72 - Reeksen van reeksen

Boekenreeksen zijn al zo oud als... niet als de weg naar Rome denk ik, maar wel bijna zo oud als de boekdrukkunst. Met enige regelmaat zie ik in boekenkasten bij mensen thuis bijvoorbeeld nog de boekenreeksen van Readers Digest staan, met die crèmekleurige omslag en rode opdruk. Die moeten ooit echt mateloos populair zijn geweest. Maar sinds kort is er weer sprake van een echte hausse en lijken reeksen terug van weggeweest.

Het viel mij op dat juist kranten steeds vaker het initiatief voor dit soort zaken nemen. Kennelijk geïnspireerd door het succes van de Volkskrant en Meulenhoff: zij hadden eerder succes met de Nobelprijsreeks en de Leeslijst; van beide reeksen samen werden 350 duizend boeken verkocht. Veel lezers kochten de hele serie.

Zo kondigt het Parool recent vol trots de bibliotheek van verboden boeken aan: tien boeken die vanaf 1 oktober wekelijks worden gepubliceerd. In ruil voor de bon uit de zaterdageditie van Het Parool en € 5,95 kan elke zaterdag het boek van de week gekocht worden.

Van die serie ga ik denk ik in elk geval "Slachthuis vijf" van Kurt Vonnegut kopen en misschien ook Moravia en De Lados. Dostojevski heb ik al en De Sade, Nin, Templeton en Réage vind ik eigenlijk vooral vermoeiend leesvoer: fijn om met heftige erotische inhoud te choqueren, maar dient het enig doel? Hoe dan ook, volgens het Parool voorzag beeldend kunstenaar Jan Vanriet elk boek van een unieke omslag, wat van deze luxueuze hardcovers echte collectors items maakt. Bestellen dus!

Tegelijkertijd is de nieuwe reeks boeken aangekondigd van de Volkskrant en Meulenhoff. De Volkskrant en Meulenhoff brengen samen tien prijswinnende boeken uit tien Europese landen uit. Samen vormen ze de reeks Bekroond Europa. De reeks bestaat uit boeken die de afgelopen tien jaar een grote literaire prijs wonnen in eigen land. De reeks opent 1 oktober met "Amsterdam" van de Brit Ian McEwan, dat in eigen land de Booker Prize won. Daarna volgen onder meer "Veranderend licht" van de Deen Jens Christian Grondahl (BG Banks Litteraturpris), "De langverwachte" van Abdelkader Benali (Libris Literatuur Prijs) en "In de ban van mijn vader" van de Italiaan Sandro Veronesi (Premio Campiello). De boeken kosten 11 euro zonder en 8 euro met bon. Eigenlijk spreekt deze hele serie mij wel aan, al was het maar omdat ik de meeste niet ken en ze tóch een prijs hebben gewonnen. De titels van Grøndahl, Veronesi, Judith Hermann (Zomerhuis, later), Lucia Etxebarria (Beatriz en de hemellichamen), Ljoedmila Oelitskaja (Reis naar de zevende hemel) en Jean Echenoz (Ik ben weg) zeggen mij niets. Dit moet ik - vermoedelijk tot mijn schande - hier toch bekennen. Maar: er is in elk geval nog heel wat te ontdekken!

Ook Wegener richt zich op prijswinnende boeken. Wegener begint vanaf 8 oktober 2005 de Winnaars Collectie. In deze serie verschijnen vijftien Nederlandstalige romans van auteurs die een belangrijke literaire prijs hebben gewonnen. Het eerste boek dat in de reeks verschijnt is "Het leven is vurrukkulluk" van Remco Campert. In 1976 winnaar van de P.C. Hooftprijs. Op de lijst van 15 te verschijnen boeken staan verder titels als: "De mensen thuis" van Thomas Rosenboom, "De doodshoofdvlinder" van Jan Wolkers, "Werther Nieland"van Gerard Reve, "De verliefde gevangene" van Cees Nooteboom, "Advocaat van de Hanen" van A.F. Th. van der Heyden, "Het stadspaleis" van Geert Mak, "De geruchten" van Hugo Claus en "Ik Jan Cremer" van Jan Cremer. De boeken verschijnen in gebonden exemplaren met harde kaft, omslag en leeslint. Ze zijn te koop tegen de prijs van € 7,50. Van deze reeks zal ik er weinig kopen: Nederlandse literatuur verzamel ik het liefst in oorspronkelijke uitgaves, en nog liever in eerste druk. Dus ik zal deze titels aan mij voorbij laten gaan.

Ondertussen heeft Trouw een eigen boekenreeks gepubliceerd. Daarin zijn tien klassiekers van tien Europese schrijvers geselecteerd. Volgens Trouw zijn het "romans die tezamen een indringend beeld geven van de zeer bewogen twintigste eeuw. Deze unieke werken mogen niet in uw boekenkast ontbreken." Van deze serie ken ik er ééntje niet: Ivo Andric - de brug over de Drina. Maar die verschijnt pas samen met Yourcenar (Herinneringen van Hadrianus) op 21 november. Ik moet dus nog even geduld hebben. Gisteren zijn als het goed is wel "De stille Amerikaan" van Graham Greene en "Bekentenissen van Zeno" van Italo Svevo verschenen. Zonder enige twijfel is het boek van Svevo briljant - net als zijn andere boeken trouwens. Het is één van de weinige boeken die ik blind aan iedereen aanbeveel. Maar of het thuishoort in een serie waar ook "Het proces" van Kafka en "1984" van Orwell in staan weet ik niet. Hoe dan ook, voor 119 euro is de serie te koop. Daarmee is het wel een dure hobby, duurder dan de andere reeksen in elk geval.

NRC is tot slot al enige tijd bezig met De Leesclub waarbij zes meesterwerken uit de Nederlandse literatuur worden besproken. Iedere maand staat een boek centraal. Lezers en redacteuren praten vier weken lang over de belangrijkste aspecten van dat boek. Nu is dat "Het land van herkomst" van Du Perron, maar eerder zijn al Hermans (Ik heb altijd gelijk), Mulisch (Het stenen bruidsbed) en Couperus (De stille kracht) aan de beurt geweest. Wie met alle zes boeken wil meepraten, kan voor 77,45 euro de hele set bestellen.

Het AD doet het weer anders. Daar kan je inschrijven op een 30-delige encyclopedie. En bij de Telegraaf kan je al een tijdje klassieke muziek sparen. De eerste is handig om feitjes over boeken en schrijvers op te zoeken en de tweede is weer aardig als achtergrond bij het lezen, hoewel boek en muziek wel bij elkaar moeten passen natuurlijk. Gelukkig heeft de boekenweek volgend jaar als thema "Boem Paukeslag" en gaat dus over schrijvers en muziek, waarmee ons een weg wordt gewezen uit dit dilemma.

Het probleem is natuurlijk dat je die reeksen nooit helemaal wilt hebben: je hebt er al een paar van of enkele titels spreken je gewoon niet aan. Als je een echte verzamelaar bent, zou je natuurlijk desondanks toch kunnen gaan voor complete reeksen: volledigheid is de drijfveer van de verzamelaar. Maar ik begin er toch maar niet aan. Ik gebruik deze series om voor lage prijzen goede boeken te kopen, en dat de consequentie daarvan is dat in mijn bibliotheek allerlei boeken staan met rugnummers van allerlei series, dat is dan maar zo. Het zijn titels die ik anders toch niet zou verzamelen of in eerste druk zou willen hebben, maar die vanwege de inhoud noodzakelijk zijn op mijn boekenplanken en uiteindelijk in mijn hoofd. En een meevaller is dat ze er over het algemeen prachtig uitzien: hardcovers inderdaad, maar een smaakvolle omslag. Het uiterlijk van mijn boekenrijen knapt er dus ook van op.

Precies een jaar geleden begon de Volkskrant met de al genoemde Nobelprijsbibliotheek. Van die serie van 10 boeken heb ik er uiteindelijk twee gekocht: "De stad der blinden" van Saramago en "Wachten op de barbaren" van Coetzee. Twee boeken overigens die een zeldzame indruk hebben achtergelaten bij mij: meesterwerken, allebei! Gelet op die ervaring - briljante boeken kopen voor weinig geld - ga ik zeker de bovenstaande series in de gaten houden en mijn slag slaan.

71 - Tijd voor Bordewijk - deel 2

Ik schreef al eerder met enthousiasme over de Parelduiker-uitgave waarin brieven van Bordewijk staan gepubliceerd. Ik werd geattendeerd op deze uitgave door het stuk van Swanborn in De Volkskrant hierover.
Ik beloofde onder meer te schrijven over de periode rond 1956 en over de vraag wat er allemaal in een Bordewijk-verzameling thuishoort.

In het Volkskrant-stuk staat dat de nu gepubliceerde brieven van voor 3 maart 1945 interessant zijn, omdat toen alle bezit van Bordewijk verloren ging bij het bombardement op het Bezuidenhout waar hij toen woonde. Historisch gezien is dat inderdaad interessant, maar eigenlijk heb ik mij altijd het meest verbaasd over een periode van ruim een decennium later.

Het echtpaar Bordewijk heeft toen een tijd gewoond in "Hejmo Nia" in Scheveningen. De naam van het huis is Esperanto voor "ons tehuis" en het pand staat (nog steeds) aan de Parkweg 9a in Scheveningen. In het huis ontstond een groot conflict tussen de andere bewoners en het echtpaar Bordewijk. Er waren beschuldigingen van diefstal en van pesterijen (Bordewijk beweerde dat andere bewoners met een stofzuiger koude lucht door de plafonds in de ruimtes van Bordewijk bliezen om het echtpaar uit huis te jagen) en er werden processen gevoerd onderling (over de financiële huishouding, over huisuitzettingen...) die Bordewijk overigens steevast verloor. Kortom, een merkwaardige periode die niet lijkt te passen bij een schrijver van dit formaat. In de biografie van Bordewijk die Reinold Vugs schreef wordt deze periode in detail beschreven (p. 241-250). Vugs analyseert dat vooral Johanna Bordewijk-Roepman zich in deze conflicten scherp opstelde en zich met name keerde tegen een medebewoner, die zij ervan verdacht homoseksueel te zijn. Daarnaast speelde in dezelfde periode de kwestie van de verstoorde relatie met de ex-vriendin van Johanna: Kitty de Josselin de Jong. Vervolgens legt Vugs een verband tussen deze gebeurtenissen enerzijds en de conflictroman Bloesemtak anderzijds. Interessant is dat Vugs sowieso het leven van Bordewijk beschrijft langs de verschijning van zijn werk. De vraag is natuurlijk altijd hoezeer het werk van de schrijver is beïnvloed door zijn persoonlijke situatie en dat lijkt in dit geval zeker zo te zijn geweest. Uiteindelijk vertrekt het echtpaar in 1956 uit Hejmo Nia, maar ook in de nieuwe woonomgeving beschuldigt Johanna haar omgeving van het doelbewust veroorzaken van koude luchtstromen en harde geluiden.

En dan: wat hoort er allemaal in een Bordewijk-verzameling thuis?
Ikzelf verzamel al heel lang uitgaven van Bordewijk, eigenlijk al sinds ik op de middelbare school werd getroffen door zijn briljante boek “Bint”. Ik heb de verhalen en boeken van Bordewijk sindsdien altijd gewaardeerd, en dus heb ik er ook naar gestreefd een collectie van hem compleet te krijgen. Verzamelen betekent echter steeds keuzes maken. Ik heb de volgende keuzes gemaakt:

Primair werk: al zijn werken horen er natuurlijk in thuis. Maar: wel in eerste druk. Het zoeken naar eerste drukken van werk van Bordewijk valt echter niet mee. De schrijver is al geruime tijd dood en er komt dus niet zoveel van hem op de markt (hoewel je zou denken dat oudere verzamelaars overlijden en er dus wat doorstroming komt). Toch heb ik in de loop van de jaren op de meest uiteenlopende plekken boeken gevonden: "Geachte confrère" lag op een tafel van een boekhandelaar in de Oudemanhuispoort in Amsterdam voor ƒ 25,-, "De wingerdrank" dook ik zoals ik eerder schreef op bij antiquariaat Egidius, "Idem" lag bij Aioloz in Leiden, "Fantastische vertellingen, deel 2" kocht ik bij een particulier, maar ik heb geen idee meer hoe ik daar terecht kwam (het was nog voor de tijd van eBay en Marktplaats), en zo heeft elk boek een historie. "Noorderlicht" kocht ik bij Boek en Glas in de veronderstelling dat het een eerste druk was, maar het was een tweede druk. Ik heb hem gehouden vanwege de omslag: daarop stond de Korenbrug in Leiden, waar ik toen studeerde.
Verder bezit ik facsimiles van “Bint” en “Blokken”. Helaas niet de originelen (iets te begrotelijk), maar vooruitlopend daarop heb ik deze speciale uitgaves wel gekocht. Er is geen twijfel dat ze in de vezameling thuishoren.

Dan komt de vraag hoe je omgaat met pseudoniemen. Bordewijk schreef onder de naam Emile Mandeau het verhaal “Verbrande erven” (een illegale uitgave van De Bezige Bij in de oorlog) en onder de naam “Ton Ven” een aantal rijmpjes. De bundels van Ton Ven zijn hemeltergend slecht, Kees Fens schreef erover "men hoeft niet veel van rijmen te weten om vast te stellen dat Sinterklaas hierbij vergeleken een virtuoos is". Maar ook deze horen in de collectie: het is oorspronkelijk werk van Bordewijk. Bovendien is de bundel "Paddestoelen" uit 1916 zijn eigenlijke debuut als schrijver. Dit boekje heb ik nog nooit ergens aangeboden gezien, is het überhaupt ooit in Nederland verhandeld de laatste decennia? Ik zou het in elk geval graag willen hebben, al heb ik al de tweede druk van deze bundel. In de uitgave van de Parelduiker staat een stukje over deze bundel, met een afbeelding van het omslag van de eerste druk, afkomstig uit het bezit van een verzamelaar. Waar zou hij die ooit opgedoken hebben?

Weer een andere categorie zijn roof- of margedrukken. Ik ken er niet zoveel, maar ik heb bijvoorbeeld twee boekjes van de Avalon Pers (zie ook hier) in Woubrugge: "De publieke fotolach" (1984, oplage 125) en "Straatnamen" (1984, nummer 6 van 100) en van de Bosbespers "Vijf kleine verhalen" uit 1983 (te koop bij antiquariaat Klondyke) . Ik vind dat deze tot de kern horen: het is oorspronkelijk werk, vaak nergens anders te vinden dan in dit soort uitgaves.

Verder is er nog volop secundair werk. Opvallend is dat het AO-boekje over Bordewijk het nummer 1938 heeft. Dat is het jaar dat de eerste druk van Karakter werd uitgegeven.

Het leukste zijn natuurlijk studies in beperkte oplages, zoals het boekje "Schaduw, Stemming en Stil water. Bordewijk en de Haagse straatnamen" van Elly Beukenhorst-Kamp (een uitgave van de Bosbespers uit 1989, oplage: 150. De auteur blijkt bij het NIWI te werken) of het boekje "De hoogten van Doyle, de trog van Bordewijk" (eveneens de Bosbespers, nu uit 1988 met een oplage van alweer 150). Maar ook de biografie van Bordewijk van Reinold Vugs staat in mijn kast, naast bijvoorbeeld twee boeken van Th. Govaart ("Het geclausuleerde beest" en "Meesterschap over het monster") die over Bordewijk gaan.

Dan zijn er tijdschriften die werk van en over Bordewijk publiceren. De recente uitgave van de Parelduiker is een voorbeeld. Ik verzamel tijdschriften in het algemeen niet; de hoeveelheid is eindeloos. Maar het themanummer van de Parelduiker hoort natuurlijk weer wel in mijn bibliotheek: het is meer boek dan tijdschrift wat mij betreft én het gaat voor het overgrote deel over Bordewijk.

Tot slot is er het werk van nazaten. Ik schreef al dat de brief van zijn zoon voor mij wel tot de verzameling behoort, maar alleen omdat het een brief aan mij was over het werk van zijn vader. Een verzamelaar schreef naar aanleiding van mijn vorige stukje over Bordewijk al dat hij de brief van Robert Bordewijk wel wilde hebben voor zijn eigen verzameling. Dat is volstrekt logisch, maar ik sta hem natuurlijk niet af. De andere verzamelaar begreep dat gelukkig ook.
Alle andere willekeurige brieven van Robert boeien mij echter niet. Bordewijk's dochter Nick heeft ook boeken gepubliceerd, onder de naam Nick Funke-Bordwijk (o.a. "Leo", "Millicent" en "Wraak"). Die boeken heb ik niet en ik heb ook nooit de aanvechting gevoeld het te kopen. Heeft iemand ze ooit gelezen?

Kortom, het resultaat van alle keuzes is een aanzienlijke rij Bordewijk in mijn kast waar ik eigenlijk best tevreden over ben. Misschien dat andere verzamelaars andere keuzes maken of meer budget hebben, maar binnen mijn mogelijkheden heb ik heel wat bereikt.

Ik merk dat ik de laatste jaren niet meer zo hard zoek naar Bordewijk; het komt in vlagen. Dat heeft ook te maken dat er maar weinig wordt aangeboden dat ik nog niet ken. Het verschijnen van een catalogus met veel Bordewijk-titels spoort mij af en toe weer aan zoals ik ook niet nalaat van tijd tot tijd bij Antiqbook of op veilingsites te speuren naar Bordewijk. Toch blijkt over het algemeen dat het weinige dat ik nog niet heb helaas vaak onbetaalbaar is.

Ik ben in elk geval blij dat door de Parelduiker weer wat aandacht voor deze grootmeester is ontstaan. Voor wie zich aangespoord weet: de meeste afbeeldingen in deze post heb ik 'geleend' van de database van antiquariaat Klondyke, waar al deze prachtige titels te koop zijn.

70 - Vakantieblog 2: weer Weimar

Naar aanleiding van mijn vorige post over Weimar en de reacties daarop: de vertalingen van Goethe's Wandrers Nachtlied (waaronder de Nederlandse) zijn hier te zien.

Ik schreef al wat er in Weimar allemaal te ontdekken is. Eén ding noemde ik nog niet: er zijn boekwinkels te over. Op elk straathoek een boekhandel of een antiquariaat. Hier zijn een paar voorbeelden.

Antiquariat Suleika [naar de naam die Goethe gebruikte voor Marianne von Willemer], Schillerstrasse 10











Hoffmann's Buchhandlung, Schillerstrasse 18. In de spiegeling van het raam ben ik te zien terwijl ik de foto maak.






Antiquariat Zwiebelfisch, Scherfgasse 1








Thelemanns Buchhandlung, Rittergasse 21










En dan heb ik (onder meer) antiquariaat Goethe, aan de Marktstrasse 6, nog over het hoofd gezien zag ik later.

Elke boekhandel heeft minstens twee kasten met titels vàn Goethe en minstens nog twee kasten óver Goethe. De meeste van die titels zijn vrij recent: de Goethe-industrie draait nog op volle toeren. Boudewijn Büch schreef een boek met de titel "de Goethe-industrie" (dat ik overigens nog niet gelezen heb), maar in zijn boek "Bibliotheken" schreef hij al: "De Zentralbibliothek [in Weimar] bezit nagenoeg alle artikelen en boeken die er van Goethe bekend zijn en die er over hem en zijn tijdgenoten geschreven zijn of een beeld geven van het tijdsgewricht. Bijna 800.000 delen van, over en omtrent Goethe". Ik heb geen 800.000 verschillende titels geteld, maar het waren er heel wat.

Ik kon Weimar dan ook niet verlaten zonder iets gekocht te hebben natuurlijk. Maar wat is zinvol om te kopen? Het Goethe-kookboek misschien, in minstens tien varianten verkrijgbaar? Een of andere versie van zijn verzamelde werken, of alleen van zijn brieven?
Het overweldigende aanbod maakte mij nederig, ik heb dus niet meer gekocht dan wat souvenirs; bescheiden uitgaves die niet veel om het lijf hebben maar voor mij betekenis hebben omdat ze in het hart van Weimar zijn aangeschaft:

- In Hoffmann's Buchhandlung kocht ik van Klaus Tudyka (Hörspiel-Autor, Film- und Fernseh-Szenarist, Literarische Liebesbeziehung zur Klassik/Weimar): Gott im Himmel, was ist Weimar für ein Paradies. Goethe und Frau von Stein - Stationen einer Liebe. In dit toneelstuk, dat speelt in Weimar en Kochberg rond 1775, heeft Tudyka gepoogd de brieven van Charlotte von Stein aan Goethe - die zij teruggevraagd en vernietigd heeft - te reconstrueren op basis van Goethes wel bewaarde antwoordbrieven. Laat ik nu uit het rijtje Tudyka-titels in de boekhandel de enige door hem gesigneerde pakken. Ik heb het later gecheckt: het was de enige. Vast op een verkeerd stapeltje beland, maar daarom des te leuker voor mij.

- In de ReiseArt Buchmarkt (Schillerstraße 17) van Johann Wolfgang Goethe: Poetische Gedanken über die Himmelfahrt Jesu Christi. Een gedicht vermoedelijk uit ongeveer 1764 of 1765. Op de titelpagina heet het al "...die Höllenfahrt.." en dat is het eigenlijk ook, vindt ook de toelichtende tekst (onbekend van wie). Het leuke van deze mini-uitgave (17 pagina's) is dat het een uitgave is van Bernd Dietzel Verlag - uit Weimar natuurlijk. Hier een strofe:
"Ich seh' Ihn auf dem Siegeswagen
Von Feuerr ädern fortgetragen,
Den, der für uns am Creutze starb.
Er zeigt den Sieg auch jenen Fernen,
Weit von der Welt, weit von den Sternen,
Den Sieg, den Erfür uns erwarb.
Er komt die Hölle zu zerst ören,
Die schon sein Todt darnieder schlug;
Sie soll von Ihm ihr Urteil hören.
Hört! Jetzt erfüllet zich der Fluch."

De volledige tekst van dit werk staat staat overigens hier.

En daarbij liet ik het maar qua aankopen. Op het tasje van Hoffmann's staat - het zal niet - nog een citaat van JWG: "Was man schwarz auf weiß besitzt, kann man getrost nach Hause tragen".

Ware woorden voor een gelukkige bezitter!!

69 - Boudewijn Büchbrug in Almere

Binnenkort ga ik zowel door met de serie over Bordewijk, als met de serie over mijn vakantie in de buurt van Weimar. Maar nog even geduld: nu is het eerst tijd voor een ander bericht met enige relevantie.

De Poëziebrug in de Almeerse Literatuurwijk gaat de Boudewijn Büchbrug heten. De lokale fractie van D66 heeft daarvoor een voorstel ingediend dat door een meerderheid in de gemeenteraad is aangenomen.
De brug verbindt de Almeerse Literatuurwijk (waarin o.a. de Nesciostraat - waarom woon ik daar niet?) met de Gooise Kant die ook wel bekend staat als de Omroepwijk (met daarin - hoe toepasselijk - de Televisieweg). Volgens D66 was Boudewijn Büch de man die literatuur en televisie met elkaar heeft verbonden.

Op vrijdag 9 september vindt de officiële omdoping van de brug plaats. Vanwege de nieuwe naam wordt de brug kobaltblauw geverfd, de favoriete kleur van de schrijver. Bovendien komt er een nieuw bankje (een nieuw bankje!) en wordt er een bijzondere boom geplant de Ginkgo Biloba, naar verluid de favoriete boom van Goethe.











de Ginkgo Biloba


het origineel van Goethe's Ginkgo-gedicht, met daarop geplakt twee blaadjes van de boom.
De boom waar Goethe over schreef stond in Heidelberg, hij schreef het gedicht op 15 september 1815 en het was opgedragen aan Mariannne von Willemer. De tekst:
Dieses Baums Blatt, der von Osten
Meinem Garten anvertraut,
Gibt geheimen Sinn zu kosten,
Wie's den Wissenden erbaut.

Ist es ein lebendig Wesen,
Das sich in sich selbst getrennt?
Sind es zwei, die sich erlesen,
Dasz man sie als Eines kennt?

Solche Frage zu erwidern,
Fand ich wohl den rechten Sinn:
Fühlst du nicht an meinen Liedern,
Dasz ich Eins und doppelt bin?

In het Nederlands (vertaald door Matthias Rozemond):
Zie dit kleinood in mijn gaarde:
boomblad uit de oriënt,
siert met zijn geheime waarde,
ingewijden welbekend.

Leeft het als een enkel wezen,
innerlijk in twee gedeeld?
Of vormt juist het uitgelezen
tweetal één herkenbaar beeld?

Langzaam rijpende ideeën
werpen op die vragen licht.
Voel je niet dat ik in tweeën
eenling ben in mijn gedicht?

De fractievoorzitter van D66 verklaart: "Je hebt geen idee hoeveel fans Boudewijn nog heeft. Ik ben helemaal platgebeld. Veel van die adepten komen waarschijnlijk ook naar de onthulling." Dus adepten: u weet waar u moet zijn op 9 september. De Almeerse middelbare school Het Baken en een basisschool uit de literatuurwijk hebben een voorleeswedstrijd uitgeschreven. Wie het beste kan voorlezen uit Büch's werk, mag dat ook tijdens de opening doen. In het nabijgelegen restaurant de Ziel in Archipel (gelegen aan de Poëziestraat 360 in Almere Literatuurwijk) vinden de feestelijkheden plaats, daar is vanaf die dag ook een tentoonstelling over Büch te zien. Zo is er dus nu niet alleen recent een Nesciobrug geplaatst in Amsterdam (zie hier het bericht en hier wat foto's) maar ook een Büchbrug in Almere. Is er eigenlijk al een Bordewijkbrug ergens in Nederland?

n.b. sinds 2018 is er inderdaad een Ferdinand Bordewijkbrug in stadsdeel Slotermeer in Amsterdam

68 - Vakantieblog 1: Weimar + Ilmenau = Goethe

Weimar is inderdaad een uitzinnig mooie stad. Mij overkwam wat ik ook had in Praag: bij elke hoek die je omgaat word je overweldigd door de prachtigste gebouwen. En niet alleen de gebouwen zelf zijn schitterend, maar wie goed kijkt wordt verrast door de vele mooie details op de gevels. En dan de binnenkant: beroemde bibliotheken, musea, concertzalen, werkruimtes, kerken... En alles ademt Goethe: Goethe is Weimar en Weimar is Goethe. Veel is naar Goethe vernoemd, overal staan afbeeldingen en standbeelden van hem en talloze citaten zijn op de muren geschreven.

Gelukkig is er in Weimar ook nog wat aandacht voor anderen: Schiller natuurlijk, de reformator Herder, de schilder Cranach, Liszt, Bach om er maar een paar te noemen.
Maar de Goethe-gekte overheerst en dat geldt voor heel Thüringen: elk dorp heeft in deze streek zijn Goethestraße natuurlijk, alsmede talloze pleinen, gebouwen, winkels en restaurants die naar hem vernoemd zijn of waarop trots vermeld staat dat hij er woonde, sliep, at, boodschappen deed of naar gekeken heeft.

Wij zaten in Ilmenau en ook daar is Goethe niet van de lucht. Vol trots vertelt de informatiefolder dat Goethe er wel 28 keer verbleef en aan zijn vriend Herder schreef hoe mooi het er was.
In Ilmenau is bijvoorbeeld ook het Goethehäuschen (je komt er uiteraard via de Goethe Wanderweg) - waar hij zijn Wandrers Nachtlied in 1780 op de muur schreef. Toen heette het nog niet Goethehäuschen natuurlijk, maar was het een eenvoudige Jagdhütte.

De oorspronkelijke hut is afgebrand in 1870 maar in 1874 mét handgeschreven gedicht op de muur netjes nagemaakt. Sindsdien heeft elke toerist die een viltstift kan vasthouden ook zijn naam achtergelaten in, op, onder of naast het huisje. Het ziet er dan ook niet meer uit. Maar het Wandrers Nachtlied vind je nog overal in Ilmenau en wijde omgeving:
"Über allen Gipfeln ist ruh,
in allen Wipfeln spürest du
kaum einen Hauch;
die Vögelein schweigen im Walde.
Warte nur, balde ruhest Du auch."



Maar aan de toeristen is gelukkig gedacht. Voor de liefhebber is het gedicht in 35 talen vertaald, waaronder Armenisch, Thais, Dioula (Burkina Faso), Fins:
"Toinen yölaulu.

Vuorten yllä rauha on sees;
ei liiku lauha henkäys ees,
ei riemukkaat soi laulelot latvojen alta.
Kohta jo, malta,
myös levon saat."

en Turks:
"Gezginin Gece Şarkısı

Bütün yücelerde sessizlik.
Yok bir soluk bile ağaç doruklarında,
Susuyor ormanda öten kuşlar;
Çok geçmez, bekle
o sessizlik saracak seni de."

Goethe doorbreekt alle grenzen!

67 - Tijd voor Bordewijk - deel 1

“Gunilla Bordewijk-Ingelsson, de weduwe van de in 2003 overleden zoon Robert van schrijver F. Bordewijk, heeft het initiatief genomen om een deel van de familiearchieven van Bordewijk openbaar te maken. Een selectie hieruit is opgenomen in het nieuwst nummer van het literair-historische tijdschrift De Parelduiker”.  Aldus het begin van een artikel van Peter Swanborn in De Volkskrant van donderdag 28 juli, zoals jullie weten de 40e trouwdag van mijn ouders (wederom gefeliciteerd, pa en ma!). Een dergelijk stukje inspireert mij weer tot tal van teksten, dus ik kan opgetogen aankondigen dat er een serie over Bordewijk en zijn boeken zit aan te komen op dit weblog. Wat roept zo’n zin in mij op:

• Robert Bordewijk is dood! Ooit kreeg ik een (overigens boze) brief van hem. Die ik trouw bewaar in mijn Bordewijk-verzameling.
• In het stuk van Swanborn staat verder dat de nu gepubliceerde brieven van voor 3 maart 1945 interessant zijn, toen alle bezit van Bordewijk verloren ging bij een bombardement. Ik zou meer geïnteresseerd zijn in de periode rond 1956 en het drama toen de familie Bordewijk in het huis "Hejmo Nia" in Scheveningen woonde en ruzie had met de andere bewoners, tot aan rechtszaken aan toe.
• Hoe zit het eigenlijk met de actualiteit van schrijvers? Het is goed dat De Parelduiker Bordewijk weer wat uit de vergetelheid haalt.
• En voorlopig tot slot: wat hoort er allemaal in een Bordewijk-collectie thuis?

En dan nu voor aflevering 1: Robert Bordewijk is dood. Dat is hij al sinds 2003 overigens, maar dat was mij ontgaan. Maar hoe zit het met de andere kinderen van Bordewijk, hebben die geen zeggenschap over het familiearchief? Of hebben ze dat aan schoonzus Gunilla overgelaten? Hoe dan ook, Robert werkte als advocaat sinds 1945 op hetzelfde kantoor als zijn vader. Misschien was hij als jurist ook de belangenhartiger van de familie, en heeft zijn vrouw die rol min of meer overgenomen. Dat hij belangenbehartiger was, bleek mij enkele jaren geleden. Voor een vaktijdschrift waar ik toen in de redactie zat maakte ik een serie waar ook literatuur een rol in speelde. We hadden daarvoor verhalen van Bordewijk nodig en die hebben we toen opgenomen. Iedereen dacht van elkaar dat de auteursrechten waren geregeld, hetgeen mij overigens verraste omdat ik ergens had gelezen hoe moeilijk de familie Bordewijk deed over auteursrechten. Hoe dan ook, de rechten waren helemaal niet geregeld. En dat bleek een paar maanden later toen Robert Bordewijk een exemplaar van dat tijdschrift in handen had gekregen en een gepeperde brief aan mij schreef waarin hij zijn beklag deed. Uiteindelijk is de kwestie door de uitgever in der minne geschikt, maar reken maar dat wij sindsdien heel precies de auteursrechten hebben geregeld voor alle stukjes tekst die we gebruikten! Wat overigens wel weer een heel leuk contact met diverse uitgevers opleverde. Dus nu bezit ik een brief van Robert Bordewijk. Ik weet niet of een brief van de nazaten van een groot schrijver net zo waardevol zijn als die van de schrijver zelf, maar in dit geval wel omdat het onderwerp het werk van de schrijver is. En aangezien dit weblog natuurlijk ook een soort literair tijdschrift is, kan ik hem ook wel openbaar maken. Dan ben ik geen Parelduiker, maar op zijn minst een kiezeltjesduiker. 

Dit schrijft Robert in het najaar van 2000: “Geachte heer X, Als auteursrechthouder van mijn vaders literaire nalatenschap (F. Bordewijk) werd eerst thans mijn aandacht gevestigd op het mei-nummer van Z, waarin door u geselecteerd niet minder dan 3 verhalen uit de bundel De Laatste Eer. Het bevreemdt mij dat deze publicatie van wat u ten onrechte “fragmenten” noemt, buiten mijn voorkennis laat staan toestemming heeft plaatsgevonden. Gaarne zie ik een exemplaar van dit mei-nummer van u tegemoet. Vervolgens bericht ik u nog nader. Hoogachtend, R.F. Bordewijk” 

Dat nader bericht is helaas buiten mij omgegaan, rechtstreeks met de uitgever. De verdere correspondentie bezit ik dus niet.

66 - Onopgemerkt ga ik door het leven

Op donderdag 28 juli (de 40e trouwdag van mijn ouders, gefeliciteerd pa en ma!!) was ik weer even tijd aan het doden in de Ako op Schiphol-Plaza, toen opeens een camerateam binnenstapte. Het bleek dat zij verschillende mensen gingen interviewen die in de winkel waren. De vragen waren: gaat u op vakantie, neemt u dan boeken mee en zo ja welke. Verschillende mensen werden geïnterviewd, maar niet ik. Kennelijk ben ik zo onopvallend dat iedereen mij over het hoofd ziet. Ik schreef daar al eerder over (gelukkig werd dat opgelost) maar ook nu werden vooral ánderen interessanter gevonden. Toch is dat merkwaardig. Bij Verwijs was ik met voorsprong de grootste boekenliefhebber in de zaak, maar werd ik overgeslagen bij het uitdelen van boeken. En nu werden de interviewers onthaald op de meest obligate antwoorden op de vraag naar vakantieboeken, terwijl ík relevante dingen had kunnen zeggen. De antwoorden waren zó obligaat, dat ze daar niet voor naar Schiphol hadden hoeven komen: Da Vinci code, de nieuwe Potter, Giphart, Bridget Jones… kan Nederland dan echt niets beters bedenken? En dan de reden waarom ze het meenemen: "ach, dan heb ik even tijd voor mezelf en dan wil ik zo af en toe een boek lezen… laat ik dan deze maar nemen dacht ik..." Een boek is toch veel meer dan alleen maar verstrooiing? Ja, een boek is óók verstrooiing, maar niet alleen. 

Vandaag las ik op de voorpagina van De Telegraaf een kort berichtje: "Zomerboeken niet aan te slepen. 'Schaduw van de wind' van schrijver Carlos Ruiz Zafon en 'De Da Vinci Code' en 'Het Bernini Mysterie' van Dan Brown zijn dé vakantieboeken dit jaar. De boeken gaan als warme broodjes over de toonbank om op de zonnige verre stranden of gewoon op de camping in Nederland vermaakt te bieden. Ook 'Troost van Ronald Giphart wordt in heel wat koffers meegezeuld, net als de nieuwste Harry Potter voor de kinderen. (…) Zij merkt ook veel vraag naar de Bommel-verhalen sinds de dood van Marten Toonder. 'Hetzelfde geldt voor de boeken van de onlangs overleden Karel Glastra van Loon'". Dat sluit mooi aan bij het onderzoekje in de Ako! Voor een keer lijkt de Telegraaf de waarheid te vertellen. Toch jammer dat de weken van het reisboek (motto: een land bezoeken doe je met boeken) niet echt in de hoofden van mensen zijn blijven hangen. Immers, met de gratis gidsjes van die weken worden lezers geholpen om boeken mee te nemen die passen bij hun vakantiebestemming. Er zijn zóveel goede boeken in de wereld, neem dan iets mee dat past bij de plek waar je bent. Het mag heus wel een bestseller zijn, maar waarom zou je De Da Vinci code lezen als je naar Turkije gaat? Waarom dan niet een meeslepend boek van Orhan Pamuk, zoals Sneeuw? Volgens mij heb je dan net zoveel moeite het boek weg te leggen als bij Dan Brown, maar lees je iets wat écht relevant is. Ga je naar Barcelona, dan is op zichzelf het boek van Zafon een goede keus natuurlijk (gaat ook over boeken, dus is helemaal goed). Zit je in de buurt van Florence, lees dan "De geboorte van Venus" van Sarah Dunant. Kortom, keus genoeg.  

En, sneupertje, wat neem jíj dan mee deze zomer als je het allemaal zo goed weet? Nou, ik ga dus naar Duitsland, in de buurt van Weimar. Ik neem daarom in elk geval werk van Boudewijn Büch mee over zijn bezoeken aan Weimar, bijvoorbeeld Bibliotheken waarin hij over de bibliotheek aldaar schrijft. Verder een Duitse schrijver: Vigoleis Thelen met Het eiland van het tweede gezicht. Dat speelt niet in Duitsland, maar is natuurlijk wel Duits. En als toetje Adolf Schröder met Het Kaartspel, want zonder boek over de oorlog mag je Duitsland niet in. Voor het geval ik in de tweede week in paginanood kom, neem ik voor de zekerheid Margriet de Moor mee: De Verdronkene. Die is uiteraard met het oog op de terugreis.

65 - Literariteiten in Tiel

Ik moest op een zonnige middag in Tiel zijn voor een korte bespreking en deed via Boek & Boek een teleurstellende ontdekking: Tiel kent geen antiquariaat. Daarmee leek de bodem onder een zinvolle extra tijdsbesteding in Tiel weg te vallen. Bij aankomst in Tiel zag ik echter dichtbij het station kringloopwinkel Secunda liggen, en ik nam mij voor om – zo de vertrektijden van de trein het toelieten – enige tijd bij de boekenafdeling van Secunda door te brengen. Het geluk lachte mij toe dat ik nipt de trein terug miste – ik hoefde er niet eens mijn pas voor te vertragen – hetgeen mij een half uur Secundatijd opleverde. Het is een belangrijke les dat je altijd de kans moet grijpen om in dit soort gelegenheden rond te kijken. De boekenafdelingen zijn ongeorganiseerd en liggen in de regel vol met stapels Konsalik’s en Alistair McLean’s, maar een beetje geduld en doorzettingsvermogen brengt je al snel bij de paar relevante boeken die zo’n kringloopwinkel toch altijd rijk is. Ik neem mij zelf altijd voor nimmer zonder boek een kringloopwinkel (of antiquariaat) uit te gaan, dat dwingt mij tot kiezen en kijken. Want een gekocht boek moet uiteraard ook zinvol zijn en aanvullend op mijn verzameling. Het valt niet altijd mij tot die ene keuze te komen, maar het is mij in Tiel wederom gelukt. Sterker nog, ik heb ernstig getwijfeld over meer. Want ik zag bijvoorbeeld een Friese vertaling van een verhaal van Ronald Giphart (Der is gjin dêr, dêre) voor 0,75 euro en de CPNB-uitgave Ooitgedacht uit 1984 voor 2 euro, en ik heb overwogen ze te kopen en vervolgens via Marktplaats of eBay te verkopen voor meer geld. Maar uiteindelijk leek mij dat teveel gedoe – ik ben toch meer een lezer dan een handelaar – en voor de liefhebber staan ze dus nog steeds in Tiel. Ik stuitte echter op een merkwaardig boekje waarvan ik het bestaan niet kende, namelijk het boek “Literariteiten. Op zoek naar schrijvers en hun boeken” van Albert Gillissen en Hans Busman. Dit boekje was een uitgave “exclusief” voor de Brunawinkels, in het kader van de Boekenweek 1988. In het boekje staan tekeningen en gedichtjes, die allemaal de titel van een boek weergeven. Of zoals de achterflap schrijft: “Aan de hand van de schitterende tekeningen en dichtsels in deze uitgave, is het aan u, literatuurgevoelige lezer, om te ontdekken over welke boeken het gaat.” Erbij zit ook een invulformulier waar de literatuurgevoelige lezer uit 200 boeken de 44 titels mag aankruisen. Wie het meeste goed heeft wint de hoofdprijs: 1000 gulden te besteden aan boeken in de Brunawinkels (wél inleveren voor 1 mei 1988 in de Brunawinkel s.v.p.). Ik vraag mij af of ik een kans zou hebben gemaakt op deze hoofdprijs, maar ik denk dat ik een heel eind was gekomen. Zeker als je het lijstje van 200 erbij pakt waar je uit mag kiezen. Neem nu dit “schitterende dichtsel”: “Tranendal. Weemoedig kijkt de dichter, de droeve koning van de tranenvloed, door het gedicht, het venster van zijn triest gemoed. Hij vraagt zijn lezer: ‘Ach, waarom, ben ik degene van ons beiden die geduldig, en vooral zo lang moet lijden?” Het zou zomaar over Levi Weemoedt kunnen gaan, maar is het “Een treurige afdronk”, “Geduldig lijden” of “Zand erover”? Moeilijk, moeilijk… Het is leuk de literaire kaart van 1988 te bekijken d.m.v. het lijstje in het boek. Het valt mij op dat ik toch een aantal titels niet ken: “Keefman” van Jan Arends, “Onttroning” van Nelly Heykamp, “De roos van Julia” van Christine Kraft, “Geheime liefde” van Laurie Langebach, “Achter de dromer” van Peter Smit en “Welkom in zee” van Joop Waasdorp zeggen mij helemaal niets. U misschien? Heb ik iets gemist? 

64 - Eén jaar bloggen!

Hoera! Dit blog bestaat vandaag, op 17 juli, 1 jaar!!

Van harte gefeliciteerd, vooral aan al mijn lezers die al een jaar meegenieten van deze schrijfselen. Volgens mijn tellers heb ik bijna 9.000 bezoekers gehad - toch al een voetbalstadionnetje vol. Als het gemiddelde van de laatste weken zich voortzet, dan mag ik het komende jaar 11.000 mensen over boeken vertellen.

Het valt niet altijd mee het bloggen vol te houden - ik heb verschillende blogs zien sneuvelen binnen een jaar na de start - maar bloggen over boeken is het mooiste dat er is, en gezien de vele reacties vinden jullie dat ook. Dus zal deze webstek voorlopig blijven bestaan en steeds vernieuwd worden.

Veel dank aan alle sites die een link naar mij hebben, waardoor ik veel lezers trek:
http://verzamelaars.pagina.nl
http://antiquariaat.pagina.nl
http://www.klondyke.nl/extra.html
http://boeken.startkabel.nl/k/boeken/index.php
http://weblog-abcd.pagina.nl
http://www.xs4all.nl/~mkalk/vzboeken.htm
http://www.angelfire.com/vt/sneuper/links.html
http://boek.favos.nl
http://boeken.verzamelgids.nl
http://users.pandora.be/jan.coucke/dlk/index.html
http://boeken.coolbegin.com
http://www.nescio.info/links/nescio.html
http://antiek.zappsite.nl

Jullie hebben deze site mede tot een succes gemaakt!

63 - Een boekenmarkt

Onlangs was ik weer eens op een boekenmarkt. Hoewel het een kinderboekenmarkt was, wist ik dat er ook veel andere boeken zouden zijn. Daarom meldde ik mij al vroeg bij de kramen, om te zien of ik een goede slag kon slaan.

Dat was op zich niet zo. Ik merk dat hoe meer ik verzameld heb, hoe kritischer ik word met betrekking tot nieuwe aanschaf. De nieuwe boekjes moeten wel bij de bestaande passen, en dat geldt voor niet zoveel van de aangeboden boeken.

Wat ik over het algemeen erg plezierig vind is boeken vinden die ik al heb. En als er dan een prijs opstaat die hoger is dan wat ik er ooit voor gaf, geef ik mijzelf een schouderklopje: goed gedaan, sneupertje! Niet dat ik ooit mijn boeken verkoop - ik vertrouw erop dat mijn bezit nog tientallen generaties in de familie zal blijven - maar toch is het goed te weten dat er wat financiële waarde aan mijn titels wordt gehecht.

Een tijdje geleden schreef ik hoe ik in Den Haag Proost Prikkels 287 "Prikkels tot het boekenvak" opdook voor een paar euro. Tot mijn grote vreugde lag deze zelfde uitgave ook op deze boekenmarkt, weliswaar met een gescheurd omslag, maar voor de somma van maar liefst 20 euro! Was deze nu veel te hoog geprijsd, of had ik echt mazzel gehad? Een zoekslag bij Antiqbook leert mij dat het werkje wordt aangeboden voor 3, 8, 9, 10, 12 en 15 euro. Deze was dus duidelijk te duur, en ik had het erg goedkoop gekocht.

Maar ging ik dan met lege handen weg? Nee, want ik vond van G. Brands het boek "De gorilla's komen". Waarom kocht ik dit boek? Omdat het maar 4 euro was, omdat ik Brands nog ken van Barbarber waar ik erg van genoot, omdat dit een werk met beperkte oplage was (500 exemplaren, ik heb nummer 385) en omdat ik niet met lege handen thuis wilde komen natuurlijk.



En zo werd het op die boekenmarkt in Almere toch nog een hele plezierige ochtend. Ik laat u graag alleen met de laatste zinnen uit "De gorilla's komen":

Dan. Reng! Ggauw ... ook ah niet meer ja en y wigt je t va s de gruyf meer gaadse gaadse muyre li jer tas veerfgre gre gre r r r tfe hre niijt asvgt".

De rest van het verhaal is gelukkig in begrijpelijker taal geschreven.

62 - Signeren is dicteren

In de Volkskrant van vrijdag 2 juli stond een interessant stukje van Arjan Peters. Hij beschreef daarin een signeersessie van A.F.Th., in het bijzonder hoe deze weigerde een bepaalde tekst op te schrijven in een te signeren boek. Peters was het volstrekt eens met die handelswijze, want "wat geschreven is, kan worden bewaard - op het gevaar af dat een biograaf zijn interpretaties óók zal loslaten op tekstjes die zijn ontstaan onder druk, of op een moment dat de muze in een diepe dommel bleef."

Ik heb zelf redelijk wat gesigneerde boeken staan, maar ik ben zelf niet iemand die per se naar signeersessies gaat. Het is dat ik er soms tegenaan loop, dan ga ik een handtekening niet uit de weg natuurlijk. Maar ik ga niet speciaal naar sessies toe.

Ondanks dat ik geen ervaringsdeskundige ben op het gebied van signeren, ben ik het toch niet eens met Arjan Peters. Er zijn grenzen natuurlijk, maar waarom zou een schrijver alleen datgene moeten opschrijven waar hij met hart en ziel achterstaat?

Ik herinner me een signeersessie waar ik tegenaan liep: Gedichtendag 2002, in Amsterdam. Bij Scheltema signeerde Hugo Claus het speciaal ter gelegenheid van gedichtendag verschenen bundeltje "De groeten".

Ik was in de buurt, liep naar binnen en kocht een paar bundeltjes. En toen was het een kwestie van geduld: in de rij staan. Eenmaal bij Claus aangekomen - hij zag er overigens erg moe en breekbaar uit - vroeg ik hem één van de bundeltjes te signeren met: "voor [X], de allerliefste". De begeleider van Claus vond het maar niks: "dat kan meneer Claus niet doen, want hoe weet hij nou of [X] de allerliefste is?" Dat wist Claus natuurlijk niet, maar dat had ik hem zojuist verteld, dus die discussie was wat mij betreft uit de wereld. Maar ik snapte heel goed wat de begeleider bedoelde, het was net als bij de signeersessie van A.F.Th. Gelukkig bleef Claus onverstoorbaar, en hij signeerde zoals gevraagd. En wat maakt het ook uit: er is toch niemand die werkelijk zal denken dat Claus van mening is dat wat hij signeert, ook altijd zijn opvatting is? Waar het om gaat is dat iemand laat zien de schrijver te waarderen en het belangrijk te vinden dat hij iets achterlaat op zijn werk. Daar een punt van maken levert meer gedoe op dan gewoon opschrijven wat iemand vraagt, lijkt mij.

Hugo Claus signeert in Rotterdam. Foto afkomstig
van rotterdampoetrylakes3.blogspot.com

Mij viel tijdens die signeersessie iets anders op, wat ik eigenlijk erger vond. Voor mij was een man aan de beurt die met een grote tas vol boeken van Claus aankwam. Kennelijk een bekende van de schrijver, want het was Hugo voor en Hugo na: "Weet je nog Hugo, toen...", "Vind je ook niet Hugo, dat...". En ondertussen het ene boek na het andere op tafel leggen, met verzoek - nee, de eis! - om een handtekening. Over het algemeen waren het bijzondere uitgaven - roofdrukken, werk in kleine oplages, etc. - waar de handtekening van Claus waarschijnlijk waardeverhogend bedoeld was. De heer in kwestie was er bijzonder dwingend over: Hugo moest alles signeren. Bijzonder asociaal naar de schrijver toe vond ik, een respectloze bejegening. Maar ook bijzonder asociaal naar de andere wachtenden toe. Ik heb zeker tien minuten achter de man gestaan voordat zijn sporttas met boeken leeg was en alles door Claus beschreven.

Als je het mij vraagt zou Claus liever kiezen voor de opmerking dat [X] de allerliefste is, dan dat hij gebruikt wordt door iemand die hem ziet als investering en niet als kunstenaar.

61 - Vigoleis Thelen bij Boek & Glas

Afgelopen week heb ik mijzelf verwend met een bezoek aan antiquariaat Boek & Glas, gelegen in een Amsterdamse straat met een prachtige toepasselijke naam: Agatha Dekenstraat.

Toen ik vroeger nog in Amsterdam woonde, kwam ik vaker in de winkel. Ik heb er aardig wat boeken gekocht, maar toen ik probeerde mij voor de geest te halen welke dat waren, faalde ik. Ik leg wel vast wanneer ik mijn boeken koop en voor hoeveel, maar niet bij wie.
De reden dat ik nu naar Boek & Glas wilde was omdat ik in de database van Antiqbook had gezien dat zij een exemplaar van “Het eiland van het tweede gezicht” van Vigoleis Thelen op de plank hadden staan. Dit boek is zo’n uitgave die na verschijning onmiddellijk op mijn lijst komt onder de rubriek “moet ik beslist kopen”, waarna ik vervolgens geruime tijd antiquariaten afstruin om het tegen te komen. Want het is leuker iets tweedehands te kopen, dan nieuw, zoals ik in mijn vorige post ook al schreef. In die rubriek staan ook recente uitgaven als “Verloren illusies” van De Balzac, “De verloofden” van Manzoni en “Adonis / Bel-ami” van De Maupassant. Allemaal nieuwe vertalingen en mooie uitgaven, die in mijn bibliotheek niet mogen ontbreken.

Hoe dan ook, voor Vigoleis Thelen ging ik erheen, maar ook om mijn zintuigen eens goed te verwennen. En uit mijn bezoek blijkt maar weer eens dat het goed is om niet al je zaken via internet af te handelen, maar gewoon fysiek naar een antiquariaat toe te gaan. Niet alleen vanwege de uiterst vriendelijke ontvangst, maar omdat Boek & Glas een prachtig volgepropt woonhuis is met een aantal schitterende collecties. Zo heb ik watertandend gestaan bij hun collectie typografie. Ik vertel het liever niet hardop, maar iedereen die in de winkel binnenkomt en rechtdoor loopt naar het kleine kamertje en de moeite neemt om de in een zekere schaduw verborgen planken af te zoeken, wordt verrast met een keur aan boeken en andere uitgaven op het gebied van boeken, boekverzorging, verzamelen etc. Ik zag er tal van klassiekers uit binnen- en buitenland en uitsluitend omdat ik niet kon kiezen ben ik zonder nog meer boeken weggegaan. Het was gewoon een beetje teveel voor me.

Maar ook verder in de winkel staan overal en nergens planken en doosjes met boeken, keurig gesorteerd, in goede staat, voor redelijke prijzen. Vigoleis Thelen vond ik niet, maar bij navraag bleek die weer ergens anders te staan, zodat ik mijn begeerde schat toch in handen kreeg. En hier bleek weer een ander voordeel van een feitelijk bezoek aan de winkel: na even over het boek gepraat te hebben liep de eigenaresse weg en kwam terug met het boekje “Op bezoek bij Albert Vigoleis Thelen” van Adriaan Morriën. Nee, niet de recente heruitgave maar de oorspronkelijke, uit 1953. Het is een interview van Morriën net nadat “Het eiland…” was uitgekomen. Uit het boekje blijkt dat Vigoleis Thelen bevriend was met Marsman, Ter Braak en Du Perron, onder meer en dat hij de Nederlandse literaire wereld dus behoorlijk kent. Ook vertelt hij aan Morriën de moeite die hij had om het boek te gaan schrijven en de druk van zijn vrienden om het te doen: “Ja, Marsman heeft mij eens twee uur uitgescholden omdat ik niet schreef. (…) Waarom heb je het dan gedaan? Ik weet het niet. (…) Ik heb het boek in negen maanden geschreven. Het manuscript was nog 500 bladzijden dikker en het was voor mij een kleine voldoening dat ik die tenminste heb kunnen vernietigen.”

Veel dank aan Boek & Glas voor de geweldige tijd in de winkel en dit fantastisch onverwachte cadeautje bij een boek van bijna 1000 bladzijden, waarmee ik in elk geval een stukje van mijn vakantie kan doorkomen. Leuke bijkomstigheid is dat via de eigen site van Vigoleis Thelen dit boekje voor maar liefst 18 euro wordt aangeboden...

60 - Het papieren huis

Blij verrast ben ik door het lezen van de novelle “Het papieren huis” van Carlos María Domínguez. Ik zag het boekje ooit in De Bijenkorf liggen en ik bladerde het door vanwege de intrigerende titel, en alle boeken op het omslag natuurlijk. Die nieuwsgierigheid bleek terecht – of is dit het zesde zintuig van de boekenverzamelaar? Hoe dan ook, ik zag al snel dat het een boekje over boeken was, en dus noodzakelijk in mijn verzameling.

Maar een verzamelaar moet ook geduld hebben, daarom kocht ik het boekje toen niet. Ik zou er vast nog wel eens tegenaanlopen, vermoedde ik, en het dan liefst voor minder geld kopen. Niet dat het duur was, maar dat is voor mij de sport: proberen voor een habbekrats iets moois te kopen.

En inderdaad liep ik er weer tegenaan, via de website van Bart, die daarop zijn gelezen boeken bijhoudt. Ook Nannie van Berkum las het al. Het opmerkelijke was echter dat Bart een versie had staan zonder papieren omslag, kennelijk een bijzondere uitgave. En als het een bijzondere uitgave is, dan wil ik ‘m natuurlijk in die uitgave hebben. Een e-mailtje naar uitgeverij Mouria bracht de oplossing: voordat de reguliere uitgave in de winkels lag, is het boek als nieuwjaarsgeschenk rondgestuurd door de uitgeverij.

Een nieuwjaarsgeschenk! Eén van mijn verzamelgebieden! Het kon niet beter: een bijzonder boek in een bijzondere uitgave stond bijna in mijn kast. De begeerte nam toe, het was tijd om te handelen en te bezitten. De enige te nemen barrière was de aanschaf, maar waar zou ik deze uitgave kunnen krijgen? Een tijdje speuren op sites als Antiqboek en eBay bracht geen soelaas, evenals het Googlen op de titel, maar uiteindelijk vond ik een advertentie op ‘good old’ Marktplaats waar Kim uit Dordrecht zowel de reguliere, als de bijzondere versie te koop aanbod. Twee e-mails en een storting later was de koop bezegeld: voor 9,25 euro inclusief verzendkosten was het boek van mij. Veel dank aan Kim!

Maar dan het boek zelf: het is inderdaad een boek over boeken. Wie het plot wil kennen, moet dat vooral hier of hier lezen, ik ga dat niet overschrijven. In de kern is het een speurtocht van een boekenliefhebber die na de dood van een andere boekenliefhebber – tevens zijn geliefde – op zoek gaat naar de vorige eigenaar van een boek dat de overleden boekenliefhebber postuum kreeg opgestuurd. Dat verhaal is op zich al boeiend genoeg. Maar dan de citaten: die zijn om te smullen. Ik geef er een paar:

"Het is vaak moeilijker om je van een boek te ontdoen dan het aan te schaffen. Ze zijn met ons verkleefd in een pact van noodzaak en vergetelheid, alsof ze getuigen zijn van een moment in ons leven waar we niet naar zullen terugkeren. Maar zolang ze daar blijven staan, denken we dat we ze verzamelen."

"Wij lezers inspecteren de boekenkast van onze vrienden, al is het maar als afleiding. Soms om een boek te ontdekken dat we niet hebben en graag willen lezen, andere keren om te weten wat voor boeken die gulzigaard die daar voor ons staat heeft verslonden."

"Maar er komt een moment waarop boeken een onzichtbare grens overschrijden en hun aantal ons overheerst, en dan verandert de vroegere trots in een hinderlijke last vanwege het eeuwige ruimteprobleem."

"De boeken die je verzamelt vormen een leven op zichzelf. Ze zijn nooit, om zo te zeggen, een optelsom van losse exemplaren. Je zet de planken vol met boeken en dan lijken ze een optelsom te zijn, maar, met uw verlof, dat is een illusie. We volgen bepaalde thema's en het eindigt ermee dat je na verloop van tijd werelden gaat beschrijven, of, zo u wilt, de route van een reis schetsen, wat het voordeel heeft dat we de sporen ervan bewaren."

En dit komt nog maar van de eerste 37 bladzijden.

Boekenliefhebbers, lees dit boek! Verwen jezelf met mooie zinnen over je eigen passie, lees het gelijk terug in de regels die Domínguez heeft geproduceerd en trakteer jezelf op een mooie uurtjes. En probeer ook maar eens zo’n mooie nieuwjaarsuitgave op te snorren.

59 - Uit de boekenkast van Büch

Hoera! Ook ik bezit nu een exemplaar van een boek uit de boekenkast van Büch. En niet alleen dat: het is ook nog één van zijn eigen titels: "Onder dit schrijven vallen my de oogen toe".

Het zal niemand ontgaan zijn dat veilinghuis Bubb Kuyper het tweede deel van de bibliotheek van Boudewijn Büch heeft geveild. Uiteraard heb ik de catalogus doorgeworsteld en likkebaardend gekeken naar al het moois dat werd aangeboden. Maar ik moest eerlijk zijn: ik heb de middelen niet om hoog te bieden en ik had de tijd niet om ter plekke bij de de veiling aanwezig te zijn. Dat zou inhouden dat ik schriftelijk zou moeten bieden, met het risico dat ik ofwel helemaal niets zou winnen, ofwel teveel, omdat ik natuurlijk wel redelijk hoog moet zitten wil ik enige kans maken. Sommigen hebben deze stap echter wel gezet en hebben zo een mooie slag geslagen op deze veiling.
Maar ik liet deze veiling aan mij voorbij gaan, in de wetenschap dat verschillende kopers ongetwijfeld van hun dubbele exemplaren af zouden willen. En zo gebeurde het ook. Mijn zoektochten hadden resultaat: stripshop Professor Barabas bood een mooie reeks boeken van Büch zelf uit zijn eigen bibliotheek aan op eBay.
Bij sommige boeken spoot de prijs omhoog: een exemplaar van "De krant" (oplage slechts 500 exemplaren) staat inmiddels op € 71,50 na een startbod van €29,99. Andere boeken die niet van Büch zijn doen het weer minder: "Careers for bookworms & other literary types" door Egberts en Gisler staat nog steeds op € 9,99 zonder biedingen.

Maar ik wilde per se een eigen titel van Büch uit zijn eigen bibliotheek hebben. En dat is gelukt! Dit kleine boekje is in 1988 uitgegeven ter gelegenheid van de opening van de Haarlemse vestiging van Athenaeum Boekhandel, de oplage was destijds 2500 exemplaren. Niet zeldzaam dus, maar wel leuk. Dit boekje zat in lot 2466 van de veiling, en de verkoper stopt er een folder van de veiling en een kopie van de rekening bij. De veilingcatalogus wijst uit dat dit lot van 16 boeken uiteindelijk 150 euro opbracht, net als de lots 2464 en 2465 die identiek waren. Dat één boekje daaruit dan 27 euro opbrengt, is voor de koper van het lot mooi meegenomen. Hij is blij, ik ben blij. En de erfgenamen van Büch zijn waarschijnlijk ook blij. Zoveel blije mensen, niemand kan nog ontkennen dat je van boeken gelukkig wordt...

Hier kunnen jullie het hele biedproces zien. Het kostte mij 27 euro om dit moois te verwerven. Hetzelfde boekje kost bij antiquariaat De Libertijn slechts 15 euro maar bij NLboeken.nl al 25 euro. Fokas Holthuis zat er driekwart jaar geleden tussenin: 22 euro. Bij De Libertijn krijg je er zelfs nog een aanbiedingskaartje bij, maar alledrie zijn níet uit de eigen bibliotheek van Büch, en de mijne wel. Dus vind ik het een erg goede prijs voor een herinnering aan een groot boekenverzamelaar.

58 - Goethe: je kan er ook om vragen

De naderende vakantie naar Duitsland en het de gratis almanak die in het kader van de weken van het reisboek werd verstrekt, hebben mij weer helemaal warm gemaakt voor vakantieboeken. Zoals ik in mijn vorige post al schreef, wordt bij de streek waar ik ga vertoeven - de omgeving van Weimar - vooral gefocust op boeken van Goethe. Dat deed mij herinneren aan mijn meest recente Goethe-toevoeging in mijn biblitoheek: de oerversie van Faust. 

In het voorjaar van 2004 had de uitgever van De Gouden Reeks - die schitterende serie klassiekers die ik helaas (nog) niet compleet in mijn boekenkast heb - een actie bedacht. Iedereen die in die periode een deel uit de gouden reeks zou kopen, kreeg een speciale uitgave van de oerversie van Faust cadeau. Deze versie was precies opgemaakt als de gouden reeks zelf, maar was uiteraard niet los in de handel verkrijgbaar. Boeken die niet los verkrijgbaar zijn wekken in mij een grote begeerte op. Daarom verzamel ik ook boekenweekgeschenken, cadeauboekjes en nieuwjaarsgeschenken van uitgeverijen: als het maar literatuur is en moeilijk verkrijgbaar! Nu wilde het toeval dat ik net uit de Gouden Reeks de "Orlando Furioso" van Arosto had aangeschaft én "De Goddelijke komedie" van Dante, dus het geld was wel op. Mijn volgende Gouden Reeks-aanschaf zou nog even op zich laten wachten, in elk geval tot ná de uiterste dag van die actie. Goede raad was niet zo duur, want ik besloot de uitgeverij een bedelbrief te schrijven, waarin ik mijn probleem uiteenzette en overigens hartstochtelijke zinnen opschreef over het prachtige fonds van Athenaeum Polak & Van Gennep (en dat vind ik ook echt!). En tot mijn grote opluchting en plezier rolde een paar dagen een envelop in de bus, mét de oerFaust en de complimenten van de uitgeverij. Kijk, zo komen de planken wel vol. De omgeving herkent de echte boekenliefhebber van grote afstand. Dus sturen uitgeverijen mij spontaan boeken naar aanleiding van dit blog (zie de posts over binnenwaaiende boeken) en als ze dat niet snel genoeg doen, vraag ik er dus om. Als de kasten maar vol komen met relevante titels.