240 - Wat kost een bibliofiel werk?

Bibliofiele uitgaven zijn wat mij betreft het leukst om te kopen. Vaak zijn ze met aandacht gemaakt door een liefhebber van mooie uitgaven. Bijzonder papier, speciale typografie en ook nog eens in een kleine oplage die ze een zekere exclusiviteit geeft: ik ben er gek op.

De vraag is natuurlijk wat de handelswaarde van zo'n uitgave is. Niet elk werk in een kleine oplage is meteen waardevol. Uiteindelijk gaat het om vraag en aanbod: als niemand het wil hebben, is het sowieso niets waard. En verder spelen zaken als kwaliteit en gebruikte materialen een rol. En natuurlijk de staat waarin het verkeert. Maar het blijft allemaal tamelijk willekeurig. Vorige keer schreef ik hoe ik de speciale uitgave van Caesarion kocht. De vraagprijs was €275 maar op de veiling ging het boek weg voor €160. Maar is het boek überhaupt 160 of 275 euro waard? Of heb ik geld weggegeven aan een hype, waar ik over een paar jaar maar een paar tientjes voor terugkrijg als ik het ooit verkoop?

Iets vergelijkbaars geldt voor andere bibliofiele werkjes. Neem nu de uitgaven van Stichting de Roos, een erkende bibliofiele reeks boeken. Wat vraag je daar nu eigenlijk voor? Dat kan nogal uiteenlopen: op boekwinkeltjes.nl staan 5 exemplaren te koop van de Nowaks van Christopher Isherwood. De prijzen variëren van €25 tot €90, waarbij het exemplaar van €25 wat slijtage heeft. Redelijke exemplaren voor €50 en €90. Datzelfde geldt voor bijvoorbeeld Monsieur Hawarden van Filip de Pillecyn: een exemplaar in nieuwstaat voor €20, een ander exemplaar voor €40. En dat terwijl bij het verschijnen van deze boeken ze vele honderden guldens kosten en rond de eeuwwisseling soms hetzelfde bedrag in euro's waard waren. Maar als de markt krimpt, krimpt ook de waarde van een boek.

Het is nogal willekeurig dus.

Iets opmerkelijks vond ik toen ik recent op zoek was naar een paar bibliofiele werkjes van Van Dis en Wieringa. Bijvoorbeeld het Zonnebloemenlied, een gedicht op een prent gedrukt in een oplage van 60. Dit gedicht schreef Adriaan van Dis in 1988, onder het pseudoniem Jan Balkon. Het was bedoeld voor het clubblad van Nieuw Vredelust (het volkstuinencomplex in Amsterdam). In dat clubblad schreven meer bekende auteurs onder pseudoniem. Dat begon toen in 1986 Christa en Lien Heyting een volkstuin kochten. Ze ontvingen er verschillende schrijvende vrienden en een jaar later ontstond het idee om anoniem voor het tuindersblaadje te gaan schrijven. Dit leidt er uiteindelijk toe dat de zussen Heyting (L.S. Zeeman en Stijn Staak), K. Schippers (K. Tuinders), Hans Ree (H. Koning), Rudy Kousbroek (Jan Salie), Adriaan van Dis en later ook Maarten ‘t Hart (Cor de Niet) van 1987 tot 2000 een substantiële bijdrage leveerden aan het blaadje. Al die jaren zijn ze onontdekt gebleven en later zijn al die bijdragen uitgegeven in het boek Tuin in de branding.
Uiteraard zocht ik als verzamelaar van Van Dis-uitgaven voor dit ene gedicht eerst bij Antiqbook.nl, waar een exemplaar wordt aangeboden voor €55. Dat leek mij wat te gortig, zodat ik de website van de drukker bezocht: de Eikeldoorpers. Daar kon ik deze prent gewoon bestellen voor €32,50.

En dan het verhaal De boom van Tommy Wieringa. Geschreven ter gelegenheid van een Bakenesser avond. Sinds 1997 hield de Stichting Haarlem Boekenstad literaire bijeenkomsten, aanvankelijk in de Bakenesserkerk. Veelal werd een schrijver geïnterviewd naar aanleiding van een recent verschenen boek, soms trad de auteur solo op, soms was er een bepaald thema en werden meerdere schrijvers uitgenodigd. Vaak ontvingen de bezoekers een door een “marginale drukker” in lood gezet en fraai verzorgd uitgaafje naar aanleiding van de desbetreffende avond.

Eerder werden exemplaren op Boekwinkeltjes.nl aangeboden voor €39,50. Dat had ik er misschien nog wel voor over gehad, maar het leek mij toch beter het bij de drukker zelf te proberen. En dat was Bubb Kuyper himself, naamgever aan het vermaarde veilinghuis. Er was een plezierige mailwisseling waaruit bleek dat hij nog een enkel exemplaar had liggen. En ziedaar: het kostte mij slechts €22.

Het is één ding om prijzen te vragen die aansluiten bij de wetten van vraag en aanbod. Maar wat ik niet begrijp is dat in deze tijd van internet, waarbij iedereen overal een boek kan kopen, door antiquariaten prijzen worden gevraagd die fors hoger zijn dan wanneer je ze rechtstreeks koopt bij de drukker/uitgever (waarmee je ook nog eens margedrukkers ondersteunt). Wordt er uitgegaan van de luiheid van de koper? Het geeft in elk geval aan dat het altijd noodzakelijk is om te blijven zoeken. En dat maakt boeken verzamelen natuurlijk ook zo leuk: ook al ben ik veel geld kwijt, ik blijf achter met het gevoel dat ik een goede deal heb gemaakt en bovendien is mijn bibliotheek verrijkt met alweer een paar bijzondere werken.

1 - Boekenblog

Goed, ik heb het besloten: deze blog gaat over de jacht op boeken, oftewel het boekensneupen.

Dat deze activiteit zo heet, leer ik uit een versgejaagd, of: gesneupt, boek. Het "ABCDarium voor de boekensneuper" (J.A. Brongers, 1989) is een woordenboek voor mensen die boeken verzamelen en sneupen. Ondertitel: Rondgang door de boekenwereld. Het boek is een opsomming van alle denkbare en ondenkbare termen over boeken, verwijzingen naar boeken over boeken, biografietjes van bekende verzamelaars en korte beschrijvingen van interessante verzamelingen. Door Brongers bijeengebracht in een zakboekje om bij je te dragen als je op jacht bent.

Dat het boekje van Brongers bestond wist ik natuurlijk wel, en daarom stond het ook op mijn verlanglijstje van boeken, dat ik overigens altijd bij mij heb. Zo'n verlanglijstje heet, aldus Brongers, een desiderata ("wensenlijst van een collectioneur. Men kan deze bij het sneupen bij zich dragen") en het mijne beslaat 1 A4 in een klein lettertype. Op mijn verlanglijstje staan een heleboel boeken die ik nog wel eens denk te krijgen en een heleboel boeken waarvan ik vermoed dat ze nooit de mijne worden. Hoewel ik er wel eens van droom dat ik op een dag op een rommelmarkt een oude doos opendoe, en daar ligt dan opeens een stapeltje eerste drukken van Nescio's "Dichtertje, De Uitvreter, Titaantjes", die ik vervolgens voor en fooi meeneem naar huis. Nescio is een van mijn literaire helden, daarom van hem een foto.


De werkelijkheid is dat ik dat boek waarschijnlijk niet zal bezitten, net zo min als de eerste druk van Bordewijks "Bint", die ik onlangs aangeboden zag voor 850 euro. Ik zal voorlopig geen 850 euro uitgeven voor een boek, daarvoor zijn mijn middelen te beperkt. Ik hou dit soort titels wel op mijn lijst omdat ik, zoals elke verzamelaar, compleetheid nastreef. En je weet maar nooit, tenslotte.

Vooralsnog zal ik het moeten doen met een facsimile uitgave van Dichtertje, De Uitvreter, Titaantjes en van Bint (zie afbeelding). Dan lijkt het alsof ik het origineel in de kast heb staan, maar het is niet zo. Toch hebben ook de facsimile-uitgaven hun eigen waarde. Ook al had ik het origineel, dan nog zou ik de facsimile willen hebben, zo stel ik mijzelf gerust.

Facsimile, ook een woord dat Brongers uitlegt: "zo getrouw mogelijke, vaak fotografische nadruk van een manuscript (soms van een boek of prent); zij kunnen puur kijkboek zijn". Handig boekje van Brongers!

Aangezien ik pas jarig ben geweest heb ik weer wat meer geld tot mijn beschikking. Of, zoals dat in bedrijfstermen heet: de overnamekas is goed gevuld. Dat is goed nieuws voor mijn desiderata. Eén van de eerste dingen die ik dan doe is naar de database van Antiqbook gaan om te zien of er misschien boeken van mijn verlamglijst worden aangeboden. Antiqbook is een goudmijn voor mijn bibliotheek en een bodemloze put voor mijn financiën.

En natuurlijk was het ook nu weer meteen raak, zelfs in de categorie 'betaalbare boeken'. Eén van de eerste hits was een boek dat ik al jaren zoek: "Brieven zonder grieven" van Adriaan van Dis. Het werd aangeboden door antiquariaat Festina Lente in Groningen (andere link). Hoe dit boek daar komt is mij een raadsel, want Festina Lente specialiseert zich naar eigen zeggen in boeken op het gebied van Italië. Het boekje van Van Dis gaat helemaal niet over Italië, maar over de genoegens van het schrijven van brieven. Het is dan ook een lezing die hij hield voor - toen nog - de PTT en dat prachtig is uitgegeven: in linnen gebonden, in een kartonnen doosje. Klein, prachtig, een ontbrekend stukje in mijn Van Dis-verzameling, en: niet duur! Via Antiqbook besteld en twee dagen later per post in huis. Fantastische service uit Groningen.

Ik had dit boek al eens eerder gezien, namelijk bij het niet meer bestaande antiquariaat Egidius aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam. Ik heb het toen laten staan, want ik vond het te duur. Stom natuurlijk, en dat realiseerde ik mij toen ik thuis was. Ooit leerde ik van Boudewijn Büch dat alle boeken die je wilt ooit een keer langskomen en je de mogelijkheid bieden om ze aan te kopen. Maar: ze komen maar één keer langs en als je de kans niet neemt ben je te laat en heb je voor altijd spijt. En inderdaad, toen ik de volgende dag terugkwam bij Egidius was het boek weg. En nu is ook Egidius weg.

En zo gingen vijf jaar voorbij waarbij het boekje op mijn lijst bleef staan en ik van tijd tot tijd in antiquariaten, op internet, via boekenzoekdiensten onder andere naar dit boek zocht. Tot het zomaar opeens in Antiqbook stond en ik kon toeslaan. Büch gelogenstraft, gelukkig maar voor deze keer.