62 - Signeren is dicteren

In de Volkskrant van vrijdag 2 juli stond een interessant stukje van Arjan Peters. Hij beschreef daarin een signeersessie van A.F.Th., in het bijzonder hoe deze weigerde een bepaalde tekst op te schrijven in een te signeren boek. Peters was het volstrekt eens met die handelswijze, want "wat geschreven is, kan worden bewaard - op het gevaar af dat een biograaf zijn interpretaties óók zal loslaten op tekstjes die zijn ontstaan onder druk, of op een moment dat de muze in een diepe dommel bleef."

Ik heb zelf redelijk wat gesigneerde boeken staan, maar ik ben zelf niet iemand die per se naar signeersessies gaat. Het is dat ik er soms tegenaan loop, dan ga ik een handtekening niet uit de weg natuurlijk. Maar ik ga niet speciaal naar sessies toe.

Ondanks dat ik geen ervaringsdeskundige ben op het gebied van signeren, ben ik het toch niet eens met Arjan Peters. Er zijn grenzen natuurlijk, maar waarom zou een schrijver alleen datgene moeten opschrijven waar hij met hart en ziel achterstaat?

Ik herinner me een signeersessie waar ik tegenaan liep: Gedichtendag 2002, in Amsterdam. Bij Scheltema signeerde Hugo Claus het speciaal ter gelegenheid van gedichtendag verschenen bundeltje "De groeten".

Ik was in de buurt, liep naar binnen en kocht een paar bundeltjes. En toen was het een kwestie van geduld: in de rij staan. Eenmaal bij Claus aangekomen - hij zag er overigens erg moe en breekbaar uit - vroeg ik hem één van de bundeltjes te signeren met: "voor [X], de allerliefste". De begeleider van Claus vond het maar niks: "dat kan meneer Claus niet doen, want hoe weet hij nou of [X] de allerliefste is?" Dat wist Claus natuurlijk niet, maar dat had ik hem zojuist verteld, dus die discussie was wat mij betreft uit de wereld. Maar ik snapte heel goed wat de begeleider bedoelde, het was net als bij de signeersessie van A.F.Th. Gelukkig bleef Claus onverstoorbaar, en hij signeerde zoals gevraagd. En wat maakt het ook uit: er is toch niemand die werkelijk zal denken dat Claus van mening is dat wat hij signeert, ook altijd zijn opvatting is? Waar het om gaat is dat iemand laat zien de schrijver te waarderen en het belangrijk te vinden dat hij iets achterlaat op zijn werk. Daar een punt van maken levert meer gedoe op dan gewoon opschrijven wat iemand vraagt, lijkt mij.

Hugo Claus signeert in Rotterdam. Foto afkomstig
van rotterdampoetrylakes3.blogspot.com

Mij viel tijdens die signeersessie iets anders op, wat ik eigenlijk erger vond. Voor mij was een man aan de beurt die met een grote tas vol boeken van Claus aankwam. Kennelijk een bekende van de schrijver, want het was Hugo voor en Hugo na: "Weet je nog Hugo, toen...", "Vind je ook niet Hugo, dat...". En ondertussen het ene boek na het andere op tafel leggen, met verzoek - nee, de eis! - om een handtekening. Over het algemeen waren het bijzondere uitgaven - roofdrukken, werk in kleine oplages, etc. - waar de handtekening van Claus waarschijnlijk waardeverhogend bedoeld was. De heer in kwestie was er bijzonder dwingend over: Hugo moest alles signeren. Bijzonder asociaal naar de schrijver toe vond ik, een respectloze bejegening. Maar ook bijzonder asociaal naar de andere wachtenden toe. Ik heb zeker tien minuten achter de man gestaan voordat zijn sporttas met boeken leeg was en alles door Claus beschreven.

Als je het mij vraagt zou Claus liever kiezen voor de opmerking dat [X] de allerliefste is, dan dat hij gebruikt wordt door iemand die hem ziet als investering en niet als kunstenaar.

61 - Vigoleis Thelen bij Boek & Glas

Afgelopen week heb ik mijzelf verwend met een bezoek aan antiquariaat Boek & Glas, gelegen in een Amsterdamse straat met een prachtige toepasselijke naam: Agatha Dekenstraat.

Toen ik vroeger nog in Amsterdam woonde, kwam ik vaker in de winkel. Ik heb er aardig wat boeken gekocht, maar toen ik probeerde mij voor de geest te halen welke dat waren, faalde ik. Ik leg wel vast wanneer ik mijn boeken koop en voor hoeveel, maar niet bij wie.
De reden dat ik nu naar Boek & Glas wilde was omdat ik in de database van Antiqbook had gezien dat zij een exemplaar van “Het eiland van het tweede gezicht” van Vigoleis Thelen op de plank hadden staan. Dit boek is zo’n uitgave die na verschijning onmiddellijk op mijn lijst komt onder de rubriek “moet ik beslist kopen”, waarna ik vervolgens geruime tijd antiquariaten afstruin om het tegen te komen. Want het is leuker iets tweedehands te kopen, dan nieuw, zoals ik in mijn vorige post ook al schreef. In die rubriek staan ook recente uitgaven als “Verloren illusies” van De Balzac, “De verloofden” van Manzoni en “Adonis / Bel-ami” van De Maupassant. Allemaal nieuwe vertalingen en mooie uitgaven, die in mijn bibliotheek niet mogen ontbreken.

Hoe dan ook, voor Vigoleis Thelen ging ik erheen, maar ook om mijn zintuigen eens goed te verwennen. En uit mijn bezoek blijkt maar weer eens dat het goed is om niet al je zaken via internet af te handelen, maar gewoon fysiek naar een antiquariaat toe te gaan. Niet alleen vanwege de uiterst vriendelijke ontvangst, maar omdat Boek & Glas een prachtig volgepropt woonhuis is met een aantal schitterende collecties. Zo heb ik watertandend gestaan bij hun collectie typografie. Ik vertel het liever niet hardop, maar iedereen die in de winkel binnenkomt en rechtdoor loopt naar het kleine kamertje en de moeite neemt om de in een zekere schaduw verborgen planken af te zoeken, wordt verrast met een keur aan boeken en andere uitgaven op het gebied van boeken, boekverzorging, verzamelen etc. Ik zag er tal van klassiekers uit binnen- en buitenland en uitsluitend omdat ik niet kon kiezen ben ik zonder nog meer boeken weggegaan. Het was gewoon een beetje teveel voor me.

Maar ook verder in de winkel staan overal en nergens planken en doosjes met boeken, keurig gesorteerd, in goede staat, voor redelijke prijzen. Vigoleis Thelen vond ik niet, maar bij navraag bleek die weer ergens anders te staan, zodat ik mijn begeerde schat toch in handen kreeg. En hier bleek weer een ander voordeel van een feitelijk bezoek aan de winkel: na even over het boek gepraat te hebben liep de eigenaresse weg en kwam terug met het boekje “Op bezoek bij Albert Vigoleis Thelen” van Adriaan Morriën. Nee, niet de recente heruitgave maar de oorspronkelijke, uit 1953. Het is een interview van Morriën net nadat “Het eiland…” was uitgekomen. Uit het boekje blijkt dat Vigoleis Thelen bevriend was met Marsman, Ter Braak en Du Perron, onder meer en dat hij de Nederlandse literaire wereld dus behoorlijk kent. Ook vertelt hij aan Morriën de moeite die hij had om het boek te gaan schrijven en de druk van zijn vrienden om het te doen: “Ja, Marsman heeft mij eens twee uur uitgescholden omdat ik niet schreef. (…) Waarom heb je het dan gedaan? Ik weet het niet. (…) Ik heb het boek in negen maanden geschreven. Het manuscript was nog 500 bladzijden dikker en het was voor mij een kleine voldoening dat ik die tenminste heb kunnen vernietigen.”

Veel dank aan Boek & Glas voor de geweldige tijd in de winkel en dit fantastisch onverwachte cadeautje bij een boek van bijna 1000 bladzijden, waarmee ik in elk geval een stukje van mijn vakantie kan doorkomen. Leuke bijkomstigheid is dat via de eigen site van Vigoleis Thelen dit boekje voor maar liefst 18 euro wordt aangeboden...

60 - Het papieren huis

Blij verrast ben ik door het lezen van de novelle “Het papieren huis” van Carlos María Domínguez. Ik zag het boekje ooit in De Bijenkorf liggen en ik bladerde het door vanwege de intrigerende titel, en alle boeken op het omslag natuurlijk. Die nieuwsgierigheid bleek terecht – of is dit het zesde zintuig van de boekenverzamelaar? Hoe dan ook, ik zag al snel dat het een boekje over boeken was, en dus noodzakelijk in mijn verzameling.

Maar een verzamelaar moet ook geduld hebben, daarom kocht ik het boekje toen niet. Ik zou er vast nog wel eens tegenaanlopen, vermoedde ik, en het dan liefst voor minder geld kopen. Niet dat het duur was, maar dat is voor mij de sport: proberen voor een habbekrats iets moois te kopen.

En inderdaad liep ik er weer tegenaan, via de website van Bart, die daarop zijn gelezen boeken bijhoudt. Ook Nannie van Berkum las het al. Het opmerkelijke was echter dat Bart een versie had staan zonder papieren omslag, kennelijk een bijzondere uitgave. En als het een bijzondere uitgave is, dan wil ik ‘m natuurlijk in die uitgave hebben. Een e-mailtje naar uitgeverij Mouria bracht de oplossing: voordat de reguliere uitgave in de winkels lag, is het boek als nieuwjaarsgeschenk rondgestuurd door de uitgeverij.

Een nieuwjaarsgeschenk! Eén van mijn verzamelgebieden! Het kon niet beter: een bijzonder boek in een bijzondere uitgave stond bijna in mijn kast. De begeerte nam toe, het was tijd om te handelen en te bezitten. De enige te nemen barrière was de aanschaf, maar waar zou ik deze uitgave kunnen krijgen? Een tijdje speuren op sites als Antiqboek en eBay bracht geen soelaas, evenals het Googlen op de titel, maar uiteindelijk vond ik een advertentie op ‘good old’ Marktplaats waar Kim uit Dordrecht zowel de reguliere, als de bijzondere versie te koop aanbod. Twee e-mails en een storting later was de koop bezegeld: voor 9,25 euro inclusief verzendkosten was het boek van mij. Veel dank aan Kim!

Maar dan het boek zelf: het is inderdaad een boek over boeken. Wie het plot wil kennen, moet dat vooral hier of hier lezen, ik ga dat niet overschrijven. In de kern is het een speurtocht van een boekenliefhebber die na de dood van een andere boekenliefhebber – tevens zijn geliefde – op zoek gaat naar de vorige eigenaar van een boek dat de overleden boekenliefhebber postuum kreeg opgestuurd. Dat verhaal is op zich al boeiend genoeg. Maar dan de citaten: die zijn om te smullen. Ik geef er een paar:

"Het is vaak moeilijker om je van een boek te ontdoen dan het aan te schaffen. Ze zijn met ons verkleefd in een pact van noodzaak en vergetelheid, alsof ze getuigen zijn van een moment in ons leven waar we niet naar zullen terugkeren. Maar zolang ze daar blijven staan, denken we dat we ze verzamelen."

"Wij lezers inspecteren de boekenkast van onze vrienden, al is het maar als afleiding. Soms om een boek te ontdekken dat we niet hebben en graag willen lezen, andere keren om te weten wat voor boeken die gulzigaard die daar voor ons staat heeft verslonden."

"Maar er komt een moment waarop boeken een onzichtbare grens overschrijden en hun aantal ons overheerst, en dan verandert de vroegere trots in een hinderlijke last vanwege het eeuwige ruimteprobleem."

"De boeken die je verzamelt vormen een leven op zichzelf. Ze zijn nooit, om zo te zeggen, een optelsom van losse exemplaren. Je zet de planken vol met boeken en dan lijken ze een optelsom te zijn, maar, met uw verlof, dat is een illusie. We volgen bepaalde thema's en het eindigt ermee dat je na verloop van tijd werelden gaat beschrijven, of, zo u wilt, de route van een reis schetsen, wat het voordeel heeft dat we de sporen ervan bewaren."

En dit komt nog maar van de eerste 37 bladzijden.

Boekenliefhebbers, lees dit boek! Verwen jezelf met mooie zinnen over je eigen passie, lees het gelijk terug in de regels die Domínguez heeft geproduceerd en trakteer jezelf op een mooie uurtjes. En probeer ook maar eens zo’n mooie nieuwjaarsuitgave op te snorren.

59 - Uit de boekenkast van Büch

Hoera! Ook ik bezit nu een exemplaar van een boek uit de boekenkast van Büch. En niet alleen dat: het is ook nog één van zijn eigen titels: "Onder dit schrijven vallen my de oogen toe".

Het zal niemand ontgaan zijn dat veilinghuis Bubb Kuyper het tweede deel van de bibliotheek van Boudewijn Büch heeft geveild. Uiteraard heb ik de catalogus doorgeworsteld en likkebaardend gekeken naar al het moois dat werd aangeboden. Maar ik moest eerlijk zijn: ik heb de middelen niet om hoog te bieden en ik had de tijd niet om ter plekke bij de de veiling aanwezig te zijn. Dat zou inhouden dat ik schriftelijk zou moeten bieden, met het risico dat ik ofwel helemaal niets zou winnen, ofwel teveel, omdat ik natuurlijk wel redelijk hoog moet zitten wil ik enige kans maken. Sommigen hebben deze stap echter wel gezet en hebben zo een mooie slag geslagen op deze veiling.
Maar ik liet deze veiling aan mij voorbij gaan, in de wetenschap dat verschillende kopers ongetwijfeld van hun dubbele exemplaren af zouden willen. En zo gebeurde het ook. Mijn zoektochten hadden resultaat: stripshop Professor Barabas bood een mooie reeks boeken van Büch zelf uit zijn eigen bibliotheek aan op eBay.
Bij sommige boeken spoot de prijs omhoog: een exemplaar van "De krant" (oplage slechts 500 exemplaren) staat inmiddels op € 71,50 na een startbod van €29,99. Andere boeken die niet van Büch zijn doen het weer minder: "Careers for bookworms & other literary types" door Egberts en Gisler staat nog steeds op € 9,99 zonder biedingen.

Maar ik wilde per se een eigen titel van Büch uit zijn eigen bibliotheek hebben. En dat is gelukt! Dit kleine boekje is in 1988 uitgegeven ter gelegenheid van de opening van de Haarlemse vestiging van Athenaeum Boekhandel, de oplage was destijds 2500 exemplaren. Niet zeldzaam dus, maar wel leuk. Dit boekje zat in lot 2466 van de veiling, en de verkoper stopt er een folder van de veiling en een kopie van de rekening bij. De veilingcatalogus wijst uit dat dit lot van 16 boeken uiteindelijk 150 euro opbracht, net als de lots 2464 en 2465 die identiek waren. Dat één boekje daaruit dan 27 euro opbrengt, is voor de koper van het lot mooi meegenomen. Hij is blij, ik ben blij. En de erfgenamen van Büch zijn waarschijnlijk ook blij. Zoveel blije mensen, niemand kan nog ontkennen dat je van boeken gelukkig wordt...

Hier kunnen jullie het hele biedproces zien. Het kostte mij 27 euro om dit moois te verwerven. Hetzelfde boekje kost bij antiquariaat De Libertijn slechts 15 euro maar bij NLboeken.nl al 25 euro. Fokas Holthuis zat er driekwart jaar geleden tussenin: 22 euro. Bij De Libertijn krijg je er zelfs nog een aanbiedingskaartje bij, maar alledrie zijn níet uit de eigen bibliotheek van Büch, en de mijne wel. Dus vind ik het een erg goede prijs voor een herinnering aan een groot boekenverzamelaar.

58 - Goethe: je kan er ook om vragen

De naderende vakantie naar Duitsland en het de gratis almanak die in het kader van de weken van het reisboek werd verstrekt, hebben mij weer helemaal warm gemaakt voor vakantieboeken. Zoals ik in mijn vorige post al schreef, wordt bij de streek waar ik ga vertoeven - de omgeving van Weimar - vooral gefocust op boeken van Goethe. Dat deed mij herinneren aan mijn meest recente Goethe-toevoeging in mijn biblitoheek: de oerversie van Faust. 

In het voorjaar van 2004 had de uitgever van De Gouden Reeks - die schitterende serie klassiekers die ik helaas (nog) niet compleet in mijn boekenkast heb - een actie bedacht. Iedereen die in die periode een deel uit de gouden reeks zou kopen, kreeg een speciale uitgave van de oerversie van Faust cadeau. Deze versie was precies opgemaakt als de gouden reeks zelf, maar was uiteraard niet los in de handel verkrijgbaar. Boeken die niet los verkrijgbaar zijn wekken in mij een grote begeerte op. Daarom verzamel ik ook boekenweekgeschenken, cadeauboekjes en nieuwjaarsgeschenken van uitgeverijen: als het maar literatuur is en moeilijk verkrijgbaar! Nu wilde het toeval dat ik net uit de Gouden Reeks de "Orlando Furioso" van Arosto had aangeschaft én "De Goddelijke komedie" van Dante, dus het geld was wel op. Mijn volgende Gouden Reeks-aanschaf zou nog even op zich laten wachten, in elk geval tot ná de uiterste dag van die actie. Goede raad was niet zo duur, want ik besloot de uitgeverij een bedelbrief te schrijven, waarin ik mijn probleem uiteenzette en overigens hartstochtelijke zinnen opschreef over het prachtige fonds van Athenaeum Polak & Van Gennep (en dat vind ik ook echt!). En tot mijn grote opluchting en plezier rolde een paar dagen een envelop in de bus, mét de oerFaust en de complimenten van de uitgeverij. Kijk, zo komen de planken wel vol. De omgeving herkent de echte boekenliefhebber van grote afstand. Dus sturen uitgeverijen mij spontaan boeken naar aanleiding van dit blog (zie de posts over binnenwaaiende boeken) en als ze dat niet snel genoeg doen, vraag ik er dus om. Als de kasten maar vol komen met relevante titels.

57 - Een extra paar ogen

Voor wie het ontgaan is: de weken van het reisboek zijn losgebarsten, en al weer bijna voorbij. Deze weken worden minder uitbundig gevierd dan de ook door de CPNB georganiseerde (kinder)boekenweek of de maand van het spannende boek, maar lijken zo langzamerhand toch een blijvertje. En ook deze keer wordt de lezer verblijd met een geschenk:

Zoals de CPNB zelf schrijft: "tijdens de Weken van het Reisboek krijgt u van uw boekhandel een gratis almanak: Duitsland in boeken. Met medewerking van Geert Mak (fragment uit In Europa) en Nelleke Noordervliet (fragment uit Een plaats van geestdrift). Een boekje exclusief over één land. Boordevol boekentips, zowel fictie- als non-fictie. Met boeken over architectuur, koken, kunst en schrijvers. Maar ook met de leukste romans, biografieën en gedichtenbundels. En met leuke weetjes en tips (beluister, bekijk, eet, drink)." Het is inderdaad een leuk bladerboek geworden. Deels gerangschikt per gebied, zoals de Harz waar ik vorig jaar vakantie vierde (en waar o.a. de Reistaferelen van Heinrich Heine worden aanbevolen) en deels per thema, zoals strips (waarbij o.a. Asterix en de Goten voor wordt aanbevolen). Maar naast de onvermijdelijke reisgidsen heel veel interessante andere boeken. 

Hoewel ik geen categorie-4 verzamelaar ben van CPNB-uitgaven (zie mijn post over de boekenweek) loop ik ook niet weg voor de cadeautjes van deze organisatie. Ik liep al een paar dagen te dubben wat ik nu weer voor boek zou kopen om aan dit geschenk te komen. Want je moet wel eerst 12,50 uitgeven om het te krijgen. Maar ik werd verrast. Mijn grote liefde bleek inmiddels zo goed op de hoogte van mijn wensen dat zij nog voordat ik erover was begonnen het met de plaatselijke boekhandelaar op een akkoordje had gegooid. Zij bestelde een boek voor een ander, en kreeg het geschenk alvast mee. Voor mij, mooi ingepakt en met een briefje: "doe veel inspiratie op". Dit jaar gaan wij vakantie vieren in de buurt van Weimar, en onvermijdelijk worden er vier boeken van of over Goethe aanbevolen. Die zal ik dan toch maar gaan lezen. Misschien kan ik zelfs nog de bibliotheek bezoeken waar vorig jaar de afschuwelijke brand was, zie mijn post van 3 september 2004.  Voor wie geen grote liefde heeft of anderszins zonder dit gidsje door het leven gaat: geef nog voor 25 mei 12,50 uit aan Nederlandse boeken en krijg dit moois. 

56 - Binnenwaaiende boeken (3) - maak me blij?

De behoefte om mij naar aanleiding van dit weblog boeken te sturen begint epidemische vormen aan te nemen. Nu al voor de derde keer krijg ik een boek toegestuurd, wat ik hogelijk op prijs stel. Zoeken naar boeken is de ultieme sport, maar boeken die vanzelf naar je toekomen leveren ook veel genoegen. Dat dit blog als boekenmagneet fungeert is onverwacht, maar een welkome gang van zaken. 

Hoe dan ook, ik kreeg het boek van Karin Giphart, het zusje van, toegestuurd. Met de vraag wat ik er van vond. Dergelijke vragen beantwoord ik graag, het boek werd dus als eerste gelezen en passeerde daarmee ongeveer 20 boeken die nog 'in de wacht' staan om gelezen te worden. En hier is het oordeel.

Ik vond het interessant om te lezen, maar het is niet mijn boek. Het gaat dus niet in mijn kast, wordt geen onderdeel van mijn bibliotheek. Wie het wil mag het hebben, stuur maar een mailtje, maar dan alleen als er een mooi ruilobject wordt aangeboden (een boek dat ik wil hebben bijvoorbeeld). Maar waarom is het eigenlijk niet mijn boek? Hoewel broer en zus ongetwijfeld heel anders zijn en schrijven, zie ik toch wel veel raakvlakken: een moeder die doodziek is (zoals in "Ik omhels je met duizend armen" van broer), relatieproblemen tussen exen, veel sex: dit is nu eenmaal niet wat ik zoek in een boek. Ondanks dat het wel ergens over gaat, zit er toch nauwelijks diepgang in. Je bent als lezer natuurlijk benieuwd hoe het afloopt - ik bedoel, het is geen rotboek en schrijven kunnen de Giphartjes wel - maar de personages boeien me niet. Ze doen maar, als het anders loopt: ook goed. Ik word er niet warm of koud van. Ik ben dus niet bij één van de hoofdpersonen betrokken, en dat is wel essentieel als ik een boek lees. Ik kan me met niemand identificeren. Misschien ben ik niet van het juiste geslacht. Misschien heb ik niet de goede geaardheid. Misschien ben ik te oud voor dit soort relatiegezeur. Misschien ben ik te jong voor dit soort relatiegezeur. Misschien houd ik niet van de goede films. Misschien houdt Giphart niet van de goede films. 

Citaat op pagina 46: "Ze lachte en deed me na. Een dronken toupetje aan de bar naast haar draaide zich om en riep: 'May the force be with you'. 'Verkeerde film, Luke,' zei Adisa en trok mij mee naar een tafeltje." Verkeerde film? Há! Weg met de Trekkies wat mij betreft, 19 mei 2005 is de release van de nieuwe Star Wars film en ik tel de dagen. Ik denk dat het inderdaad vooral ook de verkeerde film(s) is/zijn. Het boeit me niets dat de hoofdpersoon fanfiction schrijft over Star Trek, Buffy the Vampireslayer en allerlei andere series waar ik nooit naar kijk. Pagina's met teksten/citaten naar/van/over films die helemaal niets bij mij oproepen, ingebracht in een verhaal dat mij nauwelijks boeit. Kortom, voor dit boek ben ik de verkeerde lezer. Dat geeft niks, er zijn vast een heleboel goede lezers voor dit boek. Ondertussen blijf ik zoeken naar andere boeken. 

55 - Meer records & lezen in de trein

Ik vind grafieken prachtig, en vooral als ze de belangstelling voor mijn weblog zichtbaar maken. Gisteren is alweer een nieuw record gevestigd: 56 lezers op één dag! Het interessante is dat ondanks dat ik 10 lezers meer had dan de dag ervoor (+20%) ik maar liefst zes plaatsen zakte in de top 1000 die Nedstat bijhoudt van de webpagina's in de categorie literatuur. Oftewel: er waren veel meer literaire pagina's die op warme belangstelling mochten rekenen gisteren, het was een dag waarop lezers internet bezochten.

Op 20 april schreef ik een stuk over lezen in de trein. Ik kwam een heel toepasselijk gedicht van Gerrit Komrij tegen over dit thema: Scripta manent, maar niet altijd. Scripta manent betekent zoveel als: het geschrevene blijft..

Je droomde dat je reisde in een trein.
Je had een boek op schoot. Je las eruit.
De wereld die voorbijschoof aan de ruit
Ontging je. Je onderging alleen de pijn

Van liefde in een opzwepende roman.
Je leefde mee met al het wel en wee.
Zo kan alleen voor een vergeten man
Bloedlauwe gloed ontstaan in een coupé.

Je was op bladzij honderdzeventien
En daar verdwijnt de trein een tunnel in.
Je kon geen hand, vervloekt, voor ogen zien.
Je zat maar en verroerde daar geen vin.

De wand weerkaatste ploffend het getjoek.
Na uren werd het licht. Je zat er nog,
Maar hield nu in je handen stof, bedrog.
Je tuurde naar een onherkenbaar boek.

Het was als na het vallen van een doek.
Een mens doorkruist zo dikwijls tunnels, ach,
Wat ooit begint als hartslag en gelach
Raakt als een zakmes uit een jongensbroekzak zoek.

Gerrit Komrij (Uit: Alle gedichten tot gisteren (1994))

54 - Over lenen en wenen

In een reactie op mijn weblog schreef Debora dat ze haar boeken meesleept naar Kreta om er daar van te genieten. Tevens bekende ze dat ze weleens boeken uitleent. Later nuanceerde ze dat iets: "Er zijn gewoon boeken die zó mooi zijn, dat ik het móet delen met de mensheid. Nou ja, de mensheid...niet overdrijven... met een handjevol geïnteresseerden." 

Ik ben het eens met het feit dat de mensheid meer moet lezen. De mensheid moet bij voorkeur goede boeken lezen en daarvan kan ik er wel een paar aanraden. Maar om nu zo ver te gaan dat ik mijn eigen boeken daadwerkelijk uitleen... nee, ik vrees dat zal nooit gebeuren. Sterker nog, bezoekers mogen in principe mijn boeken niet eens aanraken. Ze staan dan ook niet in de woonkamer of op een andere plek waar het zonlicht of mensen hun verwoestende werk kan doen. Nee, ze staan in het donker, op zolder en af en toe mag iemand waarvan ik weet dat hij of zij de waarde van boeken snapt - en de kwetsbaarheid - er naar komen kijken en ze in de hand nemen. Witte handschoenen hoeft niet, maar schoon moeten ze natuurlijk wel zijn. U snapt: waar aanraken al een unicum is, is uitlenen een handeling die ik nimmer zal uitvoeren. 

Het is opmerkelijk dat tal van auteurs zich over het uitlenen van boeken hebben uitgelaten. Hier volgen er een paar:

• Leen bij voorkeur alleen boeken uit, die u zelf hebt geleend - Remco Campert 
• Leen nooit boeken uit, want niemand geeft ze terug; de enige boeken die ik in mijn kast heb staan zijn de boeken die anderen mij geleend hebben - Anatole France 
• Dit is het treurig lot van elk uitgeleend boek: altijd is het bedorven, en veelal is het zoek - Charles Nodier 
• Ik wou dat ik één van de boeken die ik in de loop van de tijd heb uitgeleend, terugkreeg - Koos J. Versteeg 

Recent verscheen er een artikel over in The Guardian, met de oproep aan lezers: 'share your horror stories'. Dat zegt al genoeg lijkt mij.

Maar er zijn ook andere geluiden. Dit is een gedicht dat ik vond op http://www.8ung.at/bookcrossing/promos.html 

Ballade van een vergeten boek 

Ik ben zo'n boek dat altijd op de plank staat. 

Ik werd gelezen. Fijn, daar ben ik voor! 

Daarna? Terug weer in de rij, die 'k haat. 

Ik raak bestoft. Voel ik een ezelsoor? 

Ik wil hier weg, ik wil er weer vandoor. 

Op 't Internet werd ik nog aangeraden! 

Een plank is niets voor mij. 'k Ben een nomade. 

Ziedaar mijn eigenaar, die onverlaat. 

Die hebberd, met die grijns van oor tot oor. 

Van ons eist hij voortdurend: "Sta paraat!" 

Al bladert hij ons soms maar even door. 

En waar ik mij dan nog het meest aan stoor: 

Hij houdt niet eens van woorden, maar van daden. 

Een plank is niets voor mij. 'k Ben een nomade. 

'k Sta vol ideeën, nergens loos gepraat. 

Wie ooit aan mij begint, stopt niet, gaat door, 

Van 's morgens vroeg tot in de avond, laat. 

Vergeef me dat ik jou nog even stoor. 

Maar leen me, steel me zonder enig spoor 

En voer me weg langs stille achterpaden. 

Een plank is niets voor mij. 'k Ben een nomade. 

Mijn boeken zullen moeten wennen aan een leven op de plank, het zijn geen nomaden. Maar wat heb je er aan als een boek op de plank staat? Hoe vaak herlees je nu eigenlijk een boek, zelden of nooit toch? Dat is allemaal waar, maar dat geldt voor veel dingen in je huis. Boeken staan in mijn huis omdat het mijn vrienden zijn en omdat ze mij urenlang gezelschap hebben gehouden en veel genoegen bezorgd. Gun ik dat een ander niet? Zeker wel, en daarom zijn er bibliotheken uitgevonden. Die moeten ook overleven trouwens, ik wil daarom niet aan broodroof doen en mijn eigen spullen uitlenen waardoor de bibliotheken van klandizie worden beroofd. Wie dit ook vindt, maar moeite heeft leners van zich af te houden, hier is een handleiding. En ter bemoediging nog een gedicht van Vondel:

't is Heiligdom, dat gij hier ziet.

Hoe heet het? Kruitje roert mij niet.

De stommen spreken op papier.

Wie leenziek is vertrek van hier.

En nu ga ik eerst weer even een tijdje voor mijn boekenkasten staan genieten...

53 - Op zoek naar de Moor

Ik kondigde twee posts geleden al aan dat een nieuw boek van Margriet de Moor op het punt van verschijnen stond. Alle reden dus om deze zo snel mogelijk te pakken te krijgen, maar wel een eerste druk s.v.p. Toevallig moest ik in Middelburg zijn en een rondje door de stad lopend vond ik al snel een boekhandel. Het boek van De Moor speelt onder meer tijdens de Watersnoodramp van 1953. Het leek mij daarom logisch dat een Middelburgse boekhandel een fikse stapel van De Verdronkene zou hebben liggen, inclusief promotiemateriaal etc. Helaas was dit niet zo, dat wil zeggen: men had wel de paperback, maar niet de gebonden uitvoering. En de paperback heette toch echt de tweede druk, en de gebonden versie de eerste. Geen De Moor dus in Zeeland. Maar ik ging niet onverrichterzake uit Zeeland weg: op de toonbank lag een stapel boekenleggers van de afgelopen Boekenweek. Aangezien ik die nog niet had, heb ik er daar een paar van meegenomen, dat staat zo mooi bij mijn rijtje boekenweekgeschenken.

Hoewel Middelburg een mooie stad is, was ik er te kort om uitgebreid een kijkje te nemen. Dus ook niet in Antiquariaat de Boekenbeurs aan de Turfkaai. Ik liep er notabene langs, maar had helaas haast om de trein te halen. Wel een boekenlegger, maar geen boek. Dat is een wat tragische ontwikkeling voor mijn bibliotheek. Daarom maar eens mijn licht opgestoken bij Verwijs, zoals ik had beloofd zou ik in Den Haag mijn boodschappen vooral daar doen. Kijkend in de computer, leerde ik van de Verwijzers dat de gebonden editie pas later leverbaar was. Oftewel: de eerste druk verschijnt pas een week ná de tweede druk. Wat verschijnt er dan weer een week later? De nulde druk? Hoe dan ook, Verwijs werd niet verblijd met omzet door mij, want zij hadden geen gebonden editie. 

Korte tijd later zat ik echter in lijn 7 in Amsterdam (nee, niet deze lijn 7). Op het Weteringcircuit schoot mij te binnen dat ik niet ver was van boekhandel Schimmelpennink. Daar kom ik graag, het is een heerlijke boekenplek, een volgestampte boekwinkel, niet groot, wel oud. De winkel blinkt uit in kwaliteit, zowel van boeken als van service. En inderdaad: ik liep de winkel binnen, zag direct een stapel De Moors liggen en in het midden van de stapel één gebonden exemplaar. Van pure vreugde heb ik toen ook maar het boekje van Marek van der Jagt gekocht, dat speciaal ter gelegenheid van de maand van de filosofie is verschenen: "Otto Weininger, of Bestaat de jood?".

Wij keuvelden nog wat over Margriet de Moor, de boekhandelaar en ik. Ik verklaarde mijn liefde voor haar werk, hij vond dat Eerst grijs, dan wit, dan blauw toch wel haar hoogtepunt was. Toen kreeg ik nog de "Lentebode" mee, het huisorgaan van de boekhandel, dat in een oplage van 1150 onder klanten wordt verspreid. Volgeschreven over net verschenen boeken, of boeken die je beslist moet lezen. En met nieuwtjes over de boekhandel. Sinds enige tijd schrijft Frans van der Ven in dit blaadje het feuilleton "Boekverslaafd", en dat intrigeerde mij wel. Het thema van het feuilleton is dat een boekverslaafde wordt gearresteerd door de BB (boekenbrigade) wegens een te groot bezit aan boeken. Het maximum toegestane aantal is 50. Overtreders worden opgesloten in de Boekpoort, een voormalig krankzinnigengesticht. Interessant thema. Zou het gezellig zijn in de Boekpoort, of treuren we daar allemaal over onze verloren boeken? Ik ben in elk geval zwaar in overtreding en de meeste van mijn lezers ook. Welke 50 boeken zou ik willen bewaren? Ik denk dat ik niet kan kiezen, ik ga in het verzet. Tot ziens in de Boekpoort.  

52 - Statistieken

Alweer een record! Mijn pagina met boekenlinks - http://boek.favos.nl, door mij verzameld omdat ik het handig vond mijn favorieten online te hebben - trekt ook andere bezoekers. Maar liefst 21 bezoekers op 21 april! Leuk is dat boekhandels en auteurs mij benaderen of ik een link naar hen op deze pagina wil plaatsen. Natuurlijk wil ik dat. Inmiddels heb ik ruim 600 boekenlinks verzameld. 

Na 5 maanden online nadert het aantal bezoekers de 1000. Ruim 1,5 bezoeker per link dus... Het is geen hoogvlieger. Met 21 bezoekers stond ik op 21 april op de 393e plaats van de ranglijst met sites over literatuur in Nederland. Een dag later was ik alweer ruim 450 plaatsen gezakt, naar plaats 847. Gelukkig doet dit weblog het beter, die schommelt meestal tussen plaats 100 en 250 op de ranglijst. Het record van boek.favos.nl ligt ver onder het minimum van mijn weblog. En dat is maar goed ook: het uiteindelijke doel is dat je op echt relevante pagina's terechtkomt, waarvan dit weblog er een is.

51 - Lezen in de trein

Sinds ik veel met de trein reis, kan ik tot mijn tevredenheid vaststellen dat er veel gelezen wordt om mij heen. Los van de stapels Spitsen en Metro's die door de hele trein liggen, wordt er ook nog vaak een boek gepakt. Daarbij wordt er meer gelezen op de terugweg ('s avonds) dan op de heenweg, zo heb ik empirisch vastgesteld.

Voor mij geldt ook dat ik vooral 's avonds lees, 's morgens werk ik of pak ik een krant. Het leek mij een goed idee om eens een weekje vast te leggen wat er zoal in de trein gelezen wordt. Maar het viel nog niet mee om dat te doen. Kenmerk van het lezen van een boek is immers dat het omslag naar beneden is gericht en de bladzijde naar boven. Van veel boeken heb ik om die reden niet de titel kunnen vaststellen. Ik ga nu eenmaal niet op de grond liggen om van daaraf een boek te kunnen identificeren. Weliswaar had ik nog een tijdelijke bewusteloosheid kunnen veinzen, en dan bij het 'bijkomen' snel een aantekening maken van het gelezen boek, maar wie wel eens de vloer in een treincoupé heeft bekeken weet dat dat geen goed idee is. 

Ik moest het dus hebben van verticale lezers (die hun boek recht voor zich houden), mensen die hun boek uithadden of wilden uitstappen en dus hun boek dichtsloegen en in hun tas stopten of mensen die zo werden aangegrepen door wat ze lazen dat ze peinzend uit hun raam keken en het boek met het omslag omhoog lieten rusten. Het kwam ook nog wel eens voor dat ik werd omringd door krantenlezers, terwijl een bank verder meerdere boekenlezers zaten. In die gevallen vond ik een verplaatsing wat overdreven, hoewel ik niet zal ontkennen dat ik een enkele keer bewust positie heb gekozen naast een lezer, om te kunnen vastleggen wat zij of hij las. Ook heb ik overwogen een verrekijker mee te nemen om te spieken bij verderop zittende lezers, maar waar laat je zo'n ding als je 'm verder niet nodig hebt? 

Ondanks al deze barrières heb ik de volgende lijst met boeken opgesteld, alle gelezen in de trein in de tweede week van april. Sommige titels heb ik achteraf moeten reconstrueren, omdat ik maar flarden van titel of auteur heb kunnen vastleggen. In willekeurige volgorde: 

• 
  Kinderen ontdekken de grote kunstenaars - MaryAnn F. Kohl 
• I.M. - Connie Palmen 
• De Cock en een veld papavers - Baantjer 
• Trading up - Candace Bushnell 
• Therapy - Jonathan Kellerman 
• Droomkoningin - Maarten 't Hart 
• The clash of civilizations - Samuel P. Huntington 
• And we're still here - Helene Gerard 
• Mad a life - Philip Smith 
• De verdwenen oorring - Patricia Wentworth 
• Da Vinci code - Dan Brown (2x) 
• Angels and demons - Dan Brown 
• The closed circle - Jonathan Coe 
• Cryptonomicon - Neal Stephenson 
• Furie - Colin Forbes 
• The last juror - John Grisham 
• Bridget Jones. The edge of reason - Helen Fielding 
• Kies voor jezelf - D. Peters 
• De echo - Minette Walters 
• (titel onbekend) - Philip Roth 
• De naakte aap - Desmond Morris 
• Talismans of Shannara - Terry Brooks 
• De nieuwe man - Thomas Roosenboom 
• In the name of Rome - Adrian Goldsworthy 
• Duel in de delta - Wilbur Smith 
• Het oog van de basiliek - Jan van Aken 
• Het Gilgamesj-epos (Ambo-uitgave) 

Wat mij opvalt is dat er vrij veel Engels gelezen wordt, maar misschien is dat omdat ik vaak het traject langs Schiphol 'doe' en er dus veel toeristen in de trein zitten. Wat mij ook opvalt is dat ik maar een beperkt deel van deze lijst zou willen hebben of überhaupt maar zou willen lezen. Ik heb er dus niet onrustig van op mijn stoel gezeten, en mijn verlanglijst is ook niet uitgebreid. Door al dat geloer om mij heen is mijn leestempo danig teruggeschroefd. Vanaf nu kijk ik alleen nog maar in mijn eigen boeken. 

50 - Indruk maakt weinig indruk

Ik vond dat het tijd werd om weer eens rond te sneupen op de grote verzamelsites: ebay, Marktplaats en Antiqbook. Gewoon om allerlei advertenties te doorzoeken en mijn verlanglijstje langs te lopen. Opeens kwam er een gedachte bij mij op: het was tijd om het boek Indruk83 te kopen. Het is een boek dat is uitgegeven door de CPNB en dus thuishoort in mijn collectie CPNB-uitgaven. Het is helemaal geen zeldzaam boek, helemaal geen duur boek ook, maar het was er gewoon nooit van gekomen om het aan te schaffen. Het stond al lang op mijn verlanglijst en het moest er maar eens af. 

Zoals gezegd: ik vond dat het een dag was om het te kopen. Kijkend op Marktplaats vond ik verschillende advertenties waarin het boek werd aangeboden. Ik volgde de gebruikelijke routine: mailtje sturen aan de verkoper, vragen naar de kwaliteit van het boek, mailtje terug krijgen met geruststellende teksten, geld overmaken en na een paar dagen ploft het in de bus. Zo ook deze keer. Ik kreeg een mailtje met de volgende tekst: "Hallo X, boek heeft geen leesvlekken en geen scheurtjes, heeft in de kaft wel 'n vouw. boek mag weg voor 2,00, de verzendkosten zijn 1,56 groeten, Y" Wat kan mij gebeuren voor 3,56 dacht ik nog. Tot ik het boek vandaag in de bus kreeg: het ziet er niet uit! Geen leesvlekken en geen scheurtjes: alle hoeken zijn kaal, de rechterbovenhoek is zwaar beschadigd, de zijkant van de bladzijden is gebutst, overal zitten kale vlekjes... De kaft heeft wel 'n vouw: in de rug zitten 5 grote en 3 kleinere vouwen, de tekst is nauwelijks meer te lezen... Tja, dat is het risico van kopen via internet. En voor 3,56 ga ik niet reclameren. Laat maar zitten. Ik zet het boek in de kast en het blijft op mijn verlanglijst. Op zoek naar een beter exemplaar. 

Toch was het een prachtige dag, want in een andere advertentie zag ik een boekje van Margriet de Moor staan: Ze waren schoolmeesters. Een uitgave van Wolters Noordhoff, waar ik nog nooit van had gehoord. Hoe kan ik mijn verzameling Margriet de Moor compleet krijgen als mij niet wordt verteld wat er allemaal van haar is uitgegeven? Eveneens voor 3,56 was dit prachtexemplaar voor mij, en het plofte op dezelfde dag in de bus. Zo goed als nieuw, herenigd met de andere titels van Margriet. Een dergelijke vondst maakt de tegenvaller van Indruk 83 meer dan goed. Marktplaats blijft een goudmijn. Voor wie alleen de tekst wil lezen, klik hier, voor alle anderen: blijf zoeken. 

p.s. Hoera! Ik zie dat deze maand een nieuw boek van Margriet de Moor verschijnt, en ze geeft er ook een lezing over. Feest!

49 - Gmail in de aanbieding

Voor wie nog een gmail-account wil: ik heb er nog voldoende. Dus stuur mij een mail, en ik stuur jou een gmail-invite. Het zou fijn zijn als je in ruil daarvoor op een mooie plek een link naar mijn weblog zou plaatsen.

48 - 7,5 minuut per boek

Afgelopen week had ik weinig te lezen, want al mijn vrije tijd werd gevuld door werken tegen een deadline op het werk.  Toen de deadline voorbij was en het werk af, bleef er nog een kwartiertje over voordat mijn trein ging en ik besloot even te dwalen in winkelcentrum Babylon in Den Haag. 

Ik liep een willekeurig gangetje in en zag een ruimte, met daarboven in grote letters "Boekhandel en antiquariaat". Dat was een welkome uitnodiging voor een nuttige besteding van een leeg kwartier, en ik liep het enigszins uitgestorven antiquariaat in. Terwijl ik nog tien minuten had voor mijn trein ging, vond ik de kast met literatuur.  Er is overigens niets zo leuk als gewoon ergens dwalen en dan onverwacht een boekwinkel tegenkomen, liefst een antiquariaat. Dat is een onverwacht cadeautje, zomaar een ruimte vol met onvermoede schatten, waar je je naar hartelust kunt verlustigen. 

Hoe dan ook, in die paar minuten werd ik maar liefst twee boeken rijker: 

- De Argentijn, van Abdelkader Benali (uitgegeven ter gelegenheid van Rotterdams lezersfeest, editie 2002). Een novelle, gepresenteerd als opstel van een 14-jarige die op zoek gaat naar zijn vader. Mooi geschreven, niet bijzonder diepgaand maar op zich herkenbaar deze twijfels van een opgroeiende puber en het vinden van zijn plek in de wereld. Het boekje werd cadeau gegeven aan alle scholieren in 4 Havo en 5 VWO in Rotterdam. 

- Prikkels tot het boekenvak, Proost-prikkels 287 (uitgegeven ter gelegenheid van de Nationale Boekenmarkt 1965). Ik ben niet de enige die blogt over Proost prikkels, zie ik. Overigens zie je als reactie in dit blog een verzamelaar aan het woord. Uiteraard worden ook alle 450 Proost-prikkels verzameld. Wie geïnteresseerd is kan bij antiquariaat Boek & Glas of bij André Swertz een aardige slag slaan. Maar we dwalen af, terug naar het onderwerp. 

In deze uitgave wordt langs een dialoog de lezer opgeroepen te gaan werken in een boekhandel of elders in het boekenvak. De voors en tegens worden in een fictieve dialoog opgesomd. Helemaal jaren '60, maar erg leuk om te lezen. Ook dit was een cadeautje, maar dan voor klanten van Proost en Brandt papier. Omdat ik scholier ben en ook geen klant van Proost en Brandt, ontkom ik er niet aan om dit soort uitgaven pas (veel) later te kopen. Hoe dan ook, twee gelegenheidsboekjes aan mijn bibliotheek toegevoegd. 

Ik ben er zeer tevreden over, en bovendien had ik wat te lezen tijdens de terugreis. Maar wat was nu dit antiquariaat, dat zich zo bescheiden opstelde in Babylon? Een blik op de site van Boek & Boek leerde dat het om een vestiging van L.B. Kretzschmar ging. L.B. Kretzschmar.... was dat niet die winkel waar ik op 27 augustus 2004 ook al een stukje over schreef, maar dan de vestiging Noordeinde? En had ik daar niet gezegd dat het een antiquariaat was waar ik waarschijnlijk niets zou kopen? Maar nu was Kretzschmar toch maar mooi mijn reddingsboei in dat kwartier in Den Haag. Geen kwaad woord meer over Kretzschmar!