe vriendelijk en aanspreekbaar de schrijvers waren: zowel de gevestigde namen, als de jongere auteurs. Dat gold overigens niet voor de begeleiders van de Bijenkorf bij dit evenement. Een man in mijn buurt werd aangesproken met de vraag of hij veel boeken wilde laten signeren. Hem werd verteld dat het er vooral om ging boeken te laten signeren die ter plekke waren gekocht. Hoe begrijpelijk ook uit commercieel oogpunt, het gaat toch wel heel erg voorbij aan de beleving van de lezers. En vervolgens zag ik bij alle auteurs lezers langskomen met eigen boeken, zonder dat daar wat van werd gezegd. Ik voelde me dan ook vrij om mijn eigen boeken aan de schrijvers voor te leggen.

Er waren gevestigde auteurs, zoals Joost Zwagerman. Met veel plezier signeerde hij mijn literaire juweeltjes en boekenweekuitgaven, maar ook de speciale postzegel die werd uitgegeven ter gelegenheid van de boekenweek 2010: een postzegel met een verhaal van Zwagerman. En natuurlijk Tommy Wieringa, altijd in pak en altijd een gentleman. Hem liet ik mijn exemplaar van Caesarion signeren die ik opdook tijdens mijn bezoek aan The Strand in New York (lees het verhaal hier). Hij vond het grappig dit boek hier te zien en wilde weten waar ik het vandaan had.

Een vergelijkbare vraag stelde Lieve Joris, toen ik haar mijn exemplaar van Amadou liet signeren, een speciale uitgave van het VSB Fonds uit 1994. Ik was die dag al de derde lezer die haar dit boek voorlegde. En dus vertelde ik haar hoe ik dit boek losbedelde bij het VSB Fonds zelf.

Even verder zat Annejet van der Zijl. Met haar praatte ik even over haar verhaal Een dag om nooit te vergeten, over 30 april 1980. Ik vertelde haar hoe indrukwekkend ik dit verslag van binnenuit van die dag vond. Zij gaf aan dat ze ook heftig vond, en een soort van fysieke pijn voelde bij het schrijven. Verder vond ze het leuke van de serie Literaire Juweeltjes dat je er verhalen in kwijt kon, die je anders niet kon publiceren.

Heel leuk was ook de ontmoeting met Abdelkader Benali. Ik stond te wachten om mijn boeken te laten signeren, toen ik hoorde dat hij het met de mensen voor mij had over de uitspraak "the medium is the message", van Marshall McLuhan. Toevallig had ik het onlangs nog over deze uitspraak gehad, in de context van nieuwe media. Ik vertelde dat aan Benali en vervolgens hebben we een tijdje heel plezierig gepraat over Marshall McLuhan. Dat was een onverwachte genoegen op de zaterdagmiddag!

Natuurlijk waren er ook nog jonge schrijvers. Deze signeersessie was een goede gelegenheid om daar wat boeken van te kopen. Ondanks mijn teleurstelling van laatst ben ik toch nog maar eens de Amsterdamse Slegte ingeslopen. Alle boeken waren met 70% van korting, en inderdaad vond ik daar het debuut van Jamal Ouariachi, De vernietiging van Prosper Morèl. Ik gaf hem het boek en hij reageerde met "dat is een oudje!". Dat vond ik grappig omdat hij pas vanaf 2010 publiceert. Als je dan al over "oudjes" spreekt, dan is je carrière goed van start gegaan! Dat vond hij ook en hij signeerde het boek op een leuke manier. Net zo leuk reageerde Mano Bouzamour, toen ik hem het boek De belofte van Pisa liet signeren (dat ik voor een fooi kocht bij antiquariaat Kok om de hoek van de Bijenkorf. Hij wilde per se dat ik hem liet weten wat ik van het boek vond en was trots dat Ronald Giphart het een mooi boek vond. Het opende voor Giphart deuren in zijn denken, en ik stelde met Bouzamour vast dat dat toch de bedoeling was van boeken: dat het deuren in je denken opent.

Een laatste stop maakte ik bij Robert Vuijsje. Onverwacht, en dat kwam omdat ik met de bloggers van De Contrabas verrast was dat er in 2013 geen speciale Bijenkorf-uitgave ter gelegenheid van de boekenweek was verschenen? Was er een einde aan een traditie gekomen? Toch lagen er nu grote stapels van een door de Bijenkorf uitgegeven bundel van Vuijsje: De scheiding en andere liefdesverhalen. Nadere inspectie leerde dat dit boek in september 2013 was verschenen. Waarom toen en waarom niet gewoon bij de boekenweek? Het wordt niet duidelijk, maar er was in elk geval geen uitgave ter gelegenheid van deze boekenweek. Laten we maar even afwachten of er aankomende september iets verschijnt...

Het was in elk geval een aangename boekenmiddag en met een tas vol nieuwe en bestaande boeken vol met handtekeningen en opdrachten ging ik naar huis. Ik ben al weer helemaal klaar voor de editie 2015!

235 - Boekendrama in de Kalverstraat

Afgelopen weekend waren we even in Amsterdam en onvermijdelijk liepen we door de Kalverstraat. Na alle berichten over de sluiting van de Polare had ik verwacht dat de vestiging van De Slegte in de Kalverstraat gesloten was. Maar de winkel was er nog, en hij was ook open. Of beter geformuleerd: het karkas van de winkel stond er nog, want wat er binnen gebeurde had niets meer met De Slegte te maken.

Au...

De eens zo fraaie winkel, vol met verleidelijke boeken op onverwachte plekken, waar ik menig uur dwalend heb doorgebracht en waar ik heel veel schatten vandaan heb gehaald, was er niet meer. Wat er wel te zien was: een chaotische en onsamenhangende hoeveelheid boeken, achteloos weggepropt in de kasten en op de tafels die er nog waren, met weinig ordening en al helemaal geen systeem. De eens zo mooie De Slegte is verworden tot een soort overdekte vrijmarkt: je kunt er boekengraaien zonder dat je precies weet waar je moet zoeken. En in een aantal gevallen letterlijk graaien, want op verschillende plekken stonden grijze bakken, gevuld met boeken, met een briefje: boekengrabbelen - 1 euro.

Nu ben ik niet iemand die per se altijd en overal een opgeruimde winkel wil zien. Ik ben geen purist zoals de auteur van dit stukje; ik kan best melancholisch worden van de ietwat rommelige en stoffige antiquariaten waar je uren kan doorbrengen terwijl je door de voorraad gaat. Maar wat bij De Slegte gebeurt is een belediging voor het boek en voor de boekenliefhebber. Hier zijn geen bibliofielen meer.

Hoe het ooit was...

Ik heb een halfuur in De Slegte doorgebracht. Ik merkte dat het mij bijna fysiek pijn deed om daar te zijn. Het was een afscheidsbezoek aan iemand die al overleden is. Ik heb veel herinneringen aan deze winkel en ik rouw om het verdwijnen ervan. Het was een emotioneel moment - ik wist niet dat ik zo gehecht was aan deze zaak. Maar ik heb er niets gekocht. In deze De Slegte heb ik niets meer te zoeken en hoef ik ook niets te kopen. Ik heb troost gezocht bij een heel andere boekwinkel, maar daarover in een volgend stukje meer.

Vaarwel De Slegte in de Kalverstraat. Je was een vriend, een makker, een leverancier van grote denkers en prachtige boeken en ik zal je missen.

206 - De webshop van De Slegte

Iedereen weet intussen wel dat De Slegte mijn favoriete winkel is. En hopelijk nog heel lang kan blijven, ook na de fusie met Selexyz. Maar ik vind De Slegte vooral geweldig als winkel om naar binnen te stappen. Nog nooit bestelde ik iets via de webwinkel. Maar in de fysieke winkel ga ik nooit met lege handen naar buiten. Dat is een principekwestie...

Niet dat ik iets tegen winkelen op het web heb. Integendeel, bijna wekelijks belt de postbode met een pakje met nieuwe schatten, veelal via Marktplaats aangeschaft. Bij Marktplaats weet je echter wat je krijgt: als je weinig betaalt loop je de kans op rotzooi of op een lot uit de loterij. En als je veel betaalt gaat er meestal een uitgebreide correspondentie met de aanbieder aan vooraf waarin de eventuele onvolkomenheden van het boek de revue passeren. Het punt bij de webshop van De Slegte is dat je aardig wat betaalt, maar in mijn beleving niet de kans hebt om een tijdje heen en weer te mailen om de staat van het boek te bespreken en zo eventuele ezelsoren en waterschade tijdig te ontdekken. Het risico is dus veel groter dat je iets ontvangt wat je eigenlijk niet wilt hebben: gedoe dus.

Laatst deed ik echter een bestelling bij De Slegte voor een ramsjboek (en dat zijn uitgeversrestanten en dus "veilig"). Aangezien ik de verzendkosten toch al kwijt was, besloot ik een paar aanvullende bestellingen te doen. Een "probleem" bij De Slegte is namelijk dat ze nogal veel filialen hebben, en ik ontdek vaak dat er een exemplaar van een boek in Leiden staat, een ander boek dat ik wil hebben in Groningen en weer een ander boek in Zwolle. Boeken naar één filiaal laten transporteren kan niet meer en naar elk filiaal reizen is niet te doen. Maar via de webshop kan je bestellingen uit verschillende filialen combineren zonder dat het met de verzendkosten uit de hand loopt.

En dus ploften pakjes uit Leiden en Amsterdam na enige tijd in mijn brievenbus. Met daarin: 2 boeken van Hugo Brandt Corstius (Algebraïsche taalkunde en Rijmlijm), eentje van I.J. Singer (Van een wereld die voorbij is) en eentje van Lawrence en Nancy Goldstone (Used and rare. Travels in the book world).

Tot mijn grote plezier waren de boeken in goede staat en helemaal conform de aanprijzing ("goed". Pas op voor boeken die "redelijk" zijn, vermoedelijk is de omslag onherkenbaar en heeft de hond er recent op gekauwd. Maar boeken die "goed" zijn misstaan niet in mijn kast. (Er wordt bij De Slegte in Den Haag een boek van Nicholas Basbanes aangeboden: A Gentle Madness, voor € 12,50. Met de vermelding "redelijk". Koop het niet: ik ben het wezen bekijken en het is een versleten, scheve, flodderige paperback. Weggegooid geld).

De boeken van Brandt Corstius kocht ik omdat ik nu eenmaal alles van Brandt Corstius wil hebben (in elk boek geniet ik weer van zijn vlijmscherpe pen en zijn geniale taalvondsten) en deze misten nog. I.J. Singer stond al heel lang op mijn lijstje, maar ik wist niet meer waarom. Waarschijnlijk had ik er eens een goede recensie over gelezen. De aanprijzing is veelbelovend: "Autobiografische verhalen over een jeugd in een chassidisch-joodse gemeenschap in een Pools dorpje rond 1900." Nu al fascinerend, en waarschijnlijk goed passend tussen de boeken van zijn oudere broer Isaac Bashevis Singer, van Chaim Potok en van Henry Roth. In al die boeken wordt de chassidische gemeenschap beschreven (in Polen respectievelijk de VS), een beweging die mij altijd al heeft gefascineerd.

Maar het meest heb ik toch genoten van het boek van de Goldstones. Boeken over boeken, in het bijzonder boeken van boekenverzamelaars over hun verzameling/verzamelactiviteiten vind ik geweldig. En dit boek van de Goldstones beschrijft stap voor stap hun weg in de wondere wereld van het antiquarische boek. Vanaf hun allereerste tweedehands boek, via de ontdekking dat er zoiets is als tweedehands boekwinkels, langs het besef van het bestaan van eerste drukken, boekenveilingen en uiteindelijk een prachtige eerste druk van Dickens voor $ 850. En telkens weer leef je mee met hun verbazing als ze weer iets nieuws hebben ontdekt (catalogi! bibliofiele boeken! stofomslagen!) dat op een of andere manier extra betekenis heeft in de wereld van het boekenverzamelen. Want we zijn allemaal die weg gegaan en hebben allemaal die ontdekkingen gedaan en het is leuk om als het ware je eigen ontwikkeling als verzamelaar te lezen, maar dan door de ogen van de Goldstones.

Een absolute aanrader dit boek, misschien nog wel het meest voor familieleden en vrienden die maar niet kunnen of willen begrijpen wat er nu zo speciaal is aan boeken, mooie edities en die niet snappen waarom je elke keer terug moet naar die ene antiquarische boekhandel omdat der kennelijk nog onontdekte schatten  staan... Als dat moeizame gesprek weer eens gevoerd wordt en je het niet voor de honderdste keer wilt proberen uit te leggen, laat ze dan het boek van de Goldstones lezen en óf ze snappen het dan eindelijk, óf je weet zeker dat ze het nooit zullen snappen. In beide gevallen zijn die gesprekken voorbij. Maar ze hebben in elk geval een onderhoudend, grappig en leerzaam boek gelezen.

118 - Opgedoken boeken bij de Slegte

Het was weer een feestje bij De Slegte. Door het betoog van Sander en de reacties in de comments op zijn stuk besloot ik dat het boek Verzonken boeken van Komrij met stip op mijn wishlist zou moeten stijgen.

En zo geschiedde dat ik ronddwaalde in De Slegte in Den Haag en besloot dat ik dringend bij de K moest kijken en ziedaar: het boek van Komrij stond er. Een nette eerste druk, 2,5 euro.

Het maakt niets uit dat de tekst van het boek integraal op het web staat, namelijk hier. Want zo kan iedereen genieten van het briljante stuk over bibliofilie, dat ik thans op papier bezit:

"De bibliofiel wordt door velen beschouwd als een fijn-proever, een liefhebber van mooie dingen die met zorg een uitgelezen verzameling bijeenbrengt. Niets is minder waar. De bibliofiel is een veelvraat, een slokop, een ordinaire op-stapelaar. Boeken zijn voor hem geen doel, maar een middel. Een middel om zich, in een mantel van beschaving, te gedragen als een wilde die met pijl en boog door het oerwoud rent om hitsig alles neer te leggen wat hem voor de voeten loopt. Zodra zijn prooi terneerligt steekt hij alweer, met atavistische drift, zijn neusvleugels uit in de richting van ander wild. De bibliofiel staat nog 't dichtst bij Tarzan van de apen. Als de bibliofiel na lang speuren een vurig gewenst boek heeft gevonden en bijgezet in zijn trofeeënkast, verliest hij er prompt alle interesse in. Hij is al op zoek naar een ander boek. Zolang de bibliofiel leeft blijft zijn buit dood liggen, als een gehoorzame hond. Pas na de dood van de jager zelf komt de hond weer tot leven. Wee het boek dat in de handen van een bibliofiel valt! Het blijft dood zolang zijn baas leeft. Alleen bij het overlijden van bibliofielen vinden boeken baat."

Beschaamd bedenk ik mij dat ik ook een zolder vol lijken heb, die smachten naar mijn overlijden opdat zij juichend in catalogi van antiquariaten kunnen staan. Maar ik ga nog jaren mee, en tot die tijd verzamel ik ijverig verder.

Van de weeromstuit kocht ik ook nog een uitgave van Stichting de Roos. Over nut en noodzaak van deze mooie Rozen schreef ik hier. Het bijzondere is dat ik voor een kast vol boeken kan staan, en dan het ene boek er uithaal waar iets mee is. Zoals deze Roos, die onopgemerkt tussen allerlei oninteressante boeken stond. Het is Het Westeinder handschrift, een uitgave uit 1978. Het Westeinder handschrift is op het oog een Vondel-achtig toneelwerk en volgens de aankondiging in het werk afkomstig uit 1691. In werkelijkheid is het in 1961 geschreven door de toenmalige minister van Onderwijs Jo Cals die in het Westeinde-ziekenhuis in Den Haag lag. Hij was ziek was ten tijde van de behandeling van de mammoetwet en in dit stuk zijn alle "personaedjen" in het stuk in feite personen die bij de totstandkoming van de mammoetwet waren betrokken. Zoals "Margaretha van Arnheim, vorstin ad interim" die in werkelijkheid Marga Klompé is.

Het grappige is dat op de site van Parlement & Politiek wel te vinden is dat Cals de mammoetwet tot stand bracht en in het Westeinde lag, maar niet dat hij daar dit boekje schreef. Cals is ook de minister-president wiens kabinet na de roemruchte nacht van Schmelzer viel.

Kortom, een bijzonder boekje, niet alleen door de historische waarde, maar ook door de bibliofiele waarde (want elke uitgave van Stichting De Roos telt 175 exemplaren) en omdat dit een voorbeeld is van een boek dat suggereert authentiek historisch te zijn, maar het niet is.

Ik ben gek op uitgaven van De Roos. Ze zijn altijd fraai uitgevoerd en meestal onbetaalbaar, maar deze mocht ik hebben voor... 7 euro. Waardoor ik nu al 19 rozen bezit. Een fraai boeket!

110 - Nog een keer De Slegte

Al eerder schreef ik over de berichten dat het niet zo goed ging met De Slegte, naar aanleiding van een paginagroot artikel in de Volkskrant. Ik blijk niet de enige te zijn geweest, want ik zag wederom in de Volkskrant een brief van een telg van De Slegte: de op Tenerife wonende Jeanne Mary.
Ik citeer de brief:

"Naar aanleiding van het artikel over boekhandel de Slegte (Vervolg, 16 september) zou ik graag het volgende willen opmerken.
Mijn in 1944 overleden grootvader J. de Slegte was lantaarnopsteker en handelde in oude boeken en prenten. Mijn vader, J.C.G. de Slegte (1899-1961) ging inderdaad met een handkar met tweedehandsboeken naar de markt, echter niet als 8-jarige schooljongen in 1907 maar als 11-jarige in 1910.
Hij wilde graag zelfstandig handelen en opende in 1920 zijn eerste winkel. Het 100-jarig bestaan zal dus echt tot 2020 moeten wachten, in tegenstelling tot wat in het artikel staat. Hij was de eerste die op het idee kwam uitgeversrestanten op te kopen. Dat bleek een succesformule te zijn en wat in de loop der jaren leidde tot het openen van meerdere winkels.
Hij was er trots op omdat hij zelf de gehele verantwoording droeg en de zaken niet onderbracht in een NV of BV.
Ook in dezen blijkt de oude stelregel van toepassing te zijn: de vader richt een bedrijf op door keihard te werken. De zoon plukt de vruchten ervan en de kleinzoon brengt jammer genoeg het bedrijf in de problemen.
Ik had het liever anders gezien.

Tenerife, Jeanne Mary de Slegte"

Tja, kleinzoons en bedrijven, het is een combinatie die vaker mislukt, zoals uit dit artikel blijkt, of uit deze bijdrage. Het kan ook anders: de kleinzoon van de oprichter van het automerk Borgward probeert bijvoorbeeld het merk nieuw leven in te blazen.
Uitgevers hebben ook wel eens kinderen die de uitgeverij voortzetten, meest bekend zijn natuurlijk vader en zoon Van Oorschot (beide op de fondslijst van de eigen uitgeverij, Wouter met één boek, Geert met twee) maar een ander voorbeeld is Waanders. Het lijken succesvolle opvolgingen te zijn.
En het thema komt ook vaak in romans voor, zoals in "Armoede" van Ina Boudier-Bakker, de zeer controversiële roman "Danslessen" van Pieter Waterdrinker, "Afzondering" van Chang-rae Lee en natuurlijk "De Buddenbrooks" van Thomas Mann - om alleen nog maar de bovenste van een hele hoge stapel te noemen. Kortom, het is een thema dat eindeloos weet te boeien.

Dat het met De Slegte niet goed gaat, dat weten we nu wel. Ik heb in elk geval de afgelopen tijd geprobeerd de balans voor het bedrijf wat positiever te maken. Of de huidige neergang aan de kleinzoon van de oprichter ligt is de vraag, het artikel suggereert het en Jeanne Mary stelt het. Met haar had ik de ontwikkelingen bij De Slegte graag anders gezien. Ik hoop in elk geval niet dat het bedrijf eindigt als het verhaal van één van bovengenoemde romans. Want waar moet die roman vervolgens heen als hij verramsjt wordt?

108 - De Slegte verramsjt

In de Volkskrant van 16 september 2006 stond een paginagroot artikel over de problemen bij De Slegte. Het artikel bevestigt wat iedereen wel kon vermoeden: het gaat niet goed met De Slegte.
En dat is een conclusie die de ware sneuper in zijn hart raakt. Want De Slegte is een baken in het bestaan van de boekenzoeker. Het is een verplichte tussenstop bij elk bezoek aan een stad die een vesitiging rijk is. En het belangrijkste is: De Slegte stelt je nooit teleur; het is onmogelijk dat je er met lege handen weggaat. Want als je al niet vindt wat je daadwerkelijk zoekt, dan ben je in je zoektocht al op zoveel ander moois gestuit, dat je desondanks zwaarbeladen, materieel verarmd maar geestlijk verrijkt, huiswaarts keert.
Ik herken veel in het artikel. Zoals de opmerkingen van schrijver Kees ’t Hart, die ook nooit een filiaal verlaat zonder aankoop. Of van journalist Ewoud Sanders, die bekent dat hij wekelijks boeken via Internet koopt, maar slechts zelden binnenloopt bij De Slegte. Of van Bert Wagendorp, de auteur van het Volkskrantartikel, die schrijft: “de afdeling tweedehands van een goede De Slegte is een magisch privétheater waar de tijd is stilgezet. (…) Langvergeten hypes sudderen in het halfduister. (…) De Slegte is de oerhollandse versie van Carlos Ruiz Zafóns ‘kerkhof van vergeten boeken’ uit De schaduw van de wind”. Wie van boeken houdt heeft sympathie voor De Slegte, heeft de winkel lief maar ergert zich ook: aan de chaos, aan de hoeveelheid boeken (en dus de onoverzichtelijkheid), aan de onmogelijkheid via internet bij De Slegte te zoeken. Het is mij meer dan eens gebeurd dat ik via internet een boek kocht en het vervolgens ook bij De Slegte zag staan, meestal voor minder. En dat is toch een gemiste kans.

Informatief was het artikel ook. Volgend jaar bestaat De Slegte een eeuw, want in 1907 begon de lantaarnopsteker Jan de Slegte een handel in tweedehandsboeken met een boekenkar. Zouden ze het jubileum ondanks de moeilijkheden waardig vieren, met een mooie ramsjuitgave bijvoorbeeld? Het blijkt dat er nog steeds een de Slegte aan het hoofd staat van het bedrijf, een achterkleinzoon van Jan. En ik lees over hoop, namelijk dat de vooraad tweedehands boeken inderdaad binnenkort digitaal te doorzoeken is. Als De Slegte het slim aanpaakt, met de voorraad die er is, worden ze een geduchte concurrent van Antiqbook, boekwinkeltjes of Addall. Er schijnt een samenwerking met Marktplaats geprobeerd te worden, alleen lees ik hier dat de systemen het niet toelaten... De huidige website van De Slegte is dan ook een ramp, totaal onbruikbaar voor de ware verzamelaar, waarbij de andere genoemde sites uitblinken door bruikbaarheid: twee klikken en je hebt het boek waar je al jaren naar zocht.
Er blijven gelukkig nog achttien De Slegtes over in Nederland, en negen in België. Ik durf niet te schatten hoeveel van mijn boeken ik aan De Slegte heb te danken, maar het zijn er veel. Dat wil zeggen: te weinig. Want het is daar een paleis vol schatten. Van veel boeken heb ik bij De Slegte eerste een latere druk gekocht en vervolgens een eerste, omdat ik ontdekte dat ik het belangrijk vond een oorspronkelijke versie van bepaalde boeken te bezitten. Ik heb mij staan vergapen bij de kasten waar achter de glazen deurtjes de echt kostbare literaire werken stonden.
Ik heb voor menige verjaardag vers verramsjte kook- en tuinboeken bij De Slegte gekocht en daar mensen blij mee gemaakt. Ik heb echter ook - net als Kees ’t Hart vertelt over Clarel van Herman Melville - te vaak een boek laten staan omdat ik nog “even moest nadenken”. Om vervolgens, nadat ik zoals altijd had besloten het tóch te kopen, te moeten constateren dat het boek verkocht was.

Het zou interessant zijn te turven in welke filialen van De Slegte ik ben geweest. Uit mijn hoofd: Den Haag, Amsterdam, Utrecht, Haarlem, Maastricht, Rotterdam, Arnhem en Leiden. Dat betekent dat ik er nog een paar heb te gaan. In de Belgische filialen ben ik überhaupt nog nooit geweest.

Ik vertrouw erop dat ik in de komende jaren nog talloze parels uit de boekenzee weet op te vissen. Tot het moment dat al mijn boeken – onvermijdelijk – ook weer bij De Slegte terechtkomen. De filiaalchef Utrecht vertelt daarover: “Dan pak je wel een stuk van iemands leven. Dat blijf ik moeilijk vinden”. Ik heb al eerder geschreven over de het feit dat wij verzamelaars profiteren van de teloorgang van de verzameling van anderen. Dat is iets waar ik maar liever niet bij stiltsta, maar Bert Wagendorp heeft natuurlijk wel gelijk als hij De Slegte kenmerkt als “een lange boulevard van gebroken dromen, van hoop en illusies en eindigheid. Zoveel boeken, zoveel getuigen van vergeefsheid en vergankelijkheid.”

75 - Adriaan van Dis compleet! (deel 1)

Het wonder is geschied: ik kan nu met recht zeggen dat ik een verzameling van één schrijver in mijn bibliotheek compleet heb!! Ergens is het de droom van de verzamelaar, maar het levert ook wat leegte op... om mijn verzameling compleet te houden hoef ik alleen maar alert te zijn en de nieuwe uitgaven te kopen. De uitdaging is weg, het zoeken naar bijzondere uitgaven in obscure winkels en vage markten hoeft niet meer.

En om welke schrijver gaat het dan? Hier is... Adriaan van Dis! En wat bezit ik nu dan allemaal van Adriaan. Ik ga er chronologisch - in volgorde van aanschaf - met jullie doorheen.

Het eerste boek dat ik van Van Dis kocht, was meteen zijn literaire debuut: de novelle "Nathan Sid". Uiteraard in de versie die niet in de winkel lag, maar het eerder verschenen nieuwjaarsgeschenk van uitgeverij Meulenhoff. Ik kocht deze Van Dis op 10 mei 1991. Dat betekent dat ik tussen mijn eerste en mijn laatste Van Dis ruim 14 jaar nodig heb gehad aan speurtochten.
Dat jaar kocht ik ook nog "In Afrika", net voor kerst was dat: 21 december 1991. Natuurlijk is ook dit een eerste druk, maar het is ook nog een gesigneerde versie. Ik kocht deze bij De Slegte in Amsterdam.
Na deze twee boeken, niet voor niets bijna de meest bekende van Van Dis, was ik meteen enthousiast over zijn schrijfstijl en wilde ik meer van hem lezen. En lezen betekent bij mij ook aanschaffen. Toch duurde het nog een paar jaar voordat het verzamelen verder ging. Pas op 13 oktober 1994 kocht ik het toen verschenen "Indische Duinen", ook eerste druk, gebonden en met stofomslag. Ook hiervan weet ik nog waar ik het kocht: bij Athenaeum, op het Spui in Amsterdam. Het was destijds een rib uit mijn lijf, want ik was nog student. Maar ik wist dat als ik het toen niet zou kopen, het later alsnog zou moeten. Mogelijk voor meer, maar waarschijnlijk na lang zoeken. En ik had al veel zoekwerk voor de boeg met de rest van zijn oeuvre, dus deze wilde ik dan toch maar vast arresteren.

Weer was het twee jaar stil met het verzamelen van Van Dis, maar toen ging het opeens heel hard. Midden juli 1996 stuitte ik eerst op een centraal exemplaar in mijn verzameling: de bibliofiele uitgave "De vraatzuchtige spreekt", een uitgave van Amo, stond bij De Slegte in Amsterdam op mij te wachten. Voor 35 gulden, niet gek voor een exemplaar dat in een oplage van 35 is gemaakt. Het is dan ook genummerd (nr. 23) en gesigneerd. Diezelfde dag kocht ik nog eerste drukken van "Een barbaar in China", het kleine boekje "Zoen" en een gesigneerd exemplaar van "Casablanca". Allemaal weer in Amsterdam gekocht, deels bij De Slegte en deels bij Kok in de Oude Hoogstraat in Amsterdam.
Ik herinner me dat deze collectieve aanschaf het moment was dat ik besloot dat ik álles van deze schrijver wilde hebben. Ik vond het nog steeds een geweldige verteller (hoewel ik de indruk had dat hij wel steeds over hetzelfde thema schreef...) en bovendien had ik inmiddels zoveel van hem, waaronder een paar redelijke zeldzame uitgaven (de speciale versie van Nathan Sid, de bibliofiele De vraatzuchtige spreekt) en een paar gesigneerde uitgaven, dat ik nu voor volledigheid ging.

En zo geschiedde. Had ik in 1996 al vier titels van Van Dis gekocht, in 1997 kocht ik er weer vier. Allereerst in januari 1997 de Postbank-uitgave "Noord Zuid. Een modern sprookje" (bij Aioloz, in Leiden). Een bedelbrief aan de VSB leverde mij vervolgens in juli de speciale uitgave "Classics" op, een uitgave van de Stichting VSB Fonds t.g.v. de tweede VSB Beurzendag in 1993. Een andere bijzonderheid was "Komedie om geld", een speciale uitgave t.g.v. het tienjarig bestaan van de Optiebeurs. Ook deze aanwinst was het resultaat van een smeekbede aan het secretariaat van de Optiebeurs, dat na een zoektocht door de archieven een exemplaar van in oktober 1997 dit boekje voor mij vond. De hartelijke brief van het secretariaat ("... het was een lange zoektocht, maar wel leuk.") heb ik erbij bewaard...
En dan wordt het in deze fase van de verzameling natuurlijk ook een kwestie van opletten. In de Volkskrant las ik dat bij uitgeverij Herik een bibliofiele uitgave zou verschijnen onder de titel Totok. De eerste, tweede en derde druk (elk 299 exemplaren) verschenen tegelijk, maar ik moest natuurlijk een eerste druk hebben. Bij Scheltema aan het Koningsplein in Amsterdam sloeg ik op 18 november 1997 mijn slag: nummer 275 van 299 was voor mij, en gesigneerd natuurlijk.

Gestaag ging het kopen door. In 1998 werden achtereenvolgens de speciale uitgave t.g.v. Dodenherdenking 1998 toegevoegd ("Een deken van herinnering. Gevolgd door het gedicht "de laatste wereldvrede" door Leo Vroman". Een maandje later, in juni 1998, kocht ik "Het beloofde land".

Daarna duurde het helaas weer bijna een jaar, maar na lang zoeken vond ik in maart 1998 de uitgave van Van Dis samen met Kadir van Lohuizen over Mozambique: "Waar twee olifanten vechten. Mozambique in oorlog".

Twee volgende jaren waren relatief mager, maar in 1999, vlak voor het sluiten van het millennium, ging het hard. Allereerst kocht ik de handelseditie van Palmwijn, dat eerder als boekenweekgeschenk was verschenen. Het boekenweekgeschenk vind je op elke straathoek, maar ik vraag mij af wie ooit deze uitgave kocht. Immers, waarom zou je veel geld betalen voor een boek dat je bijna overal gratis kan krijgen? Maar ik kocht het natuurlijk wel, in juli 1999. Tezelfdertijd vond ik in Hilversum, bij Frans Melk, de eerste druk van "Zilver. Of het verlies van de onschuld", mét stofomslag. Tientallen exemplaren zonder stofomslag zijn door mijn handen gegaan, maar eindelijk vond ik een goed exemplaar.

In september 1999 verscheen de roman "Dubbelliefde", met voorsprong Van Dis' minste boek. Maar ik was in een fase van verzamelen dat inhoud er niet echt meer toe doet: ook dit rampzalige boek hoort in de collectie thuis. Gekocht dus, eerste druk, stofomslag: het vaste patroon.
Tijdens het verzamelen komt onvermijdelijk ook secundair werk op je pad, zoals het boek van Paul Sars "Adriaan van Dis – de zandkastelen van je jeugd". Interessant in dat boek was de bibliografie, waaruit ik leerde dat bij uitgeverij Walva Boek ook secundair werk was verschenen, namelijk een studie over Zilver en Nathan Sid. Die kwam voorlopig op het verlanglijstje, dat gestaag korter werd.

In die jaren publiceerde Van Dis redelijk frequent. Zoals "Op oorlogspad in Japan" in juni 2000. Dat was alweer een makkie: verschijnen, kopen, klaar. Overigens inhoudelijk een ijzersterk boekje, heel anders dan wat hij tot nu toe had geschreven. De beschrijving van zijn reis in Japan en de emoties van de confrontatie met de voormalige bezetter in zijn jeugd zijn emotioneel, en zijn verscheurdheid goed beschreven.

Hetzelfde makkie had ik twee jaar (september 2002)later met de roman "Familieziek", toen Van Dis inmiddels bij zijn nieuwe uitgeverij Augustus, opgestart door ex-Meulenhoff redacteur Tilly Hermans, zat. Familieziek is, met name door de structuur, weer een uitstekend boek. Het thema is nog steeds vergelijkbaar met die uit eerdere boeken, maar anders opgezet. Ik moet eerlijk zeggen dat ik na de verschijning van Dubbelliefde twijfelde of ik door moest gaan met het verzamelen van Van Dis: was het eigenlijk wel zo'n goed schrijver. Maar na verschijning van "Op oorlogspad in Japan" en "Familieziek" wist ik het weer: hij is een uitstekend auteur.
Een jaar na "Familieziek" verscheen een speciale uitgave van het tijdschrift Optima met Adriaan van Dis als gastredacteur onder het thema "vrijtaal", oftewel vrijende talen. Deze uitgave biedt een interessant kijkje in de achtergronden van Van Dis, met name door de bijdragen over de invloed van taal en de achtergronden van taalvarianten in Nederland. Zo zijn er bijdragen van René Appel (over jongerentaal) en Arion (over Papiamento) in te vinden. Voor wie deze Optima nog niet heeft en in taal is geïnteresseerd: een aanrader!

Zo langzamerhand had ik nog maar een heel kort verlanglijstje met Van Dis-items over. Maar de laatste loodjes zijn natuurlijk altijd het zwaarst. Hoe ik deze laatste loodjes uiteindelijk toch binnenhaalde, met een voor mij onverwacht slotakkoord, vertel ik in het tweede deel van het verslag van mijn Van Dis-verzameling.

26 - Rare talen in Zwolle

Wanneer je op doorreis bent in een of andere stad, verzuim dan nooit het plaatselijke antiquariaat te bezoeken. Het kan de enige keer zijn dat je er komt, en wie weet wat je voor schatten mist als je niet toch even kijkt. Wat ik altijd doe is in het adressenboek Boek & Boek kijken welke antiquariaten zich specialiseren op mijn gebied, en daar een bezoek afleggen. Wat hoe dan ook verplicht is, is een bezoek brengen aan De Slegte als die er is. Ik weet het, het is een massawinkel met veel ramsj die niemand wil hebben, maar voor wie even verder zoekt en de ramsj passeert liggen er de mooiste boeken te wachten in de afdeling antiquarische boeken. 

Want daarvan heeft De Slegte vooral veel. Niet altijd van hoge kwaliteit, maar gewoon lekker veel. Wat ook weer een nadeel is, want dat verlengt het zoeken. Wat mij opvalt is dat hun rubricering niet duidelijk is. Er zijn kasten met literatuur, maar ook kasten met 'geschenkboekjes', waar ook veel literatuur bij zit, kasten met 'letterkunde' (wat niet altijd letterkunde is) en sommige schrijvers vind je terug bij taalkunde, bij andere talen of gewoon ergens in een vergeten doos in de hoek. Voor De Slegte moet je de tijd nemen om het systeem te doorgronden, hoewel er niet veel systeem is. Het komt bij mij een beetje over als de achtergrondafbeelding van hun vroegere website: hoge stapels, lange planken, waarin veel kwijtraakt en met een begin van orde, maar ook niet meer dan dat. Wie die website nog eens wil zien, stap in de teletijdmachine van internet. Het beste is: gewoon volhouden en alle kasten die min of meer relevant lijken doorlopen, anders blijf je het gevoel houden dat er wel iets voor je stond, maar dat je op die ene plank net niet gekeken hebt. Gelukkig heeft elk filiaal ook een afgesloten kast met eerste en bijzondere drukken, waarin langgekoesterte wensen en onbereikbare doelen opgestapeld staan. Voor mij een mooie afsluiting van een middagje De Slegte. 

Hoe dan ook, ik was in Zwolle en daar is De Slegte ook. Ik had één missie en dat was: naar buiten komen met een boek dat op mijn verlanglijst staat, en het liefst 'voor weinig'. En de missie slaagde, hoewel het niet meeviel. Nadat ik een forse tijd in De Slegte had rondgebracht en bij al mijn favoriete en minder favoriete schrijvers en onderwerpen had gezocht belandde ik - nog steeds met lege handen - uiteindelijk voor een kast waar mijn oog opeens viel op de uitgave 'Rare talen en vreemde talen' uit 1993. Dit boek hoort thuis in mijn verzameling Hugo Brandt Corstius. Ik kende het bestaan, maar had het nog nooit gezien (dat is lastig, want dan weet je niet precies waar je op moet letten als je ogen langs de boekenkasten dwalen... sommige titels herken je namelijk in één oogopslag). Het boek ontleent zijn titel aan de eerste NRC Handelsblad taaldag die op 28 november 1992 werd gehouden in de Oudemanhuispoort in Amsterdam. Aangekondigd wordt in de inleiding dat dit de eerste was in een jaarlijkse taaldag, en ik stuit al googlend inderdaad op de taaldagen van 1994 (Taal en Muziek), 2000 en 1996 (DigiTaal) Volgens dit lijstje was de taaldag van 1992 echter niet de eerste, maar de tweede. Maar wat boeit het. Ik kan weer een streep zetten door een nummer op mijn HBC-verlanglijst. Met dank aan Zwolle en De Slegte, en met dank aan mijn eigen doorzettingsvermogen.

9- Haagse mijmeringen

Onlangs moest ik in Den Haag zijn. Daar kom ik niet zo vaak, en daarom leek het mij goed om mij te laten verrassen door een antiquariaat. Wie weet wat ik nog zou opdoen.

Op het Noordeinde zag ik antiquariaat L.B. Kretzschmar en daar liep ik binnen. Mooie, ruime zaak met een zeer diverse collectie. Helaas gebeurde door de breedte van het assortiment iets wat ik vaker zie: de diepte ontbreekt. Bij de voor mij interessante afdeling (Nederlandse) literatuur stond een doorsnee aanbod, maar geen dingen waar ik enthousiast van raak en helaas niets van mijn verlanglijst. En waar je onvermijdelijk ook tegenaan loopt: veel van het leuke aanbod heb je zelf al, of je hebt er bewust voor gekozen het niet te willen hebben (ik ben immers bibliofiel, geen bibliomaan).

Ik heb een tijdje in mijn handen gestaan met een exemplaar van het romandebuut van H.M. van den Brink De vooruitgang. Een eerste druk voor 4,5 euro is altijd leuk, maar ik heb ‘m laten liggen omdat op de titelpagina een met tippex verwijderde naam van de eigenaar stond.
Dat een boek tweedehands is, is niet erg. Maar als ik overduidelijk kan zien van wie het boek is geweest, en als dat dan ook nog eens op een lelijke manier onzichtbaar is gemaakt, dan wacht ik gewoon op een mooier exemplaar. Zeker met reguliere uitgaven als deze.

Maar Den Haag is een stad vol van boekwinkels, en daarom keek ik ook nog even bij De Slegte in de afdeling ramsj. Daar ging ik erg tevreden weg met een exemplaar van De Petersburgse pest van I.M. Gontsjarov, in 2000 uitgebracht door De Arbeiderspers. Een boek dat pas vier jaar oud is, en nu al verramsjt en niet meer te koop in de reguliere boekhandel. Eigenlijk een zorgelijke ontwikkeling. Nu stuit ik er toevallig op, maar als ik het over een paar maanden had willen kopen, dan had ik lelijk mijn neus gestoten.



Dit redelijk onbekende boekje is een jeugdwerk van Ivan Alexandrovitsj Gontsjarov (1812-1891), wereldberoemd door zijn boek Oblomow, de luiaard die om wereldbeschouwelijke redenen weigert zijn bed te verlaten. In dit boek drijft Gontsjarov zowel de spot met zijn vrienden en andere stadgenoten die in de lente een onweerstaanbare drang krijgen de stad te verlaten en de natuur te beleven al met het romantische dwepen met de natuur. Vertaler Arthur Langeveld noemt dit verhaal een ecologische satire. Hoofdpersonen zijn de familie Zoerov en de Oblomow-voorloper Tjazjelenko (een vadsige, "methodisch luie" vriend). Zij hebben een nog volop romantische visie op het idyllische, pittoreske en ongerepte buitenleven. Maar de verteller laat niet na minder fraaie plekjes aan te wijzen: een vetsmelterij die een verpestende stank verspreidt, het zogenaamd schilderachtige meertje dat evenwel niet groter is dan een tafellaken en geheel bedekt met een laag zeepschuim omdat de soldaten hun kleren erin wassen, het 'prachtige' uitzicht vanaf een heuvel op niet meer dan de schutting van een steenfabriek.

Oblomow ligt al een tijdje op lezing te wachten maar ik kom er steeds niet toe - ben ik soms te lui? Oblomow zelf zal dat niet de slechtste reden vinden... Misschien is het verstandig om binnenkort als amuse te beginnen met De Petersburgse pest.

En zo boekte op mijn wandeling door Den Haag toch nog een onverwacht resultaat. Dit boek had ik niet willen missen en ik ben blij dat ik er al sneupend tegenaan ben gelopen. Uit het Haagse niets dan goeds.