47 - Binnenwaaiende boeken (2)

Dit weblog is voor steeds meer mensen aanleiding mij een boek te sturen. Schreef ik kortgeleden over het prachtexemplaar dat ik van Verwijs kreeg, nu kreeg ik een mail van de WPG-groep, of ik het boek "Klare Taal" van Richard Osinga zou willen lezen en recenseren. 

De vraag of ik een boek zou willen lezen kan natuurlijk hooguit retorisch bedoeld zijn. Maar de vraag is natuurlijk ook waarom ik dít boek wilde hebben. Immers, je bent een boekenzoeker of niet, en zoeken naar boeken houdt toch in dat je weet wat je wilt hebben? Dat je dus alleen boeken zoekt die op je lijstje staan, en de rest niet? Dat is op zich waar, maar dat neemt niet weg dat ik me ook nog wil laten verrassen. Ik weet vrij precies welke boeken ik wil hebben en ik weet ook welke boeken ik beslist niet wil hebben. 

Maar daartussen zit een gapend gat; van de twaalfduizend titels (=24 miljoen boeken) die er jaarlijks in Nederland worden uitgegeven, ontgaat mij er weleens een enkele. Vandaar dat ik gretig ja zei op het aanbod om Osinga’s boek te lezen: verras me maar! Achteraf kan ik zeggen dat ik vooral aangenaam verrast was door "Klare taal". In de pers is al een paar keer over de schrijfstijl van Osinga geschreven: korte, heldere zinnen. Je weet precies waar je aan toe bent, taal zonder veel franje. Als A.F.Th. van der Heijden het ene kant van het spectrum is, is Osinga het andere. Klare taal dus, in dat boek van Osinga. Maar dat leest wél lekker: je ziet zonder veel moeite in het verhaal en het blijft boeien tot het eind. 

Witte Singel in Leiden

 Want dat is natuurlijk waar het om gaat: het verhaal. Nederlandse jongen maakt Marokkaans meisje zwanger, trouwt met haar en komt intussen terecht in het Nederlandse debat over integratie en de verlichte Islam tegen de achtergrond van 9/11 en de moord op Van Gogh. Door al het maatschappelijke gedoe raakt zijn relatie in het slop. Maar wat opvallend is, is de manier waarop Osinga de thema’s behandelt: zonder zwaar op de hand te zijn en zonder al te veel te vervallen in ofwel politiek correcte beschrijvingen of juist heel erg negatief te worden. Geen Balkenende en geen Hirsi Ali of Van Gogh, dus. Hij beschrijft gewoon een huwelijk tussen twee mensen, toevallig uit andere culturen, met alle problemen die daarbij horen. Die problemen ontstaan vooral door de keuzes die worden gemaakt of niet gemaakt. Vooral de dilemma’s van Jacob zijn herkenbaar: het gebrek aan invoelingsvermogen, de passiviteit die dat oplevert, het zoeken naar evenwicht tussen werk en thuis zijn zeer herkenbaar. Hoe hij de meest cruciale dingen in zijn relatie - een echo van zijn ongeboren kind - vergeet, maar louter trivialiteiten (voetbaluitslagen uit de Gouden Gids Divisie) vakkundig onthoudt... Het kan niet anders of Jacob moet voor veel mannen heel herkenbaar zijn. Daartussendoor speelt het maatschappelijk debat, wat Osinga nu en dan aanroert, maar zonder stellig positie te kiezen. Maar ook het opportunisme van Jacob’s vrienden is herkenbaar. Op het snijvlak van een studentenleven en een maatschappelijke carrière, krijgen ze maar moeizaam vat op hun leven. Wat mij tot slot aansprak was de herkenbaarheid van de locaties: Leiden, de Witte Singel en de Universiteitsgebouwen daar, Amsterdam, het centrum, West, de VU: I’ve been there. Waar Jacob doorheen fietst of loopt, liggen ook mijn voetstappen. De treinen die hij pakt, heb ik ingezeten. De Burger King op Schiphol, daar forens ik wekelijks langs. 

Het was een verstandige keuze van de WPG-groep om mij dit boek te sturen. Laat het de eerste zijn in een lange reeks. En u, lezer: lees dit boek! sneuper

46 - Meer tsunami literatuur

Medio februari schreef ik over het boekje "Na de tsunami" van Amitav Ghosh, een speciale uitgave om geld in te zamelen voor de tsunami-overlevenden. Maar de afschuwelijke gebeurtenissen van toen zijn door meer mensen op papier gezet. 

De bedrijfskundige Robin de Bruin en zijn vriendin maakten vorig jaar een backpackersreis door Azië en brachten de kerstdagen door in Thailand, op het eiland Kho Phi Phi. Ze overleven de tsunami hoog in een boom.  De gebeurtenissen van toen heeft hij opgeschreven in het boek "Golf van tranen – de tragedie op Koh Phi Phi door de ogen van een backpacker". Zie zijn eigen site voor meer informatie. Het boek is in eigen beheer uitgegeven, een gedeelte van de opbrengst gaat naar projecten op Koh Phi Phi. Lezen dus. En kopen. 

45 - Binnenwaaiende boeken

Het kan niet op deze Boekenweek. Niet alleen blijkt dit weblog veel lezers te trekken, maar bovendien wordt er ijverig doorgeklikt naar de links in de teksten. Dus als ik een link maak naar Verwijs, dan klikken mijn lezers naar Verwijs. En daar is Verwijs heel blij mee. Want ook Verwijs heeft een teller op haar pagina, en daaruit bleek dat veel bezoekers van hun homepage afkomstig waren van mijn blog. Enig speurwerk van de medewerkers leidde hen naar mijn hartverscheurende verhaal over het bezoek dat ik aan de versverbouwde boekhandel in de Passage bracht, alwaar ik de ter gelegenheid van de opening gratis uitgedeelde boeken misliep. Via een vriendelijk mailtje werd mij alsnog een boek aangeboden en daar zeg ik natuurlijk geen nee tegen. 

Eerlijk gezegd hield ik mijn hart vast (je weet maar nooit waar je mee "verblijd" wordt), maar tot mijn grote verrassing plofte een prachtig fotoboek over Den Haag in mijn brievenbus. Het is het boek "Den Haag. Van Paleis tot Pasar", met foto's van Gerrit de Heus. Waarom is het een mooi boek? Allereerst natuurlijk de uitvoering: mooi gebonden, met een prachtige letteropdruk. Verder heerlijk ruikend en voelend papier. En dan het onderwerp: Den Haag, de mooiste stad van het land, uitgedrukt in foto's die op één of andere manier anders dan anders zijn. In de inleiding staat: "Het biedt een blik op Den Haag als stad. Een stad, doordrenkt van politiek. (...) Het is een boek dat - in grote foto's en korte beschouwingen - beschrijft zoals je Den Haag zou kunnen beleven." 

Maar het allermooiste is natuurlijk het gebaar. Zó attent van Verwijs, ik beloof plechtig dat als ik in Den Haag weer boeken koop, het in Verwijs zal zijn. Ik roep mijn lezers op hetzelfde te doen. Voor wie geen weblog heeft dat boeken oplevert, koop dit boek en overtuig je van de schoonheid van Den Haag. Voor wie een dringende behoefte voelt om mij evenals Verwijs boeken toe te sturen: schroom niet en neem even contact op via een mailtje, dan regelen we het. 

44 - Recordoplage

Gisteren namen 51 mensen de moeite om mijn weblog te bekijken. Voor het eerst in 8 maanden bloggen de grens van 50 lezers op één dag gepasseerd. Mijn weblog mag best een beetje bibliofiel blijven, maar veel lezers hebben is toch ook wel prettig.
Het doet mij goed dat dit record juist in de Boekenweek werd behaald. Alweer een bewijs dat de Boekenweek mensen aanzet tot het lezen van hoogwaardige literatuur...

43 - Spiegel van de Boekenweek

We staan aan de vooravond van de Boekenweek, één van de zeldzame momenten in het jaar dat het mogelijk is om met willekeurig wie over boeken te praten, zonder dat dit op voorhand een blik oplevert alsof je een zonderling bent. De CPNB is er op onnavolgbare wijze in geslaagd de Boekenweek tot een tijd te maken waarin het in ons land gonst van de activiteiten en waarin het bezit van boeken als noodzakelijk voor geluk wordt beschouwd. De Boekenweek vindt ook op een mooie tijd plaats: het is bijna lente, de winter is voorbij, de dagen worden langer en tussen al dit geluk worden we ook nog eens verwend met boekenprogramma’s op de TV, boekenprogramma’s in schouwburgen, boekenlezingen in buurthuizen, boekenacties in allerhande winkels, you name it! Was het leven maar één lange Boekenweek, dan was er weinig meer te klagen over. 

Onvoorstelbaar veel mensen verzamelen in relatie tot de boekenweek. Dat kan op een heleboel manieren. Ik noem er een paar: 

1. Je kan alleen boekenweekgeschenken verzamelen. Dan heb je, als je ze compleet hebt vanaf 1930, een rijtje van 73,3 cm als je die van dit jaar erbij hebt (meet maar na). Bijna een centimeter per jaar dus. Bovendien heb je dan een aantrekkelijke discussie tussen rekkelijken en preciezen over de vraag of 1930 er nu wel of niet bij jhoort. Strikt genomen niet natuurlijk. Maar ik heb ‘m wel.  

2. Je kan boekenweekgeschenken verzamelen en alle extra uitgaven rondom de boekenweek. Dus ook het essay, dit jaar van Henk van Os, en het bibliotheekgeschenk, dit jaar van Joost Swarte. Daarnaast de andere uitgaven die de CPNB rondom de boekenweek uitgeeft, zoals het nu al zeer schaarse en (dus) dure mapje poëziekaarten uit 1994 (heb ik) of de CD "Denkend aan de Dapperstraat" uit datzelfde jaar (heb ik ook) of het overzichtsboek van de boekenweek "Zolang de voorraad strekt" uit 2000 (wie heeft het niet?). 

3. Je kan het bovenstaande verzamelen en verder alles wat ter gelegenheid van de boekenweek wordt uitgegeven: het magazine, boekenleggers, posters voor boekhandels en bibliotheken, speciale folders van de CPNB of van boekhandels, programmaboekjes van het boekenbal, toegangsbiljetten tot activiteiten, etc. etc. 

4. Je kan überhaupt álles van de CPNB verzamelen. Dus niet alleen álles van de boekenweek, maar ook álles van de Kinderboekenweek, de weken van het reisboek, de maand van het Spannende Boek en verder álles wat de CPNB uitgeeft (zoals de jaarlijkse uitgave rond 4/5 mei, de uitgave rond de best verzorgde boeken, etc.). Zo is er voor elk niveau en voor elke portemonnee een verzamelgebied. 

Ikzelf bevind mij in categorie twee, hoewel ik eventuele andere zaken die ik tegenkom niet laat liggen. Maar ik ben niet droevig als ik de poster van de boekenweek niet heb of een boekenlegger mis. Uiteindelijk gaat het mij om de uitgaven, niet om de franje. Verzamelaars en aspirantverzamelaars van boekenweekuitgaven moeten zich overigens op zondag 20 maart om 14.00 even melden in Leiden. Daar geeft Arjen Honkoop, eigenaar van antiquariaat Alcheringa in de plaatselijke bibliotheek aan de Nieuwstraat 4 een lezing over het verzamelen van boekenweekuitgaven. Misschien dat hij de tekst publiceert op zijn eigen site, dat zou ik een goede geste vinden. Zoals er verschillende categorieën verzamelaars zijn, zo zijn er ook verschillende categorieën antiquariaten. 

Voor categorie 1 en 2-uitgaven zijn enkele goede antiquariaten beschikbaar: ik noemde al Alcheringa, maar kijk ook eens bij Goed Geboekt (niet duur!) of De Monnickenhof of loop een filiaal van De Slegte binnen. Een zoekslag op Ebay of Marktplaats levert ook talloze hits op. Voor categorie 3 en 4 verzamelaars is Van Starkenburg een goed adres evenals antiquariaat Schutte; daar is alle franje ruim beschikbaar. Voor een ruime prijs soms ook, dat wel. Maar het leukste is gewoon je slag te slaan in de Boekenweek zelf. Laat je meeslepen door het feestgedruis, koop veel te veel boeken en krijg er moois bij, haal handtekeningen op van favoriete schrijvers, ga naar lezingen. Vier het boekenfeest! 

42 - Een onverwacht genoegen

Wie als verzamelaar van boeken door het leven gaat, is zich op elk willekeurig moment van de dag bewust van de aanwezigheid van boeken om zich heen. "Zoeken naar boeken" is immers een activiteit, maar niet één die zich beperkt tot vaste momenten. Het kan betekenen dat je zo af en toe wat titels door databanken of zoekmachines haalt om te zien of ze toevallig ergens aangeboden worden, maar ook dat je eens een straatje om loopt om een paar minuten in een antiquariaat rond te kijken. Verder moet je mogelijkheden om op onverwachte plekken te zoek nooit afslaan.

Wie kent ze niet: de uitverkoopbakken bij V&D. Van tijd tot tijd worden overtollige boeken voor een habbekrats aangeboden op volle tafels, waarbij het merendeel van de voorraad bestaat uit rotzooi. Dat neemt niet weg dat tussen alle modder ook af en toe een parel kan zitten, en je kunt het je dus niet veroorloven om eraan voorbij te lopen; er moet gekeken worden. Hoewel V&D niet de eerste winkel is waar ik aan denk als het om boeken gaat.

Hoe dan ook, in Rotterdam bood de V&D in het centrum boeken met 70% korting aan. Voor de verandering leek het dit keer een échte opruiming, geen als uitverkoop verpakte ramsj. Tot mijn ontzettend grote genoegen werd ik voor een habbekrats de blijde eigenaar van twee nieuwe boeken, die ook nog eens allebei de Tweede Wereldoorlog als onderwerp hebben.

De eerste is het boekje van Kathrine Kressmann Taylor, "Adres onbekend". Het is een fictieve briefwisseling tussen twee vrienden aan de vooravond van de oorlog. Een joodse man, kunsthandelaar, heeft een galerie in San Francisco en zijn zakenpartner en vriend keert in 1933 terug naar Duitsland. Degene die terugkeert verwordt langzaam maar zeker tot een nazi en adopteert de ideologie van nazi’s volledig. Niet alleen beëindigt hij de vriendschap, maar hij verraadt ook de zus van de kunsthandelaar - die in Duitsland bij hem hulp zoekt - aan de SS. De wraak van de kunsthandelaar is meesterlijk: met brieven weet hij zijn voormalige vriend zodanig klem te zetten, dat hij ten onder gaat door hij nietsontziende systeem. De laatste brief naar Duitsland komt retour: "Adres onbekend", waarmee de wraak volledig is.

Het verhaal legt de wreedheid van het systeem genadeloos bloot, en laat zien hoe gevaarlijk het is als mensen zich daarmee identificeren. Het systeem vermoordt haar eigen dienaren zonder scrupules.
In de mooie gebonden uitgave van Ambo staat een nawoord van de zoon van de schrijfster die vertelt hoe het boekje op verschillende momenten succesvol was en een breed publiek bereikte. Niet alleen als boek, maar ook als toneelstuk, zelfs in Nederland.

Verder viste ik "Het kaartspel" van Adolf Schröder uit de bak. Ik moet het nog lezen, maar de flaptekst belooft veel. Ook dit boek gaat over brieven. Deze keer schrijft de hoofdpersoon, een oude Joodse vrouw, ze in de oorlog vanuit Brazilië aan haar tweelingzus in Duitsland, die toen waarschijnlijk al niet meer leefde. De brieven werden nooit verstuurd, maar aan het eind van haar leven vraagt de vrouw een werkstudent om haar te helpen met ordenen en dan wordt een geheim langzaam onthuld. Zoals iemand schreef: "een van de gruwelen van de oorlog: winnen of sterven, waarbij winnen geen geluk brengt."

Merkwaardig toeval dat ik op één dag twee boeken koop die allebei over de oorlog gaan en betrekking hebben op brieven die geschreven worden naar Duitsland. Waarom heb ik ze gekocht? Vanwege de inhoud natuurlijk, maar ook vanwege de uitgaven zelf: exemplaren als nieuw, gebonden met stofomslag, sieraden voor mijn boekenkast.

Het was het zoeken meer dan waard op deze dag.

41 - Het boek dat ik al had (2)

Vorige keer schreef ik over een boek dat ik kocht, terwijl ik er al een exemplaar van had staan. Het zal ieder duidelijk zijn dat dit een vergissing was. Tenzij je erop uit bent om de hele oplage van een boek te kopen, is een dergelijke aanschaf overbodig.
Deze opmerking lijkt vreemder dan hij is. Er is in elk geval iemand die probeert de hele oplage van een boek in kaart te brengen, Owen Gingerich heeft er een fascinerend boek over geschreven.

Hij heeft elk bekend exemplaar van de eerste en tweede oplage van Copernicus’ boek "De revolutionibus orbium coelestium" uit de 16e eeuw in kaart gebracht. Hij heeft 580 exemplaren over de hele wereld bekeken en onderzocht wie de vroegere eigenaars waren en wat ze met het boek hadden gedaan.

Maar dat was ik niet van plan. In elk geval niet met het boek van Van Dis dat ik nu dubbel heb. Toch heb ik afgelopen weekend – toen ik het voorrecht had het antiquariaat in de kelder van boekhandel Donner in Rotterdam te bezoeken – weer een boek gekocht dat ik al had, maar dit keer bewust. Het is het tweede (en laatste) deel in de serie Nescio-cahiers: een bundeling van tien "Kronkels" van Simon Carmiggelt over Nescio. Ik had deze al, maar niet de uitgave zoals die bij Donner stond: de gebonden en genummerde eerste druk. Mijn exemplaar was een ingenaaid exemplaar en ongenummerd. En er is maar één echte eerste druk, en die stond bij Donner: een vlekkeloos exemplaar, als nieuw, gebonden en met stofomslag. Voor de statistiek: ik bezit nu nummer 159 van 200. Mocht een nieuwe Gingerich ooit op zoek gaan naar álle 200 exemplaren van deze Nescio-uitgave, dan kan hij of zij voor nummer 159 bij mij terecht. Maar wie de vorige eigenaar was - die het boek hardvochtig dumpte bij Donner - weet ik dan helaas niet.

Waarom koop ik een boek dat ik al heb? Voor het antwoord heb ik maar weer eens gezocht in Basbanes’ boek Among the gently mad. Daarin komen verschillende verzamelaars aan het woord die dezelfde afwijking hebben. "I always made it a point to move up in quality whenever I could", zo zegt één van hen. "It remains on my shelves, a hedge against the day I find a better copy I can afford" zegt een ander over een minder fraai exemplaar van een geliefd boek.
Ik ben in elk geval gelukkig dat ik weer een streep heb kunnen zetten door één van de boeken op mijn verlanglijst. Ik zet ze netjes naast elkaar, de twee Nescio-cahiers. Want ik doe mijn andere exemplaar natuurlijk niet van de hand.

40 - Het boek dat ik al had

Lag ik een paar afleveringen geleden nog te kermen over een boek dat ik niet kon krijgen, en die dus op mijn lijst met "should'ves" komt, nu is het tegenovergestelde gebeurd.

Ik dacht een mooie slag te hebben geslagen bij het zoeken naar de laatste stukjes in mijn Adriaan van Dis-collecte. Voor een paar euro bestelde ik een boek bij een boekwinkeltje in de verwachting dat ik het nog niet had. Het ging om een bundeling van de toneelstukken van Van Dis: Komedie om Geld en Tropenjaren.

Echter, via via had ik een titel opgespoord met de vermelding Komedie om Geld, Een uur in de Wind en Tropenjaren. Drie toneelstukken gebundeld! Deze uitgave stond al een tijdje op mijn lijstje en eindelijk zag ik 'm bij een boekwinkeltje. Besteld, betaald en vol verwachting de envelop opengescheurd... alleen om te zien dat ik het boek al had. Wat blijkt: "een uur in de wind" is de ondertitel van "Komedie om geld". Nooit eerder opgemerkt, maar wel een wijze les geleerd: beter kijken in mijn eigen boekenkast. Het boekje houd ik; het kostte weinig en het houd me scherp...

Het goede nieuws is dat ik toch één titel van mijn Van Dis-desiderata heb kunnen schrappen. Het enige wat nog overblijft is Van Dis' bijdrage in de serie "Noord Holland in proza, poëzie en prenten" onder de titel Bergen. Deze serie is uitgegeven door de Culturele Raad Noord-Holland t.g.v. het 25-jarig bestaan van de Tentoonstellingsdienst van deze Culturele Raad. Een bibliofiele serie die zeventig maal gewijd is aan één der zeventig gemeenten in Noord-Holland en éénmaal aan de provincie als geheel. Diverse auteurs hebben eraan meegewerkt: Louis Ferron, Nicolaas Matsier, Gerrit Krol, A. Alberts, K. Schippers, J. Bernlef, etc. En Van Dis natuurlijk.
Via de provincie heb ik een kopietje van het deeltje van Van Dis gekregen, maar ik wil een echte. Helaas is elk deel in een oplage van minder dan 200 uitgegeven, dus het zal nog even bij zoeken blijven. En gelukkig ook maar, want als ik deze vind ben ik klaar met Van Dis. En dat is ook een beetje saai.

Beeld van Herman Gorter aan de Zeeweg in Bergen NH

Eind vorig jaar ging bij Burgersdijk en Niemans de hele serie overigens voor 850 euro van de hand. Dat betekent dat één deel 11,81 kostte. Dat biedt in elk geval nog wat (financiële) perspectieven. Want die van Nicolaas Matsier wil ik ook hebben.

39 - Na de tsunami

Een wel heel bijzonder boekje ligt sinds kort in de winkels: "Na de tsunami" van de Indiase schrijver Amitav Ghosh. Ik kan me geen eerdere boeken herinneren die met geen ander doel werden geschreven dan het inzamelen van geld na een ramp. 

Uiteraard staan me de talloze liedjes nog voor de geest die zijn gemaakt ten tijde van de hongersnood in Afrika (Band Aid: Do they know it's Christmas of USA for Africa: We are the world), de voetbalrampen in Engeland (zoals "Ferry 'cross the Mersey" na de Hillsborough-ramp en "You'll never walk alone" na de Bradford City-ramp) en de tsunami natuurlijk (Artiesten voor Azië uit Nederland en internationale sterren). Daar is een aardige verzameling van aan te leggen. En verder zijn er talloze boeken die je kan gebruiken om geld in te zamelen voor je eigen project (zoals hier). En er zijn boeken waar een deel van de opbrengst ten goede komt aan een bepaald goed doel, ook voor de tsunami-overlevenden zoals hier. 

Maar een boek geschreven met als onderwerp een specifieke ramp en met geen ander doel dan geld inzamelen voor die ramp: nee, daarvan ken ik er geeneen. Ik vind het wel bijzonder dat dit is gebeurd. Een liedje is toch heel erg vanuit de buitenkant geschreven: artiesten die men daar niet kent en die nooit op de plek zijn geweest, zingen een liedje in een taal die men daar niet verstaat. Maar dit boek van Ghosh schrijft vanuit de binnenkant. Ghosh is kort na de ramp op de Nicobaren en beschrijft in 40 bladzijden aangrijpend wat hij aantreft: mensen die alles kwijt zijn, verwoeste eilanden, falende hulpverlening en stuitend arrogante bureaucratie. Delen van het boek zijn eerder in een Indiase krant verschenen, zie hier, hier en hier. 

De eerste zin alleen al: "De Andamanen en de Nicobaren vormen zo'n plek op de aardbol waar politieke en geologische breuklijenen toevallig parallel lopen". Schitterend. In het verslag laat hij van tal van mensen een kort moment van hun leven, hun geschiedenis zien. Wat ik mij niet realiseerde: "Want tot de middenklasse behoren (...) betekent drijven op een papieren vlot: identiteitskaart, vergunningen, distributiekaarten, schoolcertificaten, chequeboek, levensverzekeringspolis en bankafschriften van vastgezette spaartegoeden. Zodanig was de bijzondere aard van deze ramp, dat zij niet slechts het vege lijf van de slachtoffers teloor deed gaan, maar tevens het bewijs van de identiteit der overlevenden. (...) hij beroofde hen van alle bewijsstukken van hun plaats onder de zon." Deze mensen kunnen niet eens meer bewijzen dat zij überhaupt nog bestaan... 

Koop voor 2,95 dit boek, en word je bewust van de diepte van de nood. De 2,95 gaat in zijn geheel naar giro 555. 

38 - Among the gently mad

Gelukkig moet ik de laatste tijd veel in Den Haag zijn. Onderweg naar een afspraak liep ik langs modern antiquariaat Nayler & Co aan de Denneweg. Uit mijn ooghoek zag ik buiten een stapeltje boeken liggen met een afbeelding van een boek op het omslag. Bij nader inzien bleken het exemplaren van het boek van Nicholas A. Basbanes te zijn, "Among the gently mad". Meteen gekocht natuurlijk. Ik heb nog een snelle blik in de winkel kunnen werpen, maar weet nu al dat ik beslist terug moet. Wat een mooie winkel! En een modern antiquariaat dat veel beter is gesorteerd dan andere die ik ken, bijvoorbeeld de modern antiquariaat-etage in Scheltema in Amsterdam waar ik wel eens kom.

Basbanes is een auteur die verschillende boeken heeft geschreven over boekenverzamelaars en de liefde voor boeken. Prachtige titels ook: "Patience & fortitude" en "A gentle madness". Daarnaast geeft hij lezingen over het onderwerp en schrijft hij artikelen en columns in verschillende kranten en tijdschriften, waaronder het Fine Books & Collections-magazine. Terzijde: verschillende artikelen zijn online te lezen, een aanrader! 

Basbanes begon met schrijven omdat hij een meer journalistieke blik wilde op het fenomeen verzamelen van boeken. Er zijn talloze boeken over boeken, maar hij wilde een andere aanpak. En dat is gelukt. Ik lees dat zijn uitgever van zijn eerste boek - A gentle madness - slechts 5.800 exemplaren liet drukken, maar dat er inmiddels 100.000 zijn verkocht. Mijn eerste indruk van 'Among the gently mad' is ook positief. hij beschrijft wat het is om te moeten verzamelen, en hoe je dat dan doet. Ik heb het eerste hoofdstuk nog niet uit, maar zie al prachtige observaties. Hij schrijft onder meer: 

The enduring beauty of collecting books is that satisfaction is possible at every level of activity.

En: 

One of the very first rules I can offer is (...) to know your limits, to work within a budget, and above all else, to play with your head, not your gut. 

Uiteraard gaat hij ook in op het probleem dat ik schetste in mijn post van 20 januari: het niet kopen van een boek dat je al jaren zoekt. Op pagina 6 quote hij iemand die zegt: "I have a nice list of should'ves. Things I should've bought and didn't." En op p. 44 gaat het over twee "book shopping rules". De eerste is: 

Buy the book because it is one that you wanted for some time, and is on your list of things that you are really looking for, and you just may never see it again.

Ja, nou weten we het wel... Verder bladerend zie ik nog een mooie quote: 

The most persistent complaint I hear is how difficult it is for bibliophiles to persuade nonbelievers that they have lives outside of their libraries, or that they actually enjoy themselves when they are alone with their prized possessions. Indeed, if there is any single experience I can count on when I am giving talks at university libraries or meeting with book-collecting groups, it is the certainty that I will be invited to somenone's home to see objects that they are unwilling to share with those who have little interest in collecting. 

Book-collecting groups? Dat zou geweldig zijn! Ik ken ze niet in Nederland. Lijkt me ook lastig, een groep concurrenten bij elkaar. Je zou dan in elk geval moeten zorgen dat verschillende gebieden of auteurs worden verzameld. Maar ik herken het probleem dat het zo moeilijk uit te leggen is wat je drijft, dat heb je onder gelijkgestemden natuurlijk niet. Basbanes begrijpt het gelukkig wel. Heerlijk om dat terug te lezen. Dit boek wordt het grote genieten, 224 bladzijden lang. 

37 - Het Multatuli Museum is gered & ander goed nieuws

Het Multatuli Museum is gered!! Zie hier het bericht van het museum zelf: 

"Vanaf maart 2004 tot half december 2004 leek het erop dat het Multatuli Museum vanwege een dreigende subsidiestop door de gemeente Amsterdam de deur definitief zou moeten gaan sluiten. Gelukkig ontstond daarover zoveel commotie en maakte die dreiging zoveel verontwaardigde reacties los, dat de druk op de Amsterdamse wethouder van cultuur, Hanna Belliot, gaandeweg het jaar groter en groter werd. Het resultaat was dat half december door middel van een breed gesteunde motie van de PvdA mevrouw Belliot door haar eigen partij werd teruggefloten. Zo behoudt het Multatuli Museum alsnog zijn subsidie voor de komende vier jaar. De conservator van het museum en het bestuur van het Multatuli Genootschap willen via deze weg iedereen zeer hartelijk bedanken voor de massale steunbetuigingen." 

Ook ik heb mij niet onbetuigd gelaten en alle wethouders en raadsleden van de gemeente Amsterdam gemaild dat sluiting van het museum geen optie is. En ik publiceerde erover op mijn weblog, niet te vergeten. De conservator van het museum was zo goed mij daar kort, maar krachtig, voor te bedanken:

Dank voor deze fraaie adhesie-betuiging!

Jos van Waterschoot, conservator 

Van de gemeente Amsterdam ontving ik taal noch teken. Maar het besluit is teruggedraaid, daar gaat het om. Ondertussen blijft Multatuli de aandacht trekken. Komend voorjaar gaat een toneelbewerking van de Max Havelaar een tournee maken door heel Nederland langs 88 theaters. Thom Hoffman neemt de titelrol voor zijn rekening, Batavus Droogstoppel wordt gespeeld door Kees Hulst. De theatertournee zal begeleid worden door een lezingentournee. Die lezingen zullen plaatsvinden in de Openbare Bibliotheken van een aantal plaatsen waar het stuk wordt opgevoerd. Lees hier alles over deze productie. 

Ga naar het theater! Ga naar het museum! Lees Multatuli! Ik herlees nu zelf Ideën. Maar dan aan de hand van de trefwoordenlijst, een nieuwe ervaring!

36 - Een gedichtendag Verwijs-ing

Het is weer gedichtendag! En gedichtendag betekent een gedichtenbundel, en een gedichtenbundel betekent: een gedichtenbundel gaan kopen. Aangezien ik toch in Den Haag was, leek het mij een goed moment om de nieuwe winkel van Verwijs te bekijken, die sinds kort in de Passage is gehuisvest. Een prachtige plek voor een kwaliteitsboekhandel. Het is té verleidelijk om het gedicht van Achterberg hier ongenoemd te laten:

Passage 

Den Haag, stad, boordevol Bordewijk

en van Couperus overal een vleug

op Scheveningen aan, de villawijk

die kwijnt en zich Eline Vere heugt. 

Maar in de binnenstad staan ze te kijk, 

deurwaardershuizen met de harde deugd

van Katadreuffe die zijn doel bereikt.

Ik drink twee werelden, in ene teug. 

Den Haag, je tikt er tegen en het zingt. 

In de Passage krijgt de klank een hoog 

weergalmen en omlaag een fluistering 

tussen de voeten over het graniet; 

rode hartkamer die in elleboog 

met drie uitmondingen de stad geniet. 

En in die Passage staat tegenwoordig ook boekhandel Verwijs. Weinig Bordewijk en Couperus overigens hier te vinden, wel veel andere Haagse boeken. En een uitmuntende literaire afdeling, prachtig gelegen in de winkel, tussen pilaren waarin je de oude Passage herkent. Terwijl ik er was, werden er cadeautjes uitgedeeld: gratis boeken! Waarschijnlijk een actie in het kader van de opening, deze week is ook een feestweek in Verwijs. Willekeurige bezoekers kregen een prachtig ingepakt boek. En ik: ik viste net achter het net. Het is toch onrechtvaardig: de enige bezoeker die in zijn weblog over Verwijs schrijft, waarschijnlijk op dat moment de grootste boekenliefhebber in het pand, moet zonder cadeau de winkel verlaten. Ach, ik kan nog altijd proberen de gesigneerde boekenkast te winnen. 

In elk geval heb ik de dichtbundel gekocht. Daarin prachtige gedichten van Gerrit Kouwenaar. Eén zal ik citeren, want het gaat ook over boeken:

Binnen 

Wat je niet allemaal bestaan hebt, onteigend 

omhelsd hebt, geweest bent, nu zit je

op wacht aan je bed 

je bladert het boek door, bevingert de woorden 

wantrouwt je gereedschap, stofgoud cicaden 

het brood is verlegen, wil niet verstenen 

het horloge maalt meel en weet het nooit zeker 

diep in de tuin dooft het buitenste binnen 

altijd die vogels die nesten beginnen - 

35 - Onbereikbaar? Paniek!

Toevallig zag ik in De Slegte in Utrecht een tweetalige affiche met de woorden "Deliberando saepe perit occasio. Terwijl men beraadslaagt gaat dikwijls een goede kans verloren."

Het is een zin van Publilius Syrus, de Romein uit de eerste eeuw voor Christus, van wie hier een hele opsomming teksten staat. Voor wie het Latijn onvoldoende machtig is, staan hier Engelse vertalingen.

En zo is het maar net, je moet niet beraadslagen, maar kopen. Maar soms kan het niet, of soms vergeet je het. Of heb je geen geld.

In het boekje "Reiskoorts" van Boudewijn Büch en Peter van Zonneveld staat (p.14): "De eerste gouden regel voor de boekenzoeker (...) is (nagenoeg) alles te kopen. (...) Over verre, onbekende landen blijkt bij thuiskomst vaak dat ieder feitje leuk en relevant kan zijn, maar naderhand is het niet meer mogelijk zo'n boek te bemachtigen." Büch vertelt over zijn bezoek aan een boekhandel in Apia, de hoofdstad van Western Samoa, waar hij twee boeken zag liggen die hij niet kocht. Toen hij dezelfde of de volgende dag speet kreeg bleken deze boeken in de structureel klantloze boekhandel toch verkocht te zijn, voor eeuwig buiten bereik.













Centrum van Apia

In mijn geval is er een boek dat al heel veel jaren op mijn verlanglijst staat, en dat ik nog nooit ergens aangeboden heb zien worden. Nu was het zover: in een mij toegezonden catalogus stond het boek. Alleen, ik heb onlangs - zoals vaste lezers van dit blog hebben gelezen - een paar Rozen aangeschaft (uitgaven van Stichting De Roos) en mijn aankoopbudget is zo'n beetje op. Dus de 110 euro voor dit boek kunnen er niet af. Zal ik het ooit nog zien? Had ik mijn vermogen geweld aan moeten doen en het nu kopen? Heb ik een fout gemaakt?

In het boek van Jacques den Haan, "Verzamelen is ook een kunst. Onsterfelijkheid in oude boeken" staat een bijdrage van F. Knuf met de titel "Waarom verzamelen". Hij kent het gevoel dat ik nu ook heb. Knuf schrijft: "Dit samenvattend zien we, dat verzamelen vaak een groot avontuur is - een avontuur waarvan men bovendien steeds weer leert. Echt tragisch voor een verzamelaar kan het moment zijn, waarop hij een zeldzaam boek kan kopen, maar dan geen geld beschikbaar heeft. De paniek waarin hij zich dan bevindt heb ik vaak aan den lijve ondervonden. Tenslotte is het geld er en dan blijkt het boek weg: ogenblikken van diepe ellende."

De paniek is nu. De ellende straks. Hoewel... ik heb al verschillende mooie jachttrofeeën in mijn boekenkast staan. En op een dag zal ook dit boek weer aangeboden worden, en dan is het voor mij. Maar tot die tijd...

n.b. het betreffende boek was "De Persconferentie" van Simon Vestdijk, uitgegeven door de Eliance Pers. Later kocht ik het boek, maar verkocht het ook weer omdat ik geen Vestdijk-collectie nastreef. Inmiddels wordt het aangeboden voor circa €30. 

34 - Fahrenheit 451

Vannacht op Net 5, om 01.15, de film "Fahrenheit 451" van Francois Truffaut uit 1966, gebaseerd op het boek van Ray Bradbury. Het boek stamt alweer uit 1953, en in 2003 werden er daarom verschillende jubileumedities van uitgebracht, waarna het (opnieuw) een bestseller werd. Het plot laat zich simpel vertellen, maar het gegeven is fascinerend. Guy Montag is een brandweerman die leeft in een samenleving waarin boeken verboden zijn, omdat de overheid bang is voor zelfstandig denkende mensen. Huizen zijn bijvoorbeeld voorzien van wandvullende beeldschermen, waarop alleen dát wordt vertoond, wat de overheid wil. De opdracht aan de brandweerlui is boeken of verzamelingen te verbranden die worden ontdekt of door informanten doorgegeven. 451 graden Fahrenheit (232,78 graden Celsius) is de temperatuur waarbij papier spontaan tot verbranding overgaat.

Guy is dus ook voortdurend aan het zoeken naar boeken, maar met een ander doel dan ik. Ik hoop niet dat hij er een weblog over schrijft, want ik zou het niet kunnen lezen. Ik trok al wit weg bij de passages in "De naam van de roos" van Eco, waar nauwkeurig wordt beschreven welke boeken uit het klooster in vlammen opgaan. Hoe dan ook, Guy ontmoet Clarisse, iemand die in het verzet zit en boeken leest. Guy gaat inbeslaggenomen boeken lezen voordat ze worden verbrand, en krijgt dan twijfels bij het overheidsbeleid en moet de keuze maken of hij loyaal blijft, of in het verzet gaat. Hij kiest voor verzet en ontmoet mensen die boeken uit hun hoofd hebben geleerd, en deze doorvertellen aan andere mensen, zodat het erfgoed bewaard blijft. 

Dit is niet het eerste boek, of de eerste film, die zich bezig houdt met een big brother-achtige overheid die de bevolking geestelijk onderdrukt, maar het is een spannend thema om het verbranden van boeken centraal te stellen. Dat is namelijk een methode die niet in de toekomst thuishoort, maar onderdeel is van de actuele geschiedenis. Het gegeven van Fahrenheit 451 als geheel wordt uiteraard ook volop besproken. Fahrenheit 451 is mede hierom denk ik enorm aangeslagen. Het is ondertussen een begrip geworden voor allerlei zaken die nauw met boeken samenhangen. In België bestaat een leesbevorderingsproject met deze naam. Maar er is bijvoorbeeld ook een online boekwinkel die hiernaar verwijst, een uitgeverij, een computerspel (zie ook hier), een lesprogramma, en een project in Italië, waarvan ik niet precies kan doorgronden wat het inhoudt. Verder was het ooit een soort startpagina. Voor wie niet in staat is de film op te nemen, of voor wie dit bericht te laat leest, er is ook een DVD van Fahrenheit 451 beschikbaar. Bovendien wordt het verhaal opnieuw verfilmd, de verwachting is dat we in 2005 naar de bioscoop kunnen voor een nieuwe versie van Fahrenheit 451. 

33 - Walter Benjamin

In mijn post van 28 december schreef ik over de tragische dood van Walter Benjamin in 1940, toen hij op de hielen werd gezeten door de Gestapo en geen visum kreeg voor Spanje.



Toevallig zag ik dat in Filosofie Magazine van deze maand een artikel over Benjamin staat. De aanhef is hier te lezen. Eronder staat dat dit het volledige artikel is, maar dat is dus niet zo.

Het artikel beschrijft de vriendschap van Benjamin en Theodor Adorno, die wel veilig naar Amerika heeft kunnen vluchten.



In mijn vorige post vroeg ik mij af wat met de geweldige boekenverzameling van Benjamin was gebeurd, maar in dit artikel lees ik dat de manuscripten van Benjamin eerst in beheer zijn geweest bij de Georges Bataille, en later zijn overgedragen aan de familie Adorno. Of dat alleen voor de manuscripten geldt of voor al Benjamin's boeken is dus niet duidelijk, maar het is een geruststellende gedachte dat zijn werk in elk geval in goede handen is terecht gekomen en niet geroofd is door de nazi's. Hoewel... in dit artikel lees ik dat na Benjamin's vlucht de Gestapo de inboedel van zijn huis heeft geroofd en naar Berlijn gebracht, na de oorlog door zijn spullen door de Russen meegenomen naar Moskou en in 1957 teruggegeven aan de DDR. Een en ander wordt opgenomen in het Walter Benjamin archief. Wat nog verdwenen is zijn stukken die Benjamin in 1933 in Berlijn achterliet.

Het blijft treurig allemaal, de oorlog en wat het met mensen doet.