173 - Meer Minco

Ik blijf me verbazen over sommige van de wetmatigheden bij het verzamelen van boeken. Eén ervan is dat boeken vaak in een logische clustering binnenkomen. Het is mij meer dan eens gebeurd dat ik in een vrij korte periode op verschillende plekken boeken van dezelfde auteur kocht - waarna het vervolgens een hele tijd rustig wordt rond deze auteur. En een tijdje later komt er dan een nieuw golfje binnen. Zo zijn er jaren dat ik ineens vijf Nescio's koop en andere jaren geeneen, of dat ik ineens een stapeltje Bordewijken rijker ben terwijl ik die dingen anders nooit aangeboden zie. Het komt voor dat ik jaren vruchteloos naar bepaalde boeken zoek en dat ik ze dan binnen een week allemaal krijg aangeboden. Het kan natuurlijk zo zijn dat dit te maken heeft met een soort van cognitieve dissonantie, zeg maar het effect dat je ook hebt als je een nieuwe auto of een nieuwe bril koopt. Het was je nooit eerder opgevallen, maar opeens lijkt het alsof heel Nederland in dezelfde auto als jij rijdt, met dezelfde bril op, op weg naar dezelfde vakantiebestemming. Maar bij boeken lijkt dit toch niet de verklaring. Want hoewel ik mijn boeken vrij specifiek koop, is het moment van aankoop toch afhankelijk van toeval: het is maar net wat er wordt aangeboden in het antiquariaat in de stad waar ik ben / op Marktplaats / bij Boekwinkeltjes.nl / op de vrijmarkt en voor welke prijs. Dat bepaalt of ik iets koop, ik ben meestal niet op gerichte missie om in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk van een bepaalde schrijver in te slaan.

Afgelopen week overkwam mij dit met Marga Minco. Natuurlijk ken ik Marga Minco al jaren en op zichzelf behoort zij niet tot de auteurs die ik gericht zoek of waar ik een complete collectie van wil hebben. Maar als Minco een werk heeft dat tot één van mijn deelverzamelingen behoort, dan heb ik het wel. Dus bezat ik al haar boekenweekgeschenk De glazen brug en haar herdenkingstoespraak t.g.v. 4 mei Een sprong in de tijd. En o ja, ik had van iemand ooit De val gekregen. Maar ineens verdubbelde (bijna) mijn Minco-bezit binnen een week. In beide gevallen was dat te danken aan Marktplaats, maar wel van heel verschillende aanbieders. Allereerst wist ik de hand te leggen op de door de CPNB uitgegeven toespraak van Marga Minco tijdens de boekenweek 1986 Ik herinner mij Maria Roselier. De CPNB heeft een aantal van dergelijke toespraken uitgegeven (ook van Remco Campert bijvoorbeeld: Somberman's maandag, en van F. Springer, maar die zoek ik allebei nog). Hoe dan ook, dit werkje verscheen op Marktplaats en binnen een dag had ik toegeslagen. Dit behoort tot de aangename verrassingen die Marktplaats biedt: je moet je door honderdduizend boeken wurmen, maar zo af en toe stuit je op een goudklompje. Vervolgens werd ook nog Het bittere kruid aangeboden. Een niet helemaal frisse pocketeditie van dit boek, de 10e druk uit 1967. Wie kent dit veelgeroemde boek van Minco niet, het werd verfilmd, heeft een Wikipedia-artikel en staat (mede doordat het lekker dun is) op de leeslijst van generaties scholieren. Maar wat is de reden dat ik het wilde kopen? De reden is simpelweg dat dit een gesigneerd exemplaar is dat ik vervolgens voor 2,82 euro (inclusief verzendkosten) in huis had. Een prachtige toevoeging aan mijn boekenverzameling - en zowaar begint het Marga Minco rijtje enige volume te krijgen. Wat ik vooral zo opvallend vond is dat dit golfje - ach, het zijn maar twee boeken: het mag de aanduiding "golf" nauwelijks dragen - mij rond de mei herdenkingen bereikte. En laat nu de oorlog het hoofdthema zijn in Minco's werk. Ik ben niet ongevoelig voor symboliek en die zat hier zeker bij. Ik ben benieuwd wat het volgende golfje boeken wordt. Ik laat me graag verrassen door het aanbod op digitale hangplekken of onverwachte winkeltjes. Laat de vloed maar komen! 

172 - Een verzamelaar koopt (teveel), maar nu weten we waarom

In november 2004 kondigde ik al aan dat ik dit boek zou kopen, en nu is het dan toch al sneupend gelukt (zoveel leuker dan gewoon maar te bestellen, toch?): To have and to hold van Philipp Blom. Het boek beschrijft de ontwikkelingen van het verzamelen en het aanleggen van verzamelingen in de afgelopen eeuwen. Verzamelen ontwikkelde zich van een activiteit van zeer rijken naar een hobby van zeer velen. Was eenverzameling oorspronkelijk bedoeld om de wonderen van de wereld te tonen en een beeld te scheppen van het universum, de hedendaagse verzamelaar creëert zijn eigen universum en is daarbinnen de heerser.

Blom beschrijft chronologisch de verzamelingen van enkele Europese vorsten, later van enkele zeer rijke handelaren en vervolgens van verschillende uitzinnige verzamelaars. De verzamelingen hebben vaak betrekking op kunst en natuur en variëren van diersoorten tot planten en schedels. Pas in latere jaren worden ook alledaagse zaken verzamelbaar en waardevol. Blom schrijft: 

"What, then, makes a collected object valuable - why is someone prepared to pay a small fortune for a stamp that is no longer valid, for an empty matchbox that missed the rubbish bin only because its last user had a pure aim, for a bottle that has not contained any wine for decades? (...) Their value can lie only, if not in their usefulness, then in their significance; they mean something, stand for something, carry associations that make them valuable in the eye of the collector."

Geen rocketscience, maar wel mooi verwoord in elk geval. Een fraai hoofdstuk gaat over de verzameling van Blom's (adoptie-)grootvader, een Leidse bibliofiel. Blom schrijft met bewondering over zijn opa en over boekenverzamelaars in het algemeen:

"When he died, aged ninety-four, a few books of his library found their way into our house. Everything wonderful seemed to stem from him, be connected with him (...) Book collecting has many faces. It is perhaps the richest, most amibguous form of collecting. (...) Nowhere has collecting more different faces than among those who invest their capital, temporal and financial, in books. (...) The library, a space where books are ordered and classified and not just jumbled in heaps of unconnected titles, becomes a story in its own right; within it; at least, things have their place in the scheme of things, on their shelf."

Dus boekenverzamelaars hebben een passie voor boeken, willen een systeem beheersen, kennis verzamelen, unieke exemplaren bezitten. In het beschrijven van boekenverzamelaars haalt Blom onder meer Walter Benjamin aan (ik schreef er hier over) en Nicholas Basbanes (zie hier). Om over de ziel van de boekenlezer/verzamelaar meer te weten kocht ik het boekje Motieven voor het kopen en lenen van boeken, een verslag van een onderzoek door de "Stichting Speurwerk betreffende het boek". Of eerlijk gezegd: ik kocht het vanwege de beperkte oplage (500 ex.) en het voorwoord van Martin van Amerongen.

Hoe dan ook, dit boekje is het verslag van een kwalitatief onderzoek onder verschillende lezers naar gedrag en beleving rond lezen.
De reden voor het bezitten van bezoeken waren volgens het onderzoek de volgende:

• de waarde: verstrooiing en/of informatie opdoen
• de meerwaarde: kunnen herlezen en/of voor 'de heb' en/of het gevoel van rijkdom en/of de status en/of de familietraditie en/of om emotionele redenen

Wat betreft het kopen van boeken blijkt dat boeken in het geval van fictie vooral worden gekocht als de consument de schrijver kent en waardeert, tenzij de prijs te hoog is. Voor non fictie geldt dat vooral wordt gekocht wanneer het boek mooi uitgevoerd is of de consument de serie kent en waardeert.

Het is allemaal niet verrassend, zo vond ook Martin van Amerongen: "Zelf had ik, met mijn gezonde boerenverstand, reeds vermoedens in deze richting. Dat deze vermoedens nu officieel door zo'n kwalitatief onderzoek zijn bevestigd stemt mij tot enige tevredenheid (...) Af en toe komen er gegevens of vermoedens bovendrijven die waarachtig tot enig nadenken stemmen"

Als je bovenstaande boeken naast elkaar zet, komt er inderdaad wel een beeld van de kopende en verzamelende boekenliefhebber bovendrijven. En bij sommigen loopt het een beetje uit de hand, zoals Tom Raabe op buitengewoon grappige wijze beschrijft in Biblioholism. Net als To have and to hold voor luttele dollars aangeschaft via eBay. Biblioholism gaat in op het wezen van de maniakale verzamelaar, de verschillende verschijningsvormen van de ziekte, de gevolgen voor de omgeving en uiteindelijk op de oplossing. Elk hoofdstuk staat bol van de mooie voorbeelden, rake beschrijvingen van de afwijkingen van verzamelaars en observaties die soms té pijnlijk zijn. Heerlijk leesvoer, maar het laatste hoofdstuk in het boek (de oplossing voor de verslaving) sla ik over - ik ben wel zover dat ik een diagnose bij mezelf stel, maar nog lang niet zover dat ik een oplossing wil. Ik heb nog grote plannen met mijn bibliotheek en ben er nog niet aan toe om die te laten verstoren door zaken zoals gezond verstand.

171 - Een nieuwe Eurodag

Ik schreef al eerder over het plezier om voor weinig geld mooie boeken te vinden: eindeloos zoeken tussen stapels boeken en die paar aanvullingen opduiken die echt iets toevoegen aan de collectie. Afgelopen week had ik weer zo'n dag in Utrecht. Allereerst liep ik voorbij de beroemde eurobak van Hinderickx en Winderickx, waar ik Arnon Grunberg's essay Karel heeft echt bestaan over het werk van Karel van het Reve vond. En ook nog een boekenweekuitgave van het NBLC uit 1993. Die laatste wordt elders aangeboden voor 10 euro, en die eerste is gewoon leuk om te hebben. Binnen werd mij verteld (maar door wie? Was het René of Hans?) dat het essay van Grunberg erg prikkelend is: een controversiële auteur schrijft over een controversiële auteur. Tijdens mijn aanwezigheid in H&W was ik ook nog getuige van het uit het Winkeldagboek beroemd geworden geklaag over de omzet: tegen de tijd dat ik er was pas 16 euro, vertelden zij een andere klant. Helaas kon ik er maar twee euro aan toevoegen. Bijna had ik nog Kyrie Eleison van Nescio gekocht (€45), maar gelukkig kon ik via mijn telefoon in LibraryThing terugvinden dat ik het boek al had. Al had ik maar wat graag de omzet bij H&W verhoogd. 

Vervolgens zocht ik mijn weg tussen de nauwe gangetjes van de kringloopwinkel aan de Oude Gracht, ook al een favoriete winkel van ondergetekende. Een boekje van Anne Tyler en de Nederlandse versie van Geert Mak's boekenweekgeschenk werden toegevoegd (de Turkse versie had ik al). Bij Steven Sterk tenslotte vond ik Tuin in de branding, een verzameling proza en poëzie over Nieuw Vredenlust in Amsterdam. Onder meer Adriaan van Dis, Maarten 't Hart en Rudy Kousbroek schreven hierin onder pseudoniem. Een dag later in Haarlem werden deze mooie dagen voltooid door de vondst van De gelukkige klas van Theo Thijssen, in al weer een houten krat die buiten een antiquariaat stond. Dit is de uitgave in het kader van Nederland Leest, met als bijzonderheid dat dit de versie met blanco omslag was die ik al heel lang zocht (een deel van oplage heeft het bekende omslag met geschreven tekst, maar een klein deel van de oplage is blanco uitgevoerd). Hij is niet zeldzaam, maar wel moeilijk vindbaar. Het grappige is dat je moeilijk vindbare boeken vaak aantreft op plaatsen die nog maar één stap van de papiercontainer lijken te zijn verwijderd. Maar daarom zijn ze natuurlijk ook moeilijk vindbaar - veel boeken hebben die laatste stap al gezet. Ik hou van dit soort dagen, waarin ik zoveel leuke, grappige, gewenste titels kan toevoegen aan mijn verzameling. Het snuffelen zit mij in het bloed. Ik ben van een uitstervend ras, aldus wederom de heren van H&W: "De snuffelaar die langs rijen boeken kruipt tot hij nauwelijks meer overeind kan komen, sterft uit", laten ze optekenen in dit interview. Vreest niet, heren van H&W en andere antiquariaten, ik ben er nog! 

170 - Alle titels in beeld

Het heeft een flinke tijd geduurd, maar nu heb ik dan toch eindelijk al mijn relevante titels ingevoerd in LibraryThing. Ik zeg bewust niet "alle boeken", want dat zijn er veel meer dan de 1486 die ik nu heb ingevoerd in LibraryThing. Want die 1486 vormen wat mij betreft de kerncollectie: mijn primaire bibliotheek. Dit zijn de boeken waarvan ik wil weten dat ik ze heb en waarvan ik de details paraat wil hebben: de literatuurboeken, sommige literaire naslagwerken en boeken die daar direct mee in verband staan. Ik zie ook mensen die oude studieboeken, woordenboeken en dergelijke in LibraryThing invoeren. Ik kies ervoor om dat niet te doen. Maar het leuke is natuurlijk wel dat iedereen LibraryThing op zijn eigen manier kan gebruiken - ook al is het door woordenboeken in te voeren. Eerder gaf ik aan dat ik verwachtte op rond de 1500 titels uit te komen. De teller stopte dus net daaronder. Daarmee ben ik - peildatum vandaag - in grootte de 3443e bibliotheek in LibraryThing. Het is een geruststellende gedachte dat er nog ruim 3000 bibliotheken groter zijn dan de mijne - dat behoed mij voor grootheidswaanzin. Aan de andere kant betekent het dat ik - met ruim 600.000 leden - een grotere bibliotheek heb dan 99,47% van de leden. Die 1486 titels zijn natuurlijk niet allemaal boeken. Daaronder bevinden zich bijvoorbeeld 5 zakdoeken (uitgaven ter gelegenheid van gedichtendag), 7 cd's en een dvd. Verder 19 tijdschriften, 2 folders, 9 catalogi en de rest over het algemeen toch wel boeken. Interessant is dat LibraryThing bijhoudt welke titels je dubbel hebt. Ik blijk 1452 verschillende titels te hebben, dus van 37 titels heb ik twee of meer keer. Van de dubbele steekt Marcel Möring's De kotzker er bovenuit: daar heb ik 4 exemplaren van. Maar eigenlijk is er een andere nummer één: als ik zoek op Titaantjes van Nescio blijk ik 9 verschillende exemplaren te hebben, in verschillende versies en samenstellingen. Verder heb ik van Bordewijk de meeste titels dubbel (5). Het boek dat ik deel met de meeste andere leden is 1984 van George Orwell, dat boek deel ik met 26.101 anderen. Aan de andere kant staan 277 boeken die ik alleen heb ingevoerd en die nog wachten op een soulmate tussen de 37.750.000 titels die LibraryThing inmiddels rijk is. U hoort het al: deze sneuper is voor altijd fan van deze fantastische site. Alles aan LibraryThing is leuk: het invoeren is leuk, het scrollen door bibliotheken van anderen is leuk en het is vooral ook leuk om elke keer bij het inloggen te zien welke boeken door de eigenaren van de 50 meest verwante bibliotheken worden ingevoerd. Het blijft een leuk idee dat er iemand is die 20% van de boeken die ik heb zelf ook heeft (MOMOBruning, die een jaloersmakend grote bibliotheek heeft, bezit 309 titels die ik ook heb). Ik vind het leuk om te weten dat 80,68% van mijn auteurs man is, 53,53% dood en dat onder meer 1 Italiaan en 7 Amerikanen mijn profiel hebben bekeken. Dat percentage dode auteurs is ook nog eens exact hetzelfde percentage als het lid Biblio uit Stalybridge (UK, met als grootste literaire prestatie het feit dat het de woonplaats is van de oma van Beatrix Potter), met wie ik 25 titels deel. Het is met zoveel nutteloze kennis een wonder dat ik af en toe nog op dit blog schrijf. Het volgende bericht zal niet over LibraryThing gaan - beloofd!

169 - Signeren in de Bijenkorf

Ter gelegenheid van de opening van de boekenmaand werd er een “Schrijversmarkt” georganiseerd in de Bijenkorf, en Sneuper was erbij. Lokkend stonden de namen in de aankondiging: ruim 20 schrijvers zouden aanwezig zijn om boeken te signeren. De genoemde namen waren representatief voor tientallen exemplaren in mijn boekenkasten. Een goede gelegenheid dus om een flinke stapel boeken te laten waarmerken door de auteurs zelf. En zo trok ik die zaterdagochtend met een tas vol boeken naar de hoofdstad, waar ik iets na tweeën aankwam. Het was vol in de hoofdstad en ook in de Bijenkorf. De schrijvers stonden achter kleine witte tafeltjes te wachten op lezers, stapels boeken om hen heen en de pen in de hand. Door de Bijenkorf werden zij van drinken voorzien – eerst water, later wijn – en tussendoor konden ze op een apart podium geïnterviewd worden door Frenk van der Linden. Dat gaf het geheel nog een inhoudelijk tintje, maar was voor de aanwezige lezers in zekere zin irritant: stond je net bijna vooraan in de rij bij Doeschka Meijsing, werd ze naar het podium geroepen: kon je vervolgens weer een half uur wachten op de felbegeerde handtekeningen.

Ik ontdekte dat er een aantal schrijvers aanwezig was waarvan ik de boeken niet bij mij had omdat de aankondiging mij kennelijk was ontgaan. Cees Nooteboom, Anna Enquist en Martin Bril kon ik zo niet aan mijn verzameling gesigneerde boeken toevoegen. Gelukkig kende ik nog wat adresjes in Amsterdam: tussentijds ben ik naar De Slegte in de Kalverstraat, Kok in de Oude Hoogstraat en Egidius in de Haarlemmerstraat gegaan om een aantal exemplaren van deze schrijvers te kopen en te laten signeren. Het was een rare gewaarwording om met een tas vol boeken een antiquariaat in te lopen en met een nog vollere tas eruit te lopen. Ik vroeg mij steeds af welke verklaring ik zou geven voor de overvloed die ik al bij mij droeg. Maar zo werd ik deze zaterdag niet alleen veel handtekeningen, maar onverwacht ook een aantal boeken rijker. De in de Bijenkorf aanwezige lezers verzamelden intussen handtekeningen alsof het voetbalplaatjes waren. Ook ik meldde me bij steeds een nieuwe schrijver met een verse stapel eerste drukken. Ik heb me al eerder afgevraagd hoe leuk signeren nu eigenlijk is voor schrijvers (zie hier en hier) en ook zaterdag kreeg ik toch weer de indruk dat de blijheid bij velen ver te zoeken was. Niet onlogisch natuurlijk: er wordt van je verwacht dat je ruim twee uur lang krabbels zet in steeds dezelfde boeken, vergezeld van heilswensen aan voor jou totaal onbekenden. Ik kan me de knorrigheid van – bijvoorbeeld – Remco Campert dan ook wel voorstellen. Toen ik met mijn stapeltje Camperts bij hem kwam liet hij weten dat hij alleen maar zijn naam ging zetten, geen datum, plaats of andere gekkigheden. Ik kon natuurlijk alleen maar met hem instemmen. En bovendien: moet je daar 80 voor worden, om op een zaterdagmiddag in zo'n mensenmassa te komen signeren? Ook Martin Bril had geen blije dag maar dat mag, want hij is ziek.

Aan de andere kant trof ik ook schrijvers die er volop zin in hadden om hun lezers te zien en die opmerkten dat er soms bijzondere boeken tussen zaten. Ik meldde mij bij Kees van Beijnum, onder meer met de eerste druk van Over het IJ. Bij het zien van dat boek zei hij verrast dat het zijn eerste boek was en dat het omslag hoorde bij de eerste druk en waarschijnlijk ook de eerste oplage. Ik kon hem gerust stellen dat dit inderdaad zo was en we praatten nog even kort over het feit dat ik het boek in Ermelo kocht. René Appel signeerde voor mij Als broer en zus en vertelde enthousiast hoe makkelijk het schrijven van dat boek hem afging. Hij kende iemand bij de rechtbank die het verhaal van een lopende zaak vertelde en dat inspireerde hem tot het schrijven van dit verhaal. Meestal is het schrijven van een verhaal binnen beperkte kaders lastig, maar in dit geval ging het prima. Abdelkader Benali keek verrast op toen ik hem een exemplaar van De Argentijn voorhield. Hij vroeg waar ik die had gevonden, want dat boek was schaars volgens hem. Overigens heeft Benali een heel uitvoerige handtekening. Naast zijn naam tekent hij namelijk steeds twee vrienden in elk boek dat hij signeert. Het is veel werk, maar ziet er leuk uit. Tegenover de uitbundigheid van Benali staat het fijne handschrift van Campert, die zijn naam in kleine maar precieze letters schrijft. Kortom, het was een volle en warme bijeenkomst in de Bijenkorf maar het leverde mij wel 40 handtekeningen in 38 boeken op. Twee boeken werden dubbel gesigneerd: één boek door Remco Campert en Jan Mulder (Familie-album, de boekenweekuitgave uit 1999) en één boek door Remco Campert en Cees Nooteboom (Over en weer). O ja, en nadat ik na een wandeling naar Egidius en terug weer voor Campert stond met een versgekocht boek, was hij zo goed om niet alleen zijn naam, maar ook de mijne, de datum en de plaats erin te schrijven. En zo eindigde dit schrijversfeest in de Bijenkorf in blijmoedigheid bij iedereen. Uit de telling van LibraryThing - hoe heb ik ooit zonder dit systeem kunnen verzamelen? - blijkt dat ik nu 89 gesigneerde boeken heb. Maar heel Nederland is vermoedelijk sinds afgelopen zaterdag vele honderden gesigneerde boeken rijker.

168 - Wat zijn waardevolle boeken?

Natuurlijk mag een goed boek iets kosten. Dat boeken een waarde hebben hoef je aan een verzamelaar niet uit te leggen. En natuurlijk ben ik bereid om fors geld neer te leggen voor dat ontbrekende puzzelstukje, die laatste titel die nog mist in een serie of dat ene boek dat ik al zo lang zoek. En dus leg ik ook wel eens tientallen tot honderden euro's neer voor een boek, zoals hier en hier beschreven.

Maar ik merk dat het mijn persoonlijke uitdaging blijft om op onverwachte plekken voor weinig geld mooie titels te vinden. Het is soms te makkelijk om veel geld uit te geven aan boeken: vrijwel alles op mijn verlanglijst is te koop via Antiqbook of Boekwinkeltjes.nl. Het kost me dan wel iets, maar daarna ben ik compleet. Vandaag kan ik dat realiseren. Toch geeft me dat onvoldoende bevrediging: verzamelen van boeken gaat vooral ook om het zoeken zelf, het graven in stapels boeken om die ene titel te vinden.

Afgelopen week was het daarom weer goed toeven op een paar plekken met onverwachte vondsten. Het begon bij de boekenmarkt op het Plein in Den Haag. Naast de vele antiquariaten die daar aanwezig zijn met hun dure titels, zijn er ook altijd een paar tafels met boeken voor één of twee euro. Op de eurotafel vond ik het boek Leeswoede (een uitgave van de Bijenkorf met essays van Bas Heijne) en een luister-cd van Marcel Möring: hij leest Modelvliegen voor. Vervolgens kocht ik de Gedichtendag-uitgave van Antjie Krog Waar ik jou word, kreeg ik de speciale zakdoek voor gedichtendag erbij cadeau en verraste de NS mij ook nog met een eigen dichtbundeltje. Kortom, een rijke oogst met een klein prijskaartje.

Maar daarmee was het nog niet klaar: de dag erop had ik een afspraak in Amsterdam en om daar te komen moest ik via de Haarlemmerstraat lopen. Daar kwam ik langs antiquariaat Egidius met als gevolg dat ik te laat was op mijn afspraak (sorry, J.). Maar ik had het er graag voor over, want in Egidius vond ik niet alleen de nog ontbrekende uitgave in mijn serie uitgaven van de Bijenkorf Boekenweek: Ik weet niet meer wat liefde is van Theodor Holman maar ook een exemplaar van de uitgave van het Bal der Geweigerden 2005, Gewraakte passages. Het Bal der Geweigerden is de tegenhanger van het Boekenbal en in het kader daarvan worden ook speciale uitgaves gemaakt. Die had ik nog niet, maar nu dus wel. Ook deze uitgaven werden voor enkele euro's de mijne.

En zo werd het een week waarin ik een paar bijzondere titels aan mijn collectie toevoegde. En niet door veel geld uit te geven, maar door te zoeken, door mijn ogen open te houden en door temidden van stapels boeken net die paar te vinden die een aanvulling zijn op mijn bibliotheek. Daarom houd ik zo van boekenverzamelen: je wordt toch steeds weer verrast met mooie vondsten op onverwachte plekken, en van lieverlee rijgen zich de uitgaven aaneen tot een systematische verzameling.

Voor sommige lezers blijft nu nog steeds de vraag over: leuk verhaal, maar wat zijn nu objectief, zonder de passie van het zoeken en verzamelen, waardevolle boeken in termen van marktwaarde, en niet in termen van emotie? Leveren mijn boeken bij verkoop iets op en hoe kan ik dat bepalen? Hen verwijs ik graag naar Perkamentus die dit thema overzichtelijk uiteenzet.

167 - 1000 boeken in LibraryThing

Gisteren bereikte ik een mijlpaal: de eerste duizend boeken staan ingevoerd in LibraryThing. En hoewel ik dacht dat ik die mijlpaal zou bereiken nadat ik al mijn Nederlandse uitgaven zou hebben ingevoerd, heb ik kennelijk het aantal boeken in mijn kast onderschat: ik ben bij de A (Bertus Aafjes) begonnen en ben nu halverwege Simon Vestdijk. Ik verwacht nog steeds ergens in de buurt van de 1500, 1600 boeken uit te komen maar ben inmiddels erg benieuwd naar het definitieve aantal.

Waarom is LibraryThing zo leuk – zelfs het leukste wat ik in lange tijd digitaal heb gedaan? Omdat het voor mij voorziet in al mijn perfectionistische behoeften en ook nog eens het gevoel van beheersing over mijn verzameling teruggeeft dat ik inmiddels verloren was. Ik weet nu dat alle details over alle boeken systematisch opgeslagen zijn en te allen tijde voor mij toegankelijk zijn. Ik kan elk individueel boek opvragen maar kan ook met een druk op de knop alle omslagen laten weergeven op de manier die ik wil. Het levert mij inzicht en overzicht en laat mij werken met mijn mooiste bezittingen. 

Maar het is wel hard werken. Want omdat ik perfectionist ben, wil ik dat van alle boeken alle correcte details zijn opgeslagen (leve de directe link met de catalogus van de KB!!). Maar ik wil ook dat precies de goede omslag bij het boek staat – en ook nog eens van behoorlijke kwaliteit. Daarom heb ik inmiddels tientallen omslagen gescand, want de omslagen die LibraryThing aanbiedt zijn soms van slechte kwaliteit, soms de verkeerde omslag en soms afwezig. Voor mij is dat onacceptabel dus die leemtes vul ik zelf in. Met als gevolg dat ik van vrijwel alle boeken die nu zijn ingevoerd een haarscherpe omslag beschikbaar heb – enkele uitzonderingen daargelaten, maar daar wordt aan gewerkt. En LibraryThing is nog veel mooier – je krijgt alle kansen om de database van het programma zelf te verbeteren. Bijvoorbeeld: als ik een nieuw boek invoer, herkent het systeem dit niet automatisch als identiek aan al andere ingevoerde boeken. Datzelfde geldt voor auteurs: soms voer ik een auteur in die het systeem registreert als nieuwe auteur, terwijl ik er echt al meer boeken van heb ingevoerd. Op dat moment moet ik dus auteurs en/of titels combineren. Dat gaat relatief eenvoudig en tot je verrassing ontdek je allemaal mensen die datzelfde boek als jij hebben. Dat is met Animal Farm misschien niet zo verrassend, maar met een essay van Rudy Kousbroek bij de lancering van de Franse bibliotheek door Van Oorschot weer wel. En soms blijkt na samenvoeging van titels dat andere enthousiastelingen wel degelijk omslagen hebben toegevoegd die je eerst niet zag. Het systeem houdt ook bij welke ingevoerde boekenverzamelingen of bibliotheken het meest op die van jou lijken – maar ik weet eigenlijk niet zeker of dat nu geestverwanten of concurrenten zijn. 

Het systeem is trouwens dankbaar voor het verricht werk: het wordt bijgehouden welke verbeteringen je aanbrengt en als je bijvoorbeeld 100, 250 of 500 titels hebt gecombineerd krijg je een bijpassende ‘helper badge’ die bij je profiel staat. Ik heb inmiddels 5 helper badges: twee goud, twee zilver en een bronzen. Je kan onder meer helper badges verdienen door ‘common knowledge’ toe te voegen aan LibraryThing, extra informatie over boek en/of schrijver. Doordat ik onder meer een systematische inventarisatie van alle Boekenweekgeschenken heb gemaakt en van de Bijenkorf boekenmaanduitgaven, de gedichtendagbundels en de Literaire Juweeltjes, heb ik de zilveren plak verdiend. Maar ik heb ook een helper badge voor het toevoegen van boekwinkels aan het systeem. Daarom is LibraryThing voor elke boekenliefhebber een feest: voor wie alleen maar een database van zijn boeken wil is het een ideale en snelle manier om overzicht te krijgen, maar voor een perfectionist zoals ik is het een uitgelezen kans om de allerkleinste details van alle boeken op orde te krijgen en om mee te werken aan een systematisch kennisweb over alle facetten van boeken en lezen.

Is er dan nog wel tijd om te lezen? Gelukkig wel – en op dit moment lees ik het geniale boek “Outwitting history” van Aaron Lansky. Daarin beschrijft hij hoe hij als student het idee kreeg om alle Jiddische boeken die er nog waren van de ondergang te reden. Jiddisch de taal van een bloeiende literaire cultuur vanaf het midden van de 19e eeuw tot aan de tweede wereldoorlog. Daarna verdween de Jiddische cultuur snel, natuurlijk door de Holocaust, maar ook doordat de naoorlogse generatie Joden hetzij overging op Hebreeuws, hetzij in de VS of andere landen integreerde en Jiddisch eenvoudig niet overnam. Met het uitsterven van de generatie van voor de Tweede Wereldoorlog dreigde daarmee ook het Jiddisch uit te sterven. De boeken die er waren verdwenen op de oud papierberg en in vuilcontainers. In feite dreigde daarmee een hele cultuur te verdwijnen. Lansky nam het initiatief om de boeken te redden. De schatting was dat er nog 70.000 Jiddische boeken zouden zijn op dat moment – uiteindelijk heeft zijn organisatie er anderhalf miljoen verzameld. Outwitting History is het ontroerende verhaal van een eenling die letterlijk uit lekkende vuilcontainers boeken redt die anders voor altijd verloren zouden gaan, die geconfronteerd wordt met oudere mensen die hun kostbaarste bezit, de cultuur van hun jeugd, aan hem toevertrouwen en het is daarmee een hartstochtelijk pleidooi voor het verzamelen en het bewaren van boeken voor het nageslacht. Het gevolg is het National Yiddish Book Center. 

 Ik heb niet de pretentie dat mijn verzameling boeken dezelfde waarde heeft voor de cultuur als de reddingsactie van Lansky. Maar ik weet wel dat ik dezelfde passie voor boeken koester als hij en dat ik regelmatig boeken krijg van mensen die anders ook niet goed weten wat ze er mee moeten – het alternatief is de vuilcontainer. Het bezit van boeken is een voorrecht en het bezit van veel boeken een groot voorrecht. Het is mooi symbolisch dat het duizendste boek dat ik invoerde Bevrijdingsfeest van Simon Vestdijk was. LibraryThing is een feest en het werken met boeken een bevrijding. Het leed van miljoenen uit de Tweede Wereldoorlog is nooit meer te vereffenen, maar Lansky en de zijnen betuigen respect aan de slachtoffers door hun cultuur te bewaren. Ook dat motiveert mij om ook mijn verzameling zo goed mogelijk op orde te houden. 

166 - Een korter verlanglijstje en meer inzicht

De grens tussen twee jaren geeft de verleidelijke eigenschap om terug- en vooruit te blikken: wat hebben we bereikt en wat zijn de verwachtingen voor het nieuwe jaar? Het eerste levert de onvermijdelijke lijstjes en statistieken op die we op veel plekken over veel onderwerpen hebben gezien en het laatste is een leuk tijdverdrijf maar biedt zelden houvast.

Ik wil de onvermijdelijke lijstjes en statistieken zo veel mogelijk vermijden, maar aangezien het bijhouden van een blog onvermijdelijk een enigszins exhibitionistisch tijdverdrijf is, meld ik bij deze toch even dat mijn bibliotheek het afgelopen jaar met 58 titels is gegroeid: een bescheiden aantal waarmee ik mijn beoogde gemiddelde van een boek per week heb gehaald.

Als ik het lijstje terugkijk zie ik daarin titels die mij een ongelooflijk groot plezier hebben gegeven: het was een blij boekenjaar:

• Ik heb het onverwacht grote aantal van 5 titels van Bordewijk toegevoegd aan mijn totaal, waaronder twee uitgaven van de Bosbespers in heel kleine oplage. Het vorige jaar werd echter fraai uitgeluid door De Slegte, mijn all-time favoriete winkel. Ik was 29 december in de vernieuwde vestiging Den Haag en die is inderdaad prachtig geworden: een zeer toegankelijke winkel in mooie kleuren. Maar wat vooral een grote stap vooruit is, is de integratie van de ramsj met de tweedehands boeken. Oftewel: de antiquarische boeken en de uitgeversrestanten staan nu bij elkaar, op thema gesorteerd. Waarschijnlijk leidde de nieuwe indeling ook tot het ontdekken van nieuwe boeken, want ineens vond ik binnen vijf minuten meerdere boeken die ik absoluut moest hebben. En dat is lang niet gebeurd binnen de toch wat onoverzichtelijke Slegte oude stijl. Mijn mooiste aankoop: Huissens van Bordewijk, de gelimiteerde uitgave van Nijgh en Van Ditmar uit 1982 (in foedraal, oplage 200, gesigneerd door Kurt Löb). Een prachtboek, voor maar 35 euro. Want dat is óók de Slegte: kwaliteitsboeken voor een redelijke prijs (bij Aioloz kost deze uitgave 55 euro).
• Er kwamen 3 titels van Adriaan van Dis bij, waaronder de door mij veelbesproken en langezochte The Shell.
• Ook werd ik blij van twee titels van Nescio, ik schreef al over Nescio - Joost Swarte van Paul Hefting, maar eveneens op 29 december belde de postbode met een pakje van Aioloz: de langgezochte uitgave van Dal der Plichten uit 1983 van boekhandel Kretzschmar uit Leiden (plano druk).
• Verder werd ik dit jaar blij van drie versies van de Nederland Leest-uitgave Twee Vrouwen: de reguliere uitgave, de uitgave met blanco omslag voor de ontwerpwedstrijd en de Leeslicht-editie. Ook werd ik elke maand blij van een Literair Juweeltje (waarvan de prijs inmiddels is verhoogd tot 1,50 euro per stuk, zag ik bij mijn laatste bezoek aan Bruna). En over veel andere titels heb ik geschreven in dit jaar, waarin 14.807 bezoekers mijn 24 berichten hebben gelezen (iets lager dan het nagestreefde gemiddelde van één bericht per twee weken). Ik hoop dat ook dit bericht het gemiddelde van 616 lezers trekt.

Alle boeken bij de eerste drie dots stonden op mijn verlanglijstje van boeken (desiderata) dat daarmee gelukkig weer korter is geworden. Dit lijstje houd mij op de been: het geeft mij een doel bij het zoeken en het zorgt er voor dat ik niet teveel dezelfde boeken bezit, tenzij het een zelfgekozen meervoud is zoals bij Twee vrouwen natuurlijk.

Voor het nieuwe jaar verwacht ik een verdere verkorting van mijn desiderata. Maar ik verwacht ook een veel beter inzicht in mijn boekenbezit. In navolging van 585.128 anderen ben ik begonnen met mijn boekenbezit in te voeren in LibraryThing. Dit concept is zo briljant dat het een eigen bericht verdient, maar dat volgt later. Voor wie nu al nieuwsgierig is: LibraryThing is een online boekendatabaseprogramma en tegelijk bibliofiel social media platform, waarin iedereen zijn of haar boeken kan registreren op een innovatieve manier: LibraryThing haalt detailinformatie uit databases van internationale bibliotheken (waardoor het invoeren van boeken een fluitje van een cent is), voegt zelf omslagen van boeken toe (zodat het visueel aantrekkelijk is) en houdt bij wie vergelijkbare boeken als jij bezit (zodat geestverwanten snel worden gevonden). En met die geestverwanten kan je berichten uitwisselen. Ik heb momenteel nog maar 655 boeken ingevoerd (van de ruim 34 miljoen boeken in LibraryThing), maar wie wil kan al mijn 80 titels van en over Bordewijk bewonderen, mijn 40 titels van en over Adriaan van Dis, de 42 titels van en over Hugo Brandt Corstius of één van zijn pseudoniemen of natuurlijk de 267 CPNB-uitgaven die ik heb.

En dat is mooie van LibraryThing: straks weet ik (eindelijk) precies hoeveel boeken ik heb, van wie en van welke categorie. En nog mooier: ik kan LibraryThing via mijn mobiel raadplegen. Voor als ik weer in De Slegte sta, zoals vorige week. En als ik mij afvraag of ik die ene uitgave van Marcel Möring heb (het ProBiblio nieuwjaarsgeschenk Knotjes, strings en plankton), dan weet ik dat straks binnen een minuut. Nu wist ik dat niet en heb ik het voor de zekerheid maar gekocht. Dat bleek verstandig: ik had het nog niet.

Ik wens u allen een boekig 2009.

165 - Nescio-bedelboek in dure maand

Vaste lezers van dit blog weten dat gratis boeken mijn hart sneller laten kloppen. Niet omdat ik gierig en/of Nederlander ben (of misschien ook wel), maar vooral omdat ik het een bewijs vindt dat de afzenders constateren dat een boek vanzelfsprekend beter af is bij mij, dan elders. Mijn boekenkast kan worden beschouwd als een ereplaats voor elk boek, mijn boeken zijn het beste gezelschap dat willekeurig welk drukwerk zich kan wensen en daarom is het heel verstandig als men mij boeken stuurt om opgenomen te worden in mijn bibliotheek. Ik ben in de gelukkige omstandigheid dat suggesties aan uitgevers en boekhandels van mijn kant om mij boeken te sturen, over het algemeen goed worden opgevolgd. In de afgelopen jaren ontving ik al de volgende boeken:

• Den Haag, van Paleis tot Pasar van boekhandel Verwijs (zie dit bericht)
• De oerversie van Faust van Goethe (zie dit bericht)
• Classics en Komedie om Geld van Adriaan van Dis (zie dit bericht)
• het jubileumboek van Schaap en Partners, het advocatenkantoor waar ook Bordewijk werkte (zie dit bericht)
• Klare taal van Richard Osinga (zie dit bericht)

Afgelopen week bleek er weer een uitgever bereid om mijn bibliotheek te spekken. Ik ontdekte dat al enige tijd geleden bij Lenoirschuring een boek was verschenen over de Joost Swarte-uitgaven van Nescio: de drie mooie uitgaven van Nescio die door Joost Swarte zijn geïllustreerd. Het boek werd gepresenteerd tijdens een periodieke bijeenkomst van Lenoirschuring, onder de titel "op de vloer bij Lenoirschuring". Ik moet bekennen dat ik nog nooit van Lenoirschuring en nog nooit van deze Nescio-uitgave had gehoord, maar als Nesciaan moest ik deze natuurlijk wel bezitten. Een e-mail van mij aan Arie Lenoir leverde per kerende mail een toezegging op: het boek was naar mij onderweg. Grappig toch, dat je zo lang in zalige onwetendheid kan verkeren over het bestaan van een boek, maar als je weet dat het er is móet je het zo snel mogelijk vinden. In dit geval zat er tussen ontdekken en bezitten maar een paar dagen, maar helaas duurt het vaak veel langer. Hoe dan ook, dit boek is echt een schitterend boek. Voor wie het bewijs wil zien: de pdf is integraal hier te downloaden. Het boek opent met de opdracht "Aan de lezers die het werk van Nescio en Swarte kennen, en aan hen die het gaan ontdekken.". In verschillende hoofdstukken komen daarna aspecten van de illustraties van Swarte bij het werk van Nescio aan de orde, inclusief biografieën van Nesico en Swarte en andere informatie. Een heerlijk boek, prachtig opgemaakt, lekker ruikend, kortom: onmisbaar. Achteraf was het misschien ook niet zo heel verrassend dat ik het kreeg. Op de achterkant van het boek staat een piepkleine tekst afgedrukt over de doelgroep: tot die categorie behoor ik ook. Alleen al om die kwalificatie ben ik een gelukkig mens, maar na het ontvangen van het boek extra. Met dank aan Lenoirschuring. 

164 - Bibliofilie is niet erfelijk - niet altijd tenminste

Als bibliofiel zie je je eigen eindigheid voortdurend onder ogen. Dat staat immers in schril contrast met de eeuwigheid van datgene dat je verzamelt: de woorden op papier, prachtig ingebonden of anderszins bijzonder genoeg om op planken bijeen te brengen en te bewonderen. De bibliofiel hoopt dat zijn afwijking erfelijk is, opdat het door hem met noest werken bijeengebrachte ook op lange termijn een eenheid zal blijven. Een herinnering aan hemzelf misschien zelfs. En waarom zou bibliofilie niet erfelijk zijn? Twee ooms aan mijn moeders kant hebben het immers ook. De boekhandelaar Jonathan Fishburn denkt in dit artikel in elk geval dat het aangeboren is:

"In all my book dealings, I am increasingly convinced that collectors are born, not made – there seems to be a genetic predisposition"

Ik ben geneigd er ook zo over te denken - ik heb het mezelf in elk geval niet aangeleerd. Dus waarom zou de volgende generatie het ook niet hebben? Die droom van bibliofiele erfelijkheid spatte afgelopen week ruw uiteen. Nadat ik aan de kinderen had uitgelegd hoe het precies werkte met erfenissen (wanneer krijg je ze, voor wie is het, hoe gaat dat in zijn werk), verklaarde de jongste (10 jaar) opgetogen:

"Aha! Dus ik krijg dan de helft van al jouw boeken!? Nou, de dag dat ik ze krijg zet ik ze op Marktplaats en zorg dat ze voor een goede prijs verkocht worden..."

In dit artikel schrijft Tobi Tobias over de vraag waar haar boekenverzameling heengaat na haar overlijden: hoe houd je de verzameling intact en wie wil het eigenlijk hebben? Ze schrijft:

"What you’re looking for, really, is a recipient likely to welcome the whole kit and caboodle, being seriously (preferably desperately) undersupplied in the very material you have to offer."

Tsja, zo denk ik er ook over. Maar de realiteit is anders, zoals ik hier ook al constateerde. Ik hoop dan maar dat met de opbrengst van Marktplaats een nuttig doel wordt bereikt. Of dat het kind tegen die tijd van gedachten is veranderd. Of dat de oudste alle boeken neemt, en iets anders aan de jongste laat.

163 - Een samenvatting van mijn blog

Op Wordle kan je van elke willekeurige tekst een 'wordcloud' of woordwolk laten maken. Een wordcloud laat zien welke woorden je gebruikt en hoe frequenter je ze gebruikt, hoe groter het woord wordt weergegeven. Zo krijg je in één oogopslag een beeld van een tekst. Dus ook van een weblog. De mijne  -  op basis van de eerste 162 bijdragen - ziet er zo uit: Bij Wordle kan je vervolgens nog kiezen uit allerlei lettertypes, kleurtjes en vormen om je woordwolk een een eigen aanzicht te geven.

Deze leuke applicatie vraagt om meer toepassingen. Dus dacht ik: ik haal er een tekst van Nescio doorheen. Dit is de woordwolk van zijn korte verhaal Pleziertrein

Nog ééntje dan, omdat het zo leuk tijdverdrijf is. De woordwolk van Max Havelaar van Multatuli. Iemand nog andere leuke woordwolken gevonden? Obama's overwinningspeech bijvoorbeeld, of de Bijbel (het boek Filippenzen dan).

162 - Adriaan van Dis in Zoetermeer

Op zondag 26 oktober 2008 vond de lang verwachte literaire middag met Adriaan van Dis (hij was een tijdje ziek geweest) in Zoetermeer plaats. Uiteraard was ik daarbij, al was het maar omdat het een kans was om nog wat ongesigneerd werk te laten waarmerken door de auteur. Maar ook omdat ik benieuwd was of hij nog wat nieuws te melden had over komend werk. Wat mij ook fascineert is te zien wie er op een dergelijke middag afkomt. Ondanks de stortregen waren het relatief veel mensen: ruim 100, van alle leeftijden. Rechts van mij zaten drie vrouwen van rond de 50, 60 jaar. Eén ervan had een Indische achtergrond en vertelde de andere twee de betekenis van het woord totok en andere relevante begrippen. Links zaten twee meisjes waarvan één verbaasd vaststelde dat zij 41 jaar later was geboren dan Van Dis. Verder was het publiek overwegend middelbaar, meer vrouwen dan mannen en gemiddeld meer theedrinkers dan koffiedrinkers. Het gemiddelde literaire publiek dus. Eén van de hoogtepunten van de middag was natuurlijk de signeersessie. De plaatselijke boekhandel had stevig uitgepakt en een grote voorraad uitgaven van Van Dis meegenomen; exemplaren van De wandelaar en Leeftocht lagen hoog opgetast, naast oudere boeken. Aan het eind van de middag was de berg aardig geslonken, waardoor het waarschijnlijk een lucratieve middag is geworden voor boekhandel en auteur. Aan mij werd weinig verdiend: ik ging met een tas vol boeken uit eigen bezit in de rij staan die allemaal werden voorzien van een handtekening. Het was ook een kans om Van Dis persoonlijk te bedanken voor de gesigneerde exemplaren van Leeftocht en Een nieuwe politiek, en om te melden dat ik inmiddels eigenaar was van een exemplaar van The Shell. Hij keek er niet extra blij of opgelucht bij, maar ging ernstig door met het signeren van mijn stapeltje. Daarbij was hij alerter dan ik dacht. Eén van de boeken die ik liet signeren was het toneelstuk Komedie om geld, een speciale uitgave van de Optiebeurs. Van Dis signeerde deze met de vermelding: "Gesigneerd tijdens de kredietcrisis". Voor de pauze was Van Dis vooral zelf aan het woord, waarbij hij een aantal fragmenten uit zijn boeken voorlas, met name over zijn tijd in Parijs, en de verbinding legde tussen fictie (De wandelaar) en non-fictie (Leeftocht), bijvoorbeeld bij de beschrijving van de tuinen van Parijs. Na de pauze was het woord aan de zaal, en konden vragen worden gesteld. Veel vragen waren niet mogelijk, omdat elke vraag een antwoord van ruim 10 minuten opleverde, vol zijpaden. Van Dis had een stapel papier bij zich met volgens mij een aantal standaardpassages. Ik herkende wel iets dat mijzelf ook overkomt. Ik geef een aantal cursussen en trainingen en na enige tijd merk je dat elke groep toch dezelfde vragen blijft stellen en dat je kan volstaan met een handvol standaardantwoorden. Ook hier had het publiek de verwachte vragen: waarom bent u gaan schrijven, in hoeverre zijn uw boeken autobiografisch en wat vindt uw familie eigenlijk van de beschrijvingen in uw werk? Van Dis sloeg zich er dapper doorheen. Aan het eind kondigde hij aan dat hij er de komende twee jaar tussenuit gaat om aan een nieuw boek te werken. Behalve een aantal optredens tijdens de komende Boekenweek zien wij hem niet meer. Wat het nieuwe project behelst werd echter niet helemaal duidelijk. Onderstaand een aantal fragmenten van deze middag. 

De start was lastig: de microfoon werkte niet mee. Maar daarna begon Van Dis toch met zijn verhaal

Van Dis vertelt over zijn jeugd, zijn familie en zijn latere bezoek aan Indonesië 

Twee gedichten uit Totok en iets over zijn bezoek aan Japan en ontmoetingen met kinderen van kampbeulen. 

Antwoord op één van de vragen uit het publiek: waarom ging u schrijven? 

161 - 4,17% van de oplage

Er zijn tal van kenmerken die boeken voor mij bijzonder maken: de schrijver, de inhoud, de vormgeving, het feit dat ze gesigneerd zijn, de gever: allemaal aspecten die maken dat dat ene boek voor mij speciaal is. Een kenmerk dat ook altijd een belangrijke rol speelt is de oplage: hoe kleiner de oplage van een boek, hoe fascinerender ik het vindt. 

Als ik met mijn ogen langs de rijen boeken in mijn kasten ga, dan constateer dat in feite elk boek een verhaal heeft te vertellen en een bijzonder kenmerk vertoont dat maakt dat ik voor de bijl ging en het boek kocht. De boeken die het meest tot de verbeelding spreken vertonen een combinatie van de genoemde kenmerken: boeken van een favoriete schrijver, in een kleine oplage, in een bijzondere vormgeving zijn voor mij zeer aantrekkelijk. Een boek dat alleen een kleine oplage kent, maar verder van een irrelevante schrijver is, is daarentegen nauwelijks interessant. 

Deze keer ga ik het hebben over boeken in kleine oplages. Kleine oplages boeien mij omdat het de uniekheid van een boek onderstreept. De wetenschap dat er maar enkele of enkele tientallen van een bepaalde uitgave zijn maakt mij op één of andere manier verbonden met al die andere exemplaren: waar zijn ze, wie heeft ze en hoeveel ervan zijn al om wat voor reden dan ook verloren gegaan? De fascinatie voor kleine oplages deel ik met veel verzamelaars, uitgevers en auteurs. Vaak worden uitgaves bewust in kleine oplages gemaakt om de schaarste te benadrukken (en de prijs op te voeren). Afhankelijk van de auteur leidt dit tot astronomische waardes. Bijvoorbeeld: Fokas Holthuis heeft momenteel een fantastische catalogus van de W.F. Hermans-collectie van Arie Oexman. Twee items uit die catalogus:

• - Het kompas. Amsterdam, (Sub Signo Libelli), 1981. Ingenaaid met stofomslag. (2), 14 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt in groen en zwart door Ger Kleis in een oplage van slechts 7 genummerde en op naam gestelde exemplaren. Vraagprijs: € 4000,-
• - Suid-Afrika. [Amsterdam], (Literaire Loodgieters, 1983). Ingenaaid. (8) p. Met de hand gezet en gedrukt in een oplage van slechts 4 exemplaren (waarvan 3 nietig gemaakt). 1e druk. Vraagprijs: € 5000,-

Ik bezit niet zo heel veel boeken in heel kleine oplages. En ik bereik overigens ook niet de hierboven genoemde waardes. De boeken met de kleinste oplages die ik bezit zijn:

• Weet u..., Nescio, ingeleid door Guus Middag (De Lange Afstand, oplage 25)
• Meneer Grönloh, Willem G. van Maanen(Van der Wielen, oplage 30)
• De vraatzuchtige spreekt, Adriaan van Dis (Uitgeverij AMO, oplage 35)
• Fullesies, Nescio (De Beursbengel, oplage 50)
• Onzichtbare stranden, Adriaan van Dis en Pieter Bijwaard (Galerie Hein Elferink, oplage 50)
• De persconferentie (Eliancepers, oplage 100)
• Een zwak voor Nescio, Nol Gregoor (Sjaalmanpers, oplage 100)
• Paard onder pet, Nescio (Bucheliuspers, oplage 100)
• Straatnamen, Bordewijk (Avalon Pers, oplage 100)

In mijn speurtocht naar actuele uitgaves van mijn favoriete schrijvers, stuitte ik op twee recente uitgaves van de Bosbespers/Ravenbergpers van/over Bordewijk. Bij de Bosbespers zijn al verschillende bijzondere uitgaven van Bordewijk verschenen. Zie een eerdere bijdrage in dit weblog over Bordewijk, Bosbespers, Ravenbergpers en kleine oplages. Nu ontdekte ik niet alleen dat het verhaal Dames in een aparte uitgave is verschenen maar ook het boek Tijding van Fer. Liefhebbers van Bordewijk kennen natuurlijk zijn roman Tijding van ver, dat als autobiografisch wordt beschouwd. Tijding van Fer is daarmee een titel met een knipoog. Ook zijn de Parelduiker-uitgaves uit 2005 en 2007 bekend waarin nieuw nagelaten werk van Bordewijk is verschenen. Rody Chamuleau is een enthousiast pleitbezorger van Bordewijk en een onderzoeker van zijn werk, en hij schrijft in het voorwoord van Tijding van Fer dat er buiten die Parelduiker-uitgave nog meer bijzonder werk beschikbaar is. Hij is dan ook verantwoordelijk voor de productie van onbekend nagelaten werk in Tijding van Fer. Er was alleen één probleem: Tijding van Fer is verschenen in een oplage van 24 exemplaren en ook Dames was een nieuwjaarsgeschenk van de uitgeverij. Ik ging er dan ook vanuit dat de kans dat ik beide exemplaren in de eerste uitgave zou kunnen kopen gering tot nihil zouden zijn: wat is de kans dat er nog één van die 24 uitgaves over is, zoveel maanden na de jaarwisseling? Tot mijn stomme verbazing bleek dit mee te vallen: van de 24 exemplaren van had men er nog twee 'op de plank' liggen en er bleken ook nog een paar exemplaren van Dames beschikbaar te zijn. Voor nog geen drie tientjes was ik enkele dagen later de gelukkige bezitter van allebei. Met name Tijding van Fer voldoet aan alle eisen om het een begerenswaardig boek te maken:

• schrijver: het bevat werk van Bordewijk, één van mijn favoriete schrijvers. Aangezien ik alles van Bordewijk wil hebben, mag deze niet in mijn collectie ontbreken.
• inhoud: alles in deze uitgave is onbekend. Dat wil zeggen: het verhaal Dames (waarschijnlijk het daadwerkelijke debuut van Bordewijk) is nu dus ook apart verschenen, maar verder vindt de liefhebber hier een bijdrage van Johann Bordewijk (broer van) over zijn jeugdjaren (en dus ook die van Ferdinand), enkele brieven en ingezonden stukken in kranten en tijdschriften en ander werk. Maar er zit niets tussen dat ik al kende of elders gelezen had.
• vormgeving: zoals alle uitgaven van de Bosbespers is ook deze weer netjes verzorgd. Gewoon een prachtboekje, eigenlijk.
• oplage: de oplage is zoals gezegd 24 exemplaren, ik heb nummer 15. Daarmee is Tijding van Fer in één klap het boek met de kleinste oplage in mijn bibliotheek. Het betekent ook dat ik 4,17% van de totale oplage in mijn bezit heb.

Wie net als ik geïnteresseerd in de nog beschikbare 4,17% van de oplage kan zich melden bij de Bosbespers/Ravenbergpers. Mocht deze al weg zijn, vergeet dan niet in elk geval Dames te kopen en de eerdere Bordewijk-uitgave Vrouwenhaar. Ondertussen ben ik heel benieuwd naar de bezitters van de andere 95,83% van alle exemplaren van Tijding van Fer

160 - The Shell: gevonden!

Nieuwe aanwinsten komen uit de meest onverwachte hoeken. Natuurlijk komen ze vooral via de hoek waar de brievenbus is, maar dat bedoel ik eigenlijk niet. De weg van een boek naar mijn boekenkast verloopt soms via kronkelwegen. Tegelijkertijd lijkt het wel alsof de aanschaf van een boek 'in de lucht' hangt: er maakt zich een onrust van mij meester alsof het boek al bijna onder handbereik is. En korte tijd later komt het dan inderdaad op mijn weg. Vaste lezers van dit blog weten dat ik al geruime tijd wanhopig speur naar een exemplaar van The Shell van Adriaan van Dis. Ik heb er hier en hier en hier over geschreven. En in al die bijdragen maakte ik melding van mijn rotsvaste vertrouwen dat ik het boek ooit zou bezitten. En nu, iets meer dan een jaar sinds ik van het bestaan van het boek op de hoogte ben, is die zekerheid tot feit geworden. 

Maar waarom hing deze aankoop dan in de lucht? Eigenlijk vooral omdat in de afgelopen weken de onrust toenam: ik wist zeker dat er iets bijzonders stond te gebeuren. Dat is dan ook de reden dat ik contact opnam met Vasco die dit fraaie overzicht heeft gemaakt van zijn Van Dis-collectie. Ik vroeg hem de details over het boek en hij zei dat hij het op een boekenmarkt had gekocht, wat leidde tot grote jaloezie bij mij. Tot mijn stomme verbazing stond het boek ineens op Marktplaats. Het bijzondere was dat ik het zelf niet had gezien, maar dat twee lezers mij erop wezen: eentje via de een reactie onder een bericht en de ander via mail. Daarmee heeft dit blog zijn waarde voor mijn collectie bewijzen. En maak ik een diepe buiging uit dank voor de attente signalering. Uiteindelijk heb ik het boek niet via een Marktplaatsbieding kunnen kopen, maar via een omweg. Het was een stevige investering. Zoals ik in mijn vorige bericht schreef: je kan er van uit eten (misschien niet in een sterrenrestaurant, maar toch...). En nu is hij van mij: The Shell. 29 pagina's. Ingebonden. In het omslag een indruk van het logo van Shell. Uitgave in eigen beheer. Vertaling Stacey Knecht. Oplage onbekend. Ter gelegenheid van het afscheid van Lo van Wachem als president-directeur van Shell. Gesigneerd. 

Maar waar gaat het boek eigenlijk over? Het verhaal speelt in een Zuid-Afrikaans dorp dat wordt getroffen door een watervloed. De gebeurtenis wordt verteld door een reeks aan getuigen, die elk een apart aspect van de gebeurtenis vertellen. De hoofdpersoon is Baba Ameels, die een relatie heeft met de inlandse Toma en daarom niet wordt geaccepteerd door de meeste overige blanken en zelfs wordt geweerd uit de kerk. Sommigen wijten zelfs de watervloed aan die relatie. Maar de ramp treft iedereen, inlanders en blanken en velen verdrinken. Baba en Toma vinden elkaar wonderbaarlijk terug op een watertank waar ze kunnen staan. In de weggespoelde grond vinden ze een grote schelp - The Shell - als bewijs dat er vroeger een zee was in dat gebied, zoals de inlanders altijd al vertelden. Het gaat hier over een botsing van culturen, over onbegrip en het onvermogen samen te leven. Ik herken er wel iets in van De Wandelaar. En eerlijk gezegd deed het thema en het type vertelling mij denken aan De Verdronkene van Margriet de Moor, een geniaal boek over de watersnoodramp 1953, eveneens vanuit verschillende perspectieven verteld. 

Zoals ik hier al aangaf zegt Van Dis zelf het volgende over het boek: "In piepkleine oplage. Ga ik wel eens tot een echte novelle uitwerken. Ik kan u niet aan een exemplaar helpen." Maar dat hoeft ook niet meer: hij staat in een van mijn kasten. Hoe hoog die piepkleine oplage is staat trouwens niet in dit boek vermeld, ik hoop daar nog eens achter te komen. Van pure vreugde kocht ik op dezelfde dag de dichtbundel Totok twee, ook van Van Dis. Niet een van de drie speciale uitgaves à € 450,-, maar gewoon de handelseditie. Toch, ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik zeg het wel: ik heb (nu eindelijk) Van Dis compleet. Tot het tegendeel bewezen wordt. 

159 - Medeverzamelaars

Als verzamelaar van boeken voel je je meestal alleen en onbegrepen in je directe omgeving. Over het algemeen ben je de enige die meer dan vijf kasten vol boeken hebt en de enige die opgetogen wordt van de geur van papier, de enige die witte handschoentjes heeft en de enige die bereid is de prijs van een diner in een meersterrenrestaurant neer te leggen voor iets wat in feite niet meer is dan een handvol blaadjes aan elkaar geniet in een kartonnen omslagje. Maar het feit dat er niet meer dan 25 van zijn gemaakt en dat dit een cruciaal onderdeel is van je verzameling, maakt de prijs meer dan waard. 

De enige momenten dat je merkt dat je niet alleen bent als verzamelaar, is nadat een van je favoriete antiquariaten een nieuwe catalogus heeft uitgebracht. Of wanneer je denkt een mooie slag te slaan op Marktplaats. Dan ineens ben je met velen, terwijl juist dan de behoefte om helemaal alleen te zijn zo intens is. Dan maken zich allerlei emoties in je los waarvan je niet wist dat je het in je had en krijgt ingebonden papier een betekenis die het niet eerder had. Dat wordt ook niet door iedereen gewaardeerd trouwens: "Al voelt hij zich soms enigszins ongemakkelijk bij de hebberigheid die verzamelaars ten toon spreiden. Mannen die beginnen te hyperventileren als ze een lang gezocht boek zien liggen. Dat je in ademnood komt bij een vrouw of bij een kunstwerk kan ik nog begrijpen." Aldus deze bijdrage. 

In de periode tussen dat soort momenten vind ik het boeiend om over medeverzamelaars te lezen. Waarom verzamelen ze, hoe doen ze dat en wat zijn hun belevenissen. Boeken van Basbanes, Büch en Goldstone roepen bijvoorbeeld veel herkenning op. Onlangs kocht ik A pound of paper: confessions of a book addict van John Baxter. Ik had er hoge verwachtingen over, maar eerlijk gezegd viel het me enigszins tegen (meer enthousiasme: hier). Hoewel er fascinerende passages tussen zitten (over het verwerven van zijn unieke Graham Greene verzameling en over de verkoop ervan toen hij het eenmaal compleet had, over zijn gewoonte in elke nieuwe woonplaats lokale schrijvers te verzamelen) ging het toch vooral veel over hemzelf: zijn jeugd in Australië, zijn voortdurende verhuizingen en werkzaamheden als filmcriticus, kortom: geen dingen die ik wil weten. Ik heb één uitspraak van Baxter echter goed onthouden: Nobody knows everything. Hoe goed een antiquariaat ook is en hoezeer de eigenaars er in slagen om de beste boeken voor de hoogste prijzen te verkopen, onvermijdelijk zullen ze een deel van de markt niet kennen en als zich daar jouw verzamelgebied bevindt kan je in de meest gerenommeerde antiquariaten de mooiste verrassingen vinden. Die heb ik in mijn oren geknoopt. 

Maar naast boeken, is er ook online nog wel het een en ander te vinden aan egodocumenten van verzamelaars. Een mooi artikel staat hier: Luc Sante verbaast zich over zijn eigen verzameldrift, heeft gedachten over het waarom van verzamelen en de keuze van boeken en doet dat in mooie en soms bijna tedere zinnen: "My showing-off is of a pretty low-key if not completely abstruse sort, though. (...) It's rather a closed circle; I impress myself. (..) I had to consider which impulse was the stronger: the wish to let the world admire my complete collection of the works of Raymond Roussel, or the wish not to appear a bore." Of deze "It is a bit like the stories of cannibals eating their adversaries' brains in order to acquire their strengths and skills, only with books no one gets hurt." Met enige tegenzin concludeert hij uiteindelijk: ik ben een verzamelaar... Tot slot nog een bijdrage van Ecco Staller: De verzamelaar. Bij hem veel mistroostigheid over de teloorgang van de literatuur, hoewel hij mooie dingen schrijft over Nescio. Maar zijn toch met schatten langs antiquariaten die er veel te weinig voor bieden is herkenbaar, ik heb het zelf meegemaakt. Na het lezen van de wijze waarop andere verzamelaars leven, denken en handelen voel ik mij gesterkt. Ik ben niet alleen. Ik ben niet gek. Ik ben gewoon een verzamelaar van boeken, een ogenschijnlijk wat saaie maar eigenlijk zeer onderhoudende afwijking.