40 - Het boek dat ik al had

Lag ik een paar afleveringen geleden nog te kermen over een boek dat ik niet kon krijgen, en die dus op mijn lijst met "should'ves" komt, nu is het tegenovergestelde gebeurd.

Ik dacht een mooie slag te hebben geslagen bij het zoeken naar de laatste stukjes in mijn Adriaan van Dis-collecte. Voor een paar euro bestelde ik een boek bij een boekwinkeltje in de verwachting dat ik het nog niet had. Het ging om een bundeling van de toneelstukken van Van Dis: Komedie om Geld en Tropenjaren.

Echter, via via had ik een titel opgespoord met de vermelding Komedie om Geld, Een uur in de Wind en Tropenjaren. Drie toneelstukken gebundeld! Deze uitgave stond al een tijdje op mijn lijstje en eindelijk zag ik 'm bij een boekwinkeltje. Besteld, betaald en vol verwachting de envelop opengescheurd... alleen om te zien dat ik het boek al had. Wat blijkt: "een uur in de wind" is de ondertitel van "Komedie om geld". Nooit eerder opgemerkt, maar wel een wijze les geleerd: beter kijken in mijn eigen boekenkast. Het boekje houd ik; het kostte weinig en het houd me scherp...

Het goede nieuws is dat ik toch één titel van mijn Van Dis-desiderata heb kunnen schrappen. Het enige wat nog overblijft is Van Dis' bijdrage in de serie "Noord Holland in proza, poëzie en prenten" onder de titel Bergen. Deze serie is uitgegeven door de Culturele Raad Noord-Holland t.g.v. het 25-jarig bestaan van de Tentoonstellingsdienst van deze Culturele Raad. Een bibliofiele serie die zeventig maal gewijd is aan één der zeventig gemeenten in Noord-Holland en éénmaal aan de provincie als geheel. Diverse auteurs hebben eraan meegewerkt: Louis Ferron, Nicolaas Matsier, Gerrit Krol, A. Alberts, K. Schippers, J. Bernlef, etc. En Van Dis natuurlijk.
Via de provincie heb ik een kopietje van het deeltje van Van Dis gekregen, maar ik wil een echte. Helaas is elk deel in een oplage van minder dan 200 uitgegeven, dus het zal nog even bij zoeken blijven. En gelukkig ook maar, want als ik deze vind ben ik klaar met Van Dis. En dat is ook een beetje saai.

Beeld van Herman Gorter aan de Zeeweg in Bergen NH

Eind vorig jaar ging bij Burgersdijk en Niemans de hele serie overigens voor 850 euro van de hand. Dat betekent dat één deel 11,81 kostte. Dat biedt in elk geval nog wat (financiële) perspectieven. Want die van Nicolaas Matsier wil ik ook hebben.

39 - Na de tsunami

Een wel heel bijzonder boekje ligt sinds kort in de winkels: "Na de tsunami" van de Indiase schrijver Amitav Ghosh. Ik kan me geen eerdere boeken herinneren die met geen ander doel werden geschreven dan het inzamelen van geld na een ramp. 

Uiteraard staan me de talloze liedjes nog voor de geest die zijn gemaakt ten tijde van de hongersnood in Afrika (Band Aid: Do they know it's Christmas of USA for Africa: We are the world), de voetbalrampen in Engeland (zoals "Ferry 'cross the Mersey" na de Hillsborough-ramp en "You'll never walk alone" na de Bradford City-ramp) en de tsunami natuurlijk (Artiesten voor Azië uit Nederland en internationale sterren). Daar is een aardige verzameling van aan te leggen. En verder zijn er talloze boeken die je kan gebruiken om geld in te zamelen voor je eigen project (zoals hier). En er zijn boeken waar een deel van de opbrengst ten goede komt aan een bepaald goed doel, ook voor de tsunami-overlevenden zoals hier. 

Maar een boek geschreven met als onderwerp een specifieke ramp en met geen ander doel dan geld inzamelen voor die ramp: nee, daarvan ken ik er geeneen. Ik vind het wel bijzonder dat dit is gebeurd. Een liedje is toch heel erg vanuit de buitenkant geschreven: artiesten die men daar niet kent en die nooit op de plek zijn geweest, zingen een liedje in een taal die men daar niet verstaat. Maar dit boek van Ghosh schrijft vanuit de binnenkant. Ghosh is kort na de ramp op de Nicobaren en beschrijft in 40 bladzijden aangrijpend wat hij aantreft: mensen die alles kwijt zijn, verwoeste eilanden, falende hulpverlening en stuitend arrogante bureaucratie. Delen van het boek zijn eerder in een Indiase krant verschenen, zie hier, hier en hier. 

De eerste zin alleen al: "De Andamanen en de Nicobaren vormen zo'n plek op de aardbol waar politieke en geologische breuklijenen toevallig parallel lopen". Schitterend. In het verslag laat hij van tal van mensen een kort moment van hun leven, hun geschiedenis zien. Wat ik mij niet realiseerde: "Want tot de middenklasse behoren (...) betekent drijven op een papieren vlot: identiteitskaart, vergunningen, distributiekaarten, schoolcertificaten, chequeboek, levensverzekeringspolis en bankafschriften van vastgezette spaartegoeden. Zodanig was de bijzondere aard van deze ramp, dat zij niet slechts het vege lijf van de slachtoffers teloor deed gaan, maar tevens het bewijs van de identiteit der overlevenden. (...) hij beroofde hen van alle bewijsstukken van hun plaats onder de zon." Deze mensen kunnen niet eens meer bewijzen dat zij überhaupt nog bestaan... 

Koop voor 2,95 dit boek, en word je bewust van de diepte van de nood. De 2,95 gaat in zijn geheel naar giro 555. 

38 - Among the gently mad

Gelukkig moet ik de laatste tijd veel in Den Haag zijn. Onderweg naar een afspraak liep ik langs modern antiquariaat Nayler & Co aan de Denneweg. Uit mijn ooghoek zag ik buiten een stapeltje boeken liggen met een afbeelding van een boek op het omslag. Bij nader inzien bleken het exemplaren van het boek van Nicholas A. Basbanes te zijn, "Among the gently mad". Meteen gekocht natuurlijk. Ik heb nog een snelle blik in de winkel kunnen werpen, maar weet nu al dat ik beslist terug moet. Wat een mooie winkel! En een modern antiquariaat dat veel beter is gesorteerd dan andere die ik ken, bijvoorbeeld de modern antiquariaat-etage in Scheltema in Amsterdam waar ik wel eens kom.

Basbanes is een auteur die verschillende boeken heeft geschreven over boekenverzamelaars en de liefde voor boeken. Prachtige titels ook: "Patience & fortitude" en "A gentle madness". Daarnaast geeft hij lezingen over het onderwerp en schrijft hij artikelen en columns in verschillende kranten en tijdschriften, waaronder het Fine Books & Collections-magazine. Terzijde: verschillende artikelen zijn online te lezen, een aanrader! 

Basbanes begon met schrijven omdat hij een meer journalistieke blik wilde op het fenomeen verzamelen van boeken. Er zijn talloze boeken over boeken, maar hij wilde een andere aanpak. En dat is gelukt. Ik lees dat zijn uitgever van zijn eerste boek - A gentle madness - slechts 5.800 exemplaren liet drukken, maar dat er inmiddels 100.000 zijn verkocht. Mijn eerste indruk van 'Among the gently mad' is ook positief. hij beschrijft wat het is om te moeten verzamelen, en hoe je dat dan doet. Ik heb het eerste hoofdstuk nog niet uit, maar zie al prachtige observaties. Hij schrijft onder meer: 

The enduring beauty of collecting books is that satisfaction is possible at every level of activity.

En: 

One of the very first rules I can offer is (...) to know your limits, to work within a budget, and above all else, to play with your head, not your gut. 

Uiteraard gaat hij ook in op het probleem dat ik schetste in mijn post van 20 januari: het niet kopen van een boek dat je al jaren zoekt. Op pagina 6 quote hij iemand die zegt: "I have a nice list of should'ves. Things I should've bought and didn't." En op p. 44 gaat het over twee "book shopping rules". De eerste is: 

Buy the book because it is one that you wanted for some time, and is on your list of things that you are really looking for, and you just may never see it again.

Ja, nou weten we het wel... Verder bladerend zie ik nog een mooie quote: 

The most persistent complaint I hear is how difficult it is for bibliophiles to persuade nonbelievers that they have lives outside of their libraries, or that they actually enjoy themselves when they are alone with their prized possessions. Indeed, if there is any single experience I can count on when I am giving talks at university libraries or meeting with book-collecting groups, it is the certainty that I will be invited to somenone's home to see objects that they are unwilling to share with those who have little interest in collecting. 

Book-collecting groups? Dat zou geweldig zijn! Ik ken ze niet in Nederland. Lijkt me ook lastig, een groep concurrenten bij elkaar. Je zou dan in elk geval moeten zorgen dat verschillende gebieden of auteurs worden verzameld. Maar ik herken het probleem dat het zo moeilijk uit te leggen is wat je drijft, dat heb je onder gelijkgestemden natuurlijk niet. Basbanes begrijpt het gelukkig wel. Heerlijk om dat terug te lezen. Dit boek wordt het grote genieten, 224 bladzijden lang. 

37 - Het Multatuli Museum is gered & ander goed nieuws

Het Multatuli Museum is gered!! Zie hier het bericht van het museum zelf: 

"Vanaf maart 2004 tot half december 2004 leek het erop dat het Multatuli Museum vanwege een dreigende subsidiestop door de gemeente Amsterdam de deur definitief zou moeten gaan sluiten. Gelukkig ontstond daarover zoveel commotie en maakte die dreiging zoveel verontwaardigde reacties los, dat de druk op de Amsterdamse wethouder van cultuur, Hanna Belliot, gaandeweg het jaar groter en groter werd. Het resultaat was dat half december door middel van een breed gesteunde motie van de PvdA mevrouw Belliot door haar eigen partij werd teruggefloten. Zo behoudt het Multatuli Museum alsnog zijn subsidie voor de komende vier jaar. De conservator van het museum en het bestuur van het Multatuli Genootschap willen via deze weg iedereen zeer hartelijk bedanken voor de massale steunbetuigingen." 

Ook ik heb mij niet onbetuigd gelaten en alle wethouders en raadsleden van de gemeente Amsterdam gemaild dat sluiting van het museum geen optie is. En ik publiceerde erover op mijn weblog, niet te vergeten. De conservator van het museum was zo goed mij daar kort, maar krachtig, voor te bedanken:

Dank voor deze fraaie adhesie-betuiging!

Jos van Waterschoot, conservator 

Van de gemeente Amsterdam ontving ik taal noch teken. Maar het besluit is teruggedraaid, daar gaat het om. Ondertussen blijft Multatuli de aandacht trekken. Komend voorjaar gaat een toneelbewerking van de Max Havelaar een tournee maken door heel Nederland langs 88 theaters. Thom Hoffman neemt de titelrol voor zijn rekening, Batavus Droogstoppel wordt gespeeld door Kees Hulst. De theatertournee zal begeleid worden door een lezingentournee. Die lezingen zullen plaatsvinden in de Openbare Bibliotheken van een aantal plaatsen waar het stuk wordt opgevoerd. Lees hier alles over deze productie. 

Ga naar het theater! Ga naar het museum! Lees Multatuli! Ik herlees nu zelf Ideën. Maar dan aan de hand van de trefwoordenlijst, een nieuwe ervaring!

36 - Een gedichtendag Verwijs-ing

Het is weer gedichtendag! En gedichtendag betekent een gedichtenbundel, en een gedichtenbundel betekent: een gedichtenbundel gaan kopen. Aangezien ik toch in Den Haag was, leek het mij een goed moment om de nieuwe winkel van Verwijs te bekijken, die sinds kort in de Passage is gehuisvest. Een prachtige plek voor een kwaliteitsboekhandel. Het is té verleidelijk om het gedicht van Achterberg hier ongenoemd te laten:

Passage 

Den Haag, stad, boordevol Bordewijk

en van Couperus overal een vleug

op Scheveningen aan, de villawijk

die kwijnt en zich Eline Vere heugt. 

Maar in de binnenstad staan ze te kijk, 

deurwaardershuizen met de harde deugd

van Katadreuffe die zijn doel bereikt.

Ik drink twee werelden, in ene teug. 

Den Haag, je tikt er tegen en het zingt. 

In de Passage krijgt de klank een hoog 

weergalmen en omlaag een fluistering 

tussen de voeten over het graniet; 

rode hartkamer die in elleboog 

met drie uitmondingen de stad geniet. 

En in die Passage staat tegenwoordig ook boekhandel Verwijs. Weinig Bordewijk en Couperus overigens hier te vinden, wel veel andere Haagse boeken. En een uitmuntende literaire afdeling, prachtig gelegen in de winkel, tussen pilaren waarin je de oude Passage herkent. Terwijl ik er was, werden er cadeautjes uitgedeeld: gratis boeken! Waarschijnlijk een actie in het kader van de opening, deze week is ook een feestweek in Verwijs. Willekeurige bezoekers kregen een prachtig ingepakt boek. En ik: ik viste net achter het net. Het is toch onrechtvaardig: de enige bezoeker die in zijn weblog over Verwijs schrijft, waarschijnlijk op dat moment de grootste boekenliefhebber in het pand, moet zonder cadeau de winkel verlaten. Ach, ik kan nog altijd proberen de gesigneerde boekenkast te winnen. 

In elk geval heb ik de dichtbundel gekocht. Daarin prachtige gedichten van Gerrit Kouwenaar. Eén zal ik citeren, want het gaat ook over boeken:

Binnen 

Wat je niet allemaal bestaan hebt, onteigend 

omhelsd hebt, geweest bent, nu zit je

op wacht aan je bed 

je bladert het boek door, bevingert de woorden 

wantrouwt je gereedschap, stofgoud cicaden 

het brood is verlegen, wil niet verstenen 

het horloge maalt meel en weet het nooit zeker 

diep in de tuin dooft het buitenste binnen 

altijd die vogels die nesten beginnen - 

35 - Onbereikbaar? Paniek!

Toevallig zag ik in De Slegte in Utrecht een tweetalige affiche met de woorden "Deliberando saepe perit occasio. Terwijl men beraadslaagt gaat dikwijls een goede kans verloren."

Het is een zin van Publilius Syrus, de Romein uit de eerste eeuw voor Christus, van wie hier een hele opsomming teksten staat. Voor wie het Latijn onvoldoende machtig is, staan hier Engelse vertalingen.

En zo is het maar net, je moet niet beraadslagen, maar kopen. Maar soms kan het niet, of soms vergeet je het. Of heb je geen geld.

In het boekje "Reiskoorts" van Boudewijn Büch en Peter van Zonneveld staat (p.14): "De eerste gouden regel voor de boekenzoeker (...) is (nagenoeg) alles te kopen. (...) Over verre, onbekende landen blijkt bij thuiskomst vaak dat ieder feitje leuk en relevant kan zijn, maar naderhand is het niet meer mogelijk zo'n boek te bemachtigen." Büch vertelt over zijn bezoek aan een boekhandel in Apia, de hoofdstad van Western Samoa, waar hij twee boeken zag liggen die hij niet kocht. Toen hij dezelfde of de volgende dag speet kreeg bleken deze boeken in de structureel klantloze boekhandel toch verkocht te zijn, voor eeuwig buiten bereik.













Centrum van Apia

In mijn geval is er een boek dat al heel veel jaren op mijn verlanglijst staat, en dat ik nog nooit ergens aangeboden heb zien worden. Nu was het zover: in een mij toegezonden catalogus stond het boek. Alleen, ik heb onlangs - zoals vaste lezers van dit blog hebben gelezen - een paar Rozen aangeschaft (uitgaven van Stichting De Roos) en mijn aankoopbudget is zo'n beetje op. Dus de 110 euro voor dit boek kunnen er niet af. Zal ik het ooit nog zien? Had ik mijn vermogen geweld aan moeten doen en het nu kopen? Heb ik een fout gemaakt?

In het boek van Jacques den Haan, "Verzamelen is ook een kunst. Onsterfelijkheid in oude boeken" staat een bijdrage van F. Knuf met de titel "Waarom verzamelen". Hij kent het gevoel dat ik nu ook heb. Knuf schrijft: "Dit samenvattend zien we, dat verzamelen vaak een groot avontuur is - een avontuur waarvan men bovendien steeds weer leert. Echt tragisch voor een verzamelaar kan het moment zijn, waarop hij een zeldzaam boek kan kopen, maar dan geen geld beschikbaar heeft. De paniek waarin hij zich dan bevindt heb ik vaak aan den lijve ondervonden. Tenslotte is het geld er en dan blijkt het boek weg: ogenblikken van diepe ellende."

De paniek is nu. De ellende straks. Hoewel... ik heb al verschillende mooie jachttrofeeën in mijn boekenkast staan. En op een dag zal ook dit boek weer aangeboden worden, en dan is het voor mij. Maar tot die tijd...

n.b. het betreffende boek was "De Persconferentie" van Simon Vestdijk, uitgegeven door de Eliance Pers. Later kocht ik het boek, maar verkocht het ook weer omdat ik geen Vestdijk-collectie nastreef. Inmiddels wordt het aangeboden voor circa €30. 

34 - Fahrenheit 451

Vannacht op Net 5, om 01.15, de film "Fahrenheit 451" van Francois Truffaut uit 1966, gebaseerd op het boek van Ray Bradbury. Het boek stamt alweer uit 1953, en in 2003 werden er daarom verschillende jubileumedities van uitgebracht, waarna het (opnieuw) een bestseller werd. Het plot laat zich simpel vertellen, maar het gegeven is fascinerend. Guy Montag is een brandweerman die leeft in een samenleving waarin boeken verboden zijn, omdat de overheid bang is voor zelfstandig denkende mensen. Huizen zijn bijvoorbeeld voorzien van wandvullende beeldschermen, waarop alleen dát wordt vertoond, wat de overheid wil. De opdracht aan de brandweerlui is boeken of verzamelingen te verbranden die worden ontdekt of door informanten doorgegeven. 451 graden Fahrenheit (232,78 graden Celsius) is de temperatuur waarbij papier spontaan tot verbranding overgaat.

Guy is dus ook voortdurend aan het zoeken naar boeken, maar met een ander doel dan ik. Ik hoop niet dat hij er een weblog over schrijft, want ik zou het niet kunnen lezen. Ik trok al wit weg bij de passages in "De naam van de roos" van Eco, waar nauwkeurig wordt beschreven welke boeken uit het klooster in vlammen opgaan. Hoe dan ook, Guy ontmoet Clarisse, iemand die in het verzet zit en boeken leest. Guy gaat inbeslaggenomen boeken lezen voordat ze worden verbrand, en krijgt dan twijfels bij het overheidsbeleid en moet de keuze maken of hij loyaal blijft, of in het verzet gaat. Hij kiest voor verzet en ontmoet mensen die boeken uit hun hoofd hebben geleerd, en deze doorvertellen aan andere mensen, zodat het erfgoed bewaard blijft. 

Dit is niet het eerste boek, of de eerste film, die zich bezig houdt met een big brother-achtige overheid die de bevolking geestelijk onderdrukt, maar het is een spannend thema om het verbranden van boeken centraal te stellen. Dat is namelijk een methode die niet in de toekomst thuishoort, maar onderdeel is van de actuele geschiedenis. Het gegeven van Fahrenheit 451 als geheel wordt uiteraard ook volop besproken. Fahrenheit 451 is mede hierom denk ik enorm aangeslagen. Het is ondertussen een begrip geworden voor allerlei zaken die nauw met boeken samenhangen. In België bestaat een leesbevorderingsproject met deze naam. Maar er is bijvoorbeeld ook een online boekwinkel die hiernaar verwijst, een uitgeverij, een computerspel (zie ook hier), een lesprogramma, en een project in Italië, waarvan ik niet precies kan doorgronden wat het inhoudt. Verder was het ooit een soort startpagina. Voor wie niet in staat is de film op te nemen, of voor wie dit bericht te laat leest, er is ook een DVD van Fahrenheit 451 beschikbaar. Bovendien wordt het verhaal opnieuw verfilmd, de verwachting is dat we in 2005 naar de bioscoop kunnen voor een nieuwe versie van Fahrenheit 451. 

33 - Walter Benjamin

In mijn post van 28 december schreef ik over de tragische dood van Walter Benjamin in 1940, toen hij op de hielen werd gezeten door de Gestapo en geen visum kreeg voor Spanje.



Toevallig zag ik dat in Filosofie Magazine van deze maand een artikel over Benjamin staat. De aanhef is hier te lezen. Eronder staat dat dit het volledige artikel is, maar dat is dus niet zo.

Het artikel beschrijft de vriendschap van Benjamin en Theodor Adorno, die wel veilig naar Amerika heeft kunnen vluchten.



In mijn vorige post vroeg ik mij af wat met de geweldige boekenverzameling van Benjamin was gebeurd, maar in dit artikel lees ik dat de manuscripten van Benjamin eerst in beheer zijn geweest bij de Georges Bataille, en later zijn overgedragen aan de familie Adorno. Of dat alleen voor de manuscripten geldt of voor al Benjamin's boeken is dus niet duidelijk, maar het is een geruststellende gedachte dat zijn werk in elk geval in goede handen is terecht gekomen en niet geroofd is door de nazi's. Hoewel... in dit artikel lees ik dat na Benjamin's vlucht de Gestapo de inboedel van zijn huis heeft geroofd en naar Berlijn gebracht, na de oorlog door zijn spullen door de Russen meegenomen naar Moskou en in 1957 teruggegeven aan de DDR. Een en ander wordt opgenomen in het Walter Benjamin archief. Wat nog verdwenen is zijn stukken die Benjamin in 1933 in Berlijn achterliet.

Het blijft treurig allemaal, de oorlog en wat het met mensen doet.

32 - Oud en Nieuw

het afgelopen jaar is boek geworden 

en trommelt een bekende klank 

op mijn beslagen ruit; 

de dagen gaan vrij-uit 

want ik was mank. 

jij en het jaar en ik zijn boek geworden. 

Neeltje Maria Min 

2004 is boek geworden... maar wat heb ík met boeken gedaan in 2004? Een overzicht: 

• aantal nieuw boeken in 2004: 61 
• eerste nieuwe boek in 2004: 14 januari: Gontsjarow - Oblomow (vert. Arthur Langeveld). Gebonden mét stofomslag, uitgave Veen, 1994. Voor 15 euro bij De Slegte. 
• laatste nieuwe boek in 2004: 20 december 2004: Pater Noster - Onze Vader. Het Onze Vader in negen verschillende talen, gekalligrafeerd door Pieter Wetselaar. Stichting De Roos, 1983. Met fluweel overtrokken karton. Gedrukt door de Carlinapers in paars en zwart op Velin d'Arches in een oplage van 175 genummerde exemplaren. Dit is nummer 104. Voor 45 euro bij Fokas Holthuis. 
• langst op het verlanglijstje: na 15 jaar gekocht op 29 juli 2004: Hugo Brandt Corstius - Weer een nieuw vak? Taken en grenzen van de computertaalkunde. 23p. Geniet. Universitaire Pers Rotterdam, 1974. Voor 1 euro bij Hoeksbooks.

.. maar eigenlijk zijn ze alle 61 hoogtepunten en meer dan welkom in mijn verzameling. Een boekenrijk & leesvol 2005 gewenst!   

31 - Leven en dood

Twee posts geleden heb ik zitten mijmeren over het feit dat de dood van de ene verzamelaar talloze mogelijkheden biedt voor een andere verzamelaar. De verknochtheid van de ene verzamelaar aan zijn bezit zorgt er voor dat de opvolgende verzamelaar smetteloze exemplaren van de erfgenamen kan kopen (die niet van boeken houden, kennelijk). Mijn taak is het die exemplaren smetteloos te houden voor de volgende generatie, hopelijk binnen mijn eigen familie.

Dat dit alles maar zeer relatief is, mag duidelijk zijn uit de situatie nu in Azië: wie maalt er om een paar boeken, wanneer er sprake is van ruim 50.000 doden als gevolg van de zeebeving? Welke nabestaande zou niet zijn hele verzameling geven om een dierbare terug te vinden? Ik pak dit onderwerp nog even op om twee redenen: het is bijna oud en nieuw, dus sowieso een wat melancholische tijd die met vooruit- en terugblikken gepaard gaat en vanwege het boekje van Walter Benjamin dat ik heb zitten lezen: "Ik pak mijn bibliotheek uit". 

Dit boekje was een jaarwisselingsgeschenk uit 1989 van de groep uitgevers waar o.a. Veen en Contact bij horen, een toepasselijk werkje voor deze dagen dus. In dit boek beschrijft Benjamin zijn boekenbezit, wanneer hij het uit kisten haalt en weer opnieuw in kasten zet. Ik zal in latere posts nog wel eens naar hem teruggrijpen. Maar deze passage viel mij op: 

"... eigenlijk is een erfenis de meest geldige manier om tot een verzameling te komen. Want de houding van een verzamelaar tegenover zijn bezittingen stamt af van het gevoel van verantwoordelijkheid van een bezitter ten opzichte van zijn eigendom. Ze is dus, in de meest wezenlijke zin, de houding van een erfgenaam. Het meest karakteristieke van een verzameling zal daarom steeds haar overerfbaarheid zijn. U moet weten dat ik, wanneer ik dat zeg, heel duidelijk besef hoe mijn uiteenzetting van deze verbeeldingswereld van het verzamelen velen onder u in uw overtuiging dat deze hartstocht niet meer van deze tijd is en in uw wantrouwen tegen het type van de verzamelaar zal bevestigen. (...) En ik wil slechts constateren dat het verschijnsel verzameling zijn zin verliest, wanneer het zijn persoonlijke eigenaar verliest. (...) Pas bij het uitsterven wordt de verzamelaar begrepen."

Dit schreef Benjamin in 1931. De erfgenamen van de rozen, waarvan ik er twee heb weten te bemachtigen, hebben begrepen dat de verzameling zijn zin verloor, toen de eigenaar overleed. Maar gelukkig zijn er nog veel verzamelaars over heden ten dage, zodat ze allemaal ergens een mooi plekje hebben gevonden. Ik zal proberen mijn verzameling zo lang mogelijk zin te blijven geven. Walter Benjamin maakte overigens op 27 september 1940 een einde aan zijn leven toen hij wachtte op een visum naar Spanje, maar aan de Gestapo overgeleverd dreigde te worden. Wat er met zijn verzameling is gebeurd heb ik niet terug kunnen vinden. 

30 - Curieuze curiosa

Een tijdje geleden las ik in de Volkskrant een artikel over de curiosa die in het Letterkundig Museum ligt opgeslagen. Het gaat dan om allerlei voorwerpen die aan schrijvers hebben toebehoord of die representatief zijn voor hun schrijverschap.

Het Letterkundig Museum omschrijft het zelf zo:
De typemachine en de oordoppen van Simon Vestdijk, het liefdeshart van Connie Palmen en Ischa Meijer, en het rapport van Theun de Vries. Van kledingstukken, brillen, wandelstokken, pennen en huisraad tot en met paspoorten, diploma’s en trouwkaarten. In deze kleurrijke verzameling zijn de meest uiteenlopende voorwerpen en persoonlijke documenten van schrijvers opgenomen.

Ziehier de stofzuiger van Vestdijk. Stond hij bekend om zijn bekwame stofzuigen, of inspireerde dit apparaat hem tot zijn beste proza? De Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden geeft uitsluitsel: Vestdijk zette, om bij het schrijven niet te worden gestoord door achtergrondgeluiden, de stofzuiger aan, ook bij DBNL wordt er over geschreven..

Dergelijke curiosa worden bij mijn weten niet vaak te koop aangeboden. Ik herinner me één geval: in een catalogus van het Leidse antiquariaat Aioloz werd een kostuum van Gerard Reve aangeboden, dat kennelijk nooit was teruggehaald van de wasserij. Ik heb de catalogus niet meer (hier wordt er iets over geschreven, maar ik ben geen abonnee, dus kan het niet lezen), maar enig speuren leert mij dat Aioloz ook in het bezit is geweest van een getrokken kies en afgeknipte teennagels van Gerard Reve.

De Volkskrant schreef met enig dedain over het tentoonstellen van dergelijke curiosa, en op zich moet ik er ook niks van hebben - niet van Gerard Reve en niet van dit soort curiosa. Toch zijn er volop mensen die dit verzamelen - neem bijvoorbeeld Boudewijn Büch die ook álles van de door hem bewonderde schrijvers, muzikanten en politici wilde hebben, zoals de penis van Napoleon.

En zoals we allemaal weten zijn al die spullen in september van dit jaar geveild. Memorabilia heten ze overigens volgens het Parool, geen curiosa. Ik ben niet bij de veiling geweest, heb dus niets gekocht. Bij mijn weten bezit ik geen enkel curiosum van een auteur. Het enige wat misschien in de buurt komt, is een gedicht gedrukt op een zakdoek. Dat werd ooit verkocht in de boekhandels met *). Het is het gedicht "Het lied van de zakdoek" van Bart Moeyaert. Maar hij heeft er niet zelf in gesnoten. En het object staat niet eens op zijn eigen website vermeld, dus misschien wil hij er zelf ook niks van weten.

29 - Every rose has its thorn...

Ik moet het toch nog even hebben over de rozen, oftewel de uitgaven van Stichting De Roos. In mijn vorige post schreef ik dat antiquariaat Fokas Holthuis een geweldige catalogus met uitgaven van Stichting De Roos uit had gebracht. En deze lijst was nog maar de helft, de letters A-M van de uitgaven. N-Z volgt nog, hopelijk binnenkort. Ik realiseerde mij opeens dat de reden dat Fokas deze prachtlijst heeft, waarschijnlijk is dat de verzamelaar in kwestie overleden is. Of failliet. Hoe dan ook, ik geloof niet dat er een vrijwillige reden is dat iemand afstand doet van zo'n schitterende verzameling. Het boekenvirus is niet iets dat je verliest, verzamelaar ben je en blijf je. Je verzamelt om te houden. Maar voor deze persoon was het niet meer mogelijk ze te houden: ook de nabestaanden hadden er geen belangstelling voor. De roos is verwelkt. k realiseerde mij nog iets: dit is mijn en uw voorland. We zijn niet allemaal als Aristoteles. 

Hoezo Aristoteles? Omdat Wim Simons in zijn boek "Omgang met boeken" het volgende schrijft: "Aan het begin van de rij boekenheiligen staat de Griekse wijsgeer Aristoteles, die als de eerste systematische boekenverzamelaar geldt. Na zijn dood wisselde zijn bibliotheek verschillende malen van eigenaar en werd in het jaar 84 door Sulla als oorlogsbuit naar Rome gebracht, waar deze bibliotheek voor de eerste maal werd gecatalogiseerd." 

De bibliotheek van Aristoteles bleef min of meer intact. De bibliotheek van deze anonieme verzamelaar raakt versnipperd. Ik heb één exemplaar uit zijn bibliotheek gekocht, de rest zal zijn weg vinden naar andere bibliotheken. De eigenaars van deze bibliotheken zullen ooit ook afstand moeten doen van hun bezit. Hopelijk komen ook mijn boeken, als mijn geliefden ze niet meer willen hebben, dan in het bezit van een nieuwe generatie boekenliefhebbers. Misschien dat die dan, net als ik, een gat in de lucht zullen springen omdat ze één exemplaar uit de versnipperde bibliotheek aan hun bezit hebben mogen toevoegen. Boeken overleven ons allemaal.

28 - Op rozen zitten

Fokas Holthuis zit op rozen. Op uitgaven van Stichting De Roos wel te verstaan, want die zijn het onderwerp van zijn jongste nieuwsbrief. Voor wie het niet weet, de uitgaven van Stichting De Roos behoren tot de mooiste in de Nederlandse literatuur. Zelf ben ik de gelukkige bezitter van een paar 'rozen', maar het aantal dat Fokas nu heeft staan wekt grote begeerte op. 

Een stukje geschiedenis: Stichting ‘De Roos’. Deze stichting werd in juni 1945 opgericht door Chris Leeflang, Charles Nypels en G.M. van Wees met als doel ‘het maken van boeken en drukwerken enkel om de ongerepte en dus ook onbaatzuchtige liefde voor typografie en kunst, in alle denkbare vormen waarin deze kunnen samengaan’. De stichting telt maximaal 175 leden en al jaren is er een wachtlijst om lid te mogen worden. Jaarlijks verschijnen er drie à vier uitgaven, uitsluitend bestemd voor leden van de Stichting. Voor vormgeving, illustratie, drukken en binden worden zoveel mogelijk verschillende mensen en bedrijven ingeschakeld zodat het geheel van de uitgaven een afspiegeling vormt van de contemporaine mogelijkheden op dit terrein in Nederland.

De uitgaven van De Roos zijn prachtig, en zeldzaam, dus kostbaar. Niet alleen zijn er maximaal 175 exemplaren per uitgave in omloop (of laten we zeggen maximaal 200, want er worden er altijd een paar extra gemaakt), maar tal van exemplaren zijn in het bezit van allerhande musea en bibliotheken en komen dus nooit meer op de markt: ze staan in de Koninklijke Bibliotheek, maar ook in Michigan, om een paar plekken te noemen. 

Maar gelukkig is er van tijd tot tijd weer een mooi rijtje 'rozen' om uit te kiezen. De allermooiste is natuurlijk onbetaalbaar: The Book of Psalms. Hier volgt de omschrijving: 

"printed according to the authorised version of the Holy Bible. MDCXI. Utrecht, (Stichting De Roos), 1947. Verguld halfleer met gemarmerde platten, kop verguld (J. Brandt en Zoon). (4), 268 p. Band en typografie J. van Krimpen. Gedrukt door Enschedé op Barcham Green in een oplage van 175 genummerde exemplaren, gesigneerd door Van Krimpen. " 

Voor 300 euro te koop, maar hij zal wel weg zijn... Op één punt versla ik Fokas: de bij de uitgave van "Het duel" van Casanova verschenen gesigneerde en genummerde losse litho van Matthijs Sluiter heb ik wél! Wie "Het duel" bij Fokas koopt heeft 'm niet. Maar die heeft dan wel één van de prachtigste boeken die ik ooit heb gelezen. De vertaling van Ike Cialona van dit boek is verbluffend, het taalgebruik zó mooi dat het een genot is om dit boek te lezen. Ik wil mijn litho overigens graag ruilen voor The Book of Psalms. 

27 - De verzamelaar in het museum - 2 -

Het Joods historisch museum is zo vriendelijk geweest om op mijn verzoek een afbeelding van het schilderij "De Verzamelaar" op de website te plaatsen. Vorige week schreef ik nog dat ik het niet kon vinden, maar zojuist meldde Lonnie Stegink via een vriendelijk mailtje dat het schilderij te bekijken is. 

Mevrouw Stegink, hartelijk dank! Ik vind het schilderij prachtig. Met die blik kijk ik ook naar sommige van mijn boeken... 

26 - Rare talen in Zwolle

Wanneer je op doorreis bent in een of andere stad, verzuim dan nooit het plaatselijke antiquariaat te bezoeken. Het kan de enige keer zijn dat je er komt, en wie weet wat je voor schatten mist als je niet toch even kijkt. Wat ik altijd doe is in het adressenboek Boek & Boek kijken welke antiquariaten zich specialiseren op mijn gebied, en daar een bezoek afleggen. Wat hoe dan ook verplicht is, is een bezoek brengen aan De Slegte als die er is. Ik weet het, het is een massawinkel met veel ramsj die niemand wil hebben, maar voor wie even verder zoekt en de ramsj passeert liggen er de mooiste boeken te wachten in de afdeling antiquarische boeken. 

Want daarvan heeft De Slegte vooral veel. Niet altijd van hoge kwaliteit, maar gewoon lekker veel. Wat ook weer een nadeel is, want dat verlengt het zoeken. Wat mij opvalt is dat hun rubricering niet duidelijk is. Er zijn kasten met literatuur, maar ook kasten met 'geschenkboekjes', waar ook veel literatuur bij zit, kasten met 'letterkunde' (wat niet altijd letterkunde is) en sommige schrijvers vind je terug bij taalkunde, bij andere talen of gewoon ergens in een vergeten doos in de hoek. Voor De Slegte moet je de tijd nemen om het systeem te doorgronden, hoewel er niet veel systeem is. Het komt bij mij een beetje over als de achtergrondafbeelding van hun vroegere website: hoge stapels, lange planken, waarin veel kwijtraakt en met een begin van orde, maar ook niet meer dan dat. Wie die website nog eens wil zien, stap in de teletijdmachine van internet. Het beste is: gewoon volhouden en alle kasten die min of meer relevant lijken doorlopen, anders blijf je het gevoel houden dat er wel iets voor je stond, maar dat je op die ene plank net niet gekeken hebt. Gelukkig heeft elk filiaal ook een afgesloten kast met eerste en bijzondere drukken, waarin langgekoesterte wensen en onbereikbare doelen opgestapeld staan. Voor mij een mooie afsluiting van een middagje De Slegte. 

Hoe dan ook, ik was in Zwolle en daar is De Slegte ook. Ik had één missie en dat was: naar buiten komen met een boek dat op mijn verlanglijst staat, en het liefst 'voor weinig'. En de missie slaagde, hoewel het niet meeviel. Nadat ik een forse tijd in De Slegte had rondgebracht en bij al mijn favoriete en minder favoriete schrijvers en onderwerpen had gezocht belandde ik - nog steeds met lege handen - uiteindelijk voor een kast waar mijn oog opeens viel op de uitgave 'Rare talen en vreemde talen' uit 1993. Dit boek hoort thuis in mijn verzameling Hugo Brandt Corstius. Ik kende het bestaan, maar had het nog nooit gezien (dat is lastig, want dan weet je niet precies waar je op moet letten als je ogen langs de boekenkasten dwalen... sommige titels herken je namelijk in één oogopslag). Het boek ontleent zijn titel aan de eerste NRC Handelsblad taaldag die op 28 november 1992 werd gehouden in de Oudemanhuispoort in Amsterdam. Aangekondigd wordt in de inleiding dat dit de eerste was in een jaarlijkse taaldag, en ik stuit al googlend inderdaad op de taaldagen van 1994 (Taal en Muziek), 2000 en 1996 (DigiTaal) Volgens dit lijstje was de taaldag van 1992 echter niet de eerste, maar de tweede. Maar wat boeit het. Ik kan weer een streep zetten door een nummer op mijn HBC-verlanglijst. Met dank aan Zwolle en De Slegte, en met dank aan mijn eigen doorzettingsvermogen.