235 - Boekendrama in de Kalverstraat

Afgelopen weekend waren we even in Amsterdam en onvermijdelijk liepen we door de Kalverstraat. Na alle berichten over de sluiting van de Polare had ik verwacht dat de vestiging van De Slegte in de Kalverstraat gesloten was. Maar de winkel was er nog, en hij was ook open. Of beter geformuleerd: het karkas van de winkel stond er nog, want wat er binnen gebeurde had niets meer met De Slegte te maken.

Au...

De eens zo fraaie winkel, vol met verleidelijke boeken op onverwachte plekken, waar ik menig uur dwalend heb doorgebracht en waar ik heel veel schatten vandaan heb gehaald, was er niet meer. Wat er wel te zien was: een chaotische en onsamenhangende hoeveelheid boeken, achteloos weggepropt in de kasten en op de tafels die er nog waren, met weinig ordening en al helemaal geen systeem. De eens zo mooie De Slegte is verworden tot een soort overdekte vrijmarkt: je kunt er boekengraaien zonder dat je precies weet waar je moet zoeken. En in een aantal gevallen letterlijk graaien, want op verschillende plekken stonden grijze bakken, gevuld met boeken, met een briefje: boekengrabbelen - 1 euro.

Nu ben ik niet iemand die per se altijd en overal een opgeruimde winkel wil zien. Ik ben geen purist zoals de auteur van dit stukje; ik kan best melancholisch worden van de ietwat rommelige en stoffige antiquariaten waar je uren kan doorbrengen terwijl je door de voorraad gaat. Maar wat bij De Slegte gebeurt is een belediging voor het boek en voor de boekenliefhebber. Hier zijn geen bibliofielen meer.

Hoe het ooit was...

Ik heb een halfuur in De Slegte doorgebracht. Ik merkte dat het mij bijna fysiek pijn deed om daar te zijn. Het was een afscheidsbezoek aan iemand die al overleden is. Ik heb veel herinneringen aan deze winkel en ik rouw om het verdwijnen ervan. Het was een emotioneel moment - ik wist niet dat ik zo gehecht was aan deze zaak. Maar ik heb er niets gekocht. In deze De Slegte heb ik niets meer te zoeken en hoef ik ook niets te kopen. Ik heb troost gezocht bij een heel andere boekwinkel, maar daarover in een volgend stukje meer.

Vaarwel De Slegte in de Kalverstraat. Je was een vriend, een makker, een leverancier van grote denkers en prachtige boeken en ik zal je missen.

217 - Vaarwel, Kruimeltje!

Natuurlijk, het is een bekend fenomeen: de ontlezing gecombineerd met digitalisering leidt tot een afname van het belang van boeken. En dus leiden de belangrijkste toeleveranciers van boeken, de boekwinkels, veel schade. En naast reguliere boekhandels, staat ook de toekomst van antiquariaten onder druk.

Een tijdje geleden schreef ik over het antiquariaat in Weesp dat te koop stond, als symbool voor de teloorgang van antiquariaten. Maar afgelopen week was ik een dagje naar Enschede en ontdekte ik tot mijn schrik dat het prachtige antiquariaat Kruimeltje binnenkort ophoudt te bestaan.

Ik kwam daar wat laat achter, nu blijkt dat het bericht al in augustus 2012 in de krant stond. Maar omdat ik niet zo vaak in Enschede kom en ook Tubantia niet vaak lees, ontgaat mij nog wel eens wat. Het verhaal dat de eigenaresse in het krantenartikel vertelde, vertelde ze ook aan mij tijdens mijn bezoek. De verkoop van boeken loopt simpelweg niet. En als mensen boeken kopen dan is er weinig besef van de waarde van het boek. Zij vertelde over klanten die laatst een mooie prent uit de 17e eeuw bekeken en daar niet meer dan een paar euro voor over hadden...

Boeken zijn geen geld meer waard en dus is een groot deel van de inventaris onverkoopbaar. Van het beetje omzet dat overblijft, is een antiquariaat niet draaiende te houden. Ach, het is de volgende in een lange rij. Recent sloten antiquariaat Timbuctoo in Groningen, Joyce Royce in Gent, Schoon Lier in Lier: de rij is eindeloos.

En elke keer overvalt mij de weemoed. Natuurlijk, er zijn antiquariaten die volhouden. Er is in Enschede gelukkig ook nog een filiaal van De Slegte, maar ook die heeft het moeilijk. Maar feit is dat kennelijk momenteel vooral antiquariaten in het hogere segment overleven. Het reguliere antiquariaat, met een breed aanbod van toegankelijke boeken is niet interessant genoeg. En zo ook Kruimeltje, in het prachtige Jugendstil pand in het centrum van Enschede. Het antiquariaat is nog wel opgenomen in de stadswandeling van de VVV, maar dat heeft niet geholpen (en zal dus binnenkort aangepast moeten worden).

Tijdens mijn laatste bezoek had ik helaas te weinig tijd om grondig door de voorraad heen te gaan. We moesten immers nog naar het Rijksmuseum Twenthe, waar ik mijn onder meer vergaapt heb aan een paar prachtige middeleeuwse getijdenboeken. En dus werd Kruimeltje van mijn laatste bezoek niet rijk: voor het luttele bedrag van € 2,50 kocht ik twee boekjes: Mevrouw Len van Oek de Jong en Sans Famille van Greshoff, Ter Braak en Du Perron.

Ik wist al jaren dat mijn verzamelwoede zich richtte op een uitstervende type object. Het overgrote deel van mijn verzameling zal uiteindelijk de status 'oud papier' krijgen: er is niemand in geïnteresseerd. Ik wens mijn erfgenamen er veel sterkte mee, want ik vrees dat er tegen die tijd geen antiquariaat meer is om de boedel over te nemen. Maar ik heb dan in elk geval een mooi leven gehad tussen mijn eigen duizenden boeken, deel uitmakend van een uitstervend ras liefhebbers...

88 - Uitverkoop

 bijna niet meer de winkel van Van Stockum

Boekhandel Van Stockum in Den Haag houdt uitverkoop in haar winkel in de Venestraat. De hele voorraad, oude en nieuwe boeken, gaat met 50% korting de deur uit. Helaas is het voor alle lezers van dit blog nu te laat, want de winkel sluit op maandag 23 januari. Gelukkig blijven de andere filialen open, want Van Stockum is een fantastische winkel. En dus heb ik natuurlijk veel te veel boeken gekocht. Ik had nog geluk dat ik pas aan het einde van de drie weken uitverkoop ontdekte dat er überhaupt uitverkoop was, anders was ik definitief aan de bedelstaf geraakt, maar nu scheelde het ook niet veel. Het mooie van deze uitverkoop was enerzijds dat een deel van de nieuwe voorraad werd uitverkocht - dus kocht ik een gloednieuw, geseald, exemplaar van "Adonis/Bel-Ami" van Guy de Maupassant niet voor 32,50 euro maar voor 16,25 euro (zoals ik hier schreef stond die al een tijd op mijn zoeklijst). Maar tegelijkertijd werden de kelders leeggeruimd waardoor onafzienbare stapels romans, kookboeken, kunstboeken werden aangeboden, maar dat was niet de gebruikelijke rotzooi die in de witte boekenhandels staan en die overal hetzelfde kosten. Hier ging het om kelderrestanten die je eigenlijk nergens anders ziet. Ik heb een paar boeken gekocht waar nog prijsstickers in guldens opzaten. Boeken die dus al minstens vijf jaar in de winkel lagen, of ergens in een kelder, maar die nu een waardige plek krijgen in mijn boekenkast. Zoals de verhalenbundel "Oudergewoonte", een bundel verhalen in de Joodse traditie van onder meer Marcel Möring, Frans Pointl, Arnon Grunberg en Rogi Wieg uit 1999. Het moest destijds 25 gulden kosten (omgerekend 11,34 euro), was ooit afgeprijsd naar 5 euro en kreeg een foeilelijke oranje sticker met die prijs opgeplakt en mocht dus nu met mij mee voor 2,5 euro. Ook de lezing van Rudi van Dantzig, "De armoede die niet verdwijnt" (een toespraak gehouden ter gelegenheid van de Dodenherdenking in 1999) kostte ooit 7,50 gulden en toen 3,40 euro maar was uiteindelijk voor 1,70 euro voor mij.  Even nazoekend blijkt hier een overzicht te staan van de toespraken t.g.v. de Dodenherdenking en hier t.g.v. Bevrijdingsdag. Handig overzichtje om te zien welke ik nog mis! Het allermooiste was eigenlijk wat ik vond in een bijna vergeten doos. Een luxe exemplaar van de Dake Annotated Reference Bible, dat is een Bijbel in de King James vertaling, voorzien van een onvoorstelbare hoeveelheid verklaringen, toelichtingen, overzichten, etc. Een feest om te lezen en in te studeren. een voorbeeld van een dichtbedrukte pagina in Dake Ooit koste deze Dake 84,20 euro. Maar hij was al afgeprijsd naar 9,95 euro. Dus met de korting heb ik de Dake gekocht met 80 euro korting ten opzichte van de originele prijs. Ik ben drie keer in Van Stockum teruggeweest en ben geheel verzadigd. Klaagde ik rond de jaarwisseling nog over mijn gemiddelde boekenaankoop in 2005 dat minder dan één per week was, tot op heden is het gemiddeld bijna één per dag. Het wordt een mooi jaar. 

42 - Een onverwacht genoegen

Wie als verzamelaar van boeken door het leven gaat, is zich op elk willekeurig moment van de dag bewust van de aanwezigheid van boeken om zich heen. "Zoeken naar boeken" is immers een activiteit, maar niet één die zich beperkt tot vaste momenten. Het kan betekenen dat je zo af en toe wat titels door databanken of zoekmachines haalt om te zien of ze toevallig ergens aangeboden worden, maar ook dat je eens een straatje om loopt om een paar minuten in een antiquariaat rond te kijken. Verder moet je mogelijkheden om op onverwachte plekken te zoek nooit afslaan.

Wie kent ze niet: de uitverkoopbakken bij V&D. Van tijd tot tijd worden overtollige boeken voor een habbekrats aangeboden op volle tafels, waarbij het merendeel van de voorraad bestaat uit rotzooi. Dat neemt niet weg dat tussen alle modder ook af en toe een parel kan zitten, en je kunt het je dus niet veroorloven om eraan voorbij te lopen; er moet gekeken worden. Hoewel V&D niet de eerste winkel is waar ik aan denk als het om boeken gaat.

Hoe dan ook, in Rotterdam bood de V&D in het centrum boeken met 70% korting aan. Voor de verandering leek het dit keer een échte opruiming, geen als uitverkoop verpakte ramsj. Tot mijn ontzettend grote genoegen werd ik voor een habbekrats de blijde eigenaar van twee nieuwe boeken, die ook nog eens allebei de Tweede Wereldoorlog als onderwerp hebben.

De eerste is het boekje van Kathrine Kressmann Taylor, "Adres onbekend". Het is een fictieve briefwisseling tussen twee vrienden aan de vooravond van de oorlog. Een joodse man, kunsthandelaar, heeft een galerie in San Francisco en zijn zakenpartner en vriend keert in 1933 terug naar Duitsland. Degene die terugkeert verwordt langzaam maar zeker tot een nazi en adopteert de ideologie van nazi’s volledig. Niet alleen beëindigt hij de vriendschap, maar hij verraadt ook de zus van de kunsthandelaar - die in Duitsland bij hem hulp zoekt - aan de SS. De wraak van de kunsthandelaar is meesterlijk: met brieven weet hij zijn voormalige vriend zodanig klem te zetten, dat hij ten onder gaat door hij nietsontziende systeem. De laatste brief naar Duitsland komt retour: "Adres onbekend", waarmee de wraak volledig is.

Het verhaal legt de wreedheid van het systeem genadeloos bloot, en laat zien hoe gevaarlijk het is als mensen zich daarmee identificeren. Het systeem vermoordt haar eigen dienaren zonder scrupules.
In de mooie gebonden uitgave van Ambo staat een nawoord van de zoon van de schrijfster die vertelt hoe het boekje op verschillende momenten succesvol was en een breed publiek bereikte. Niet alleen als boek, maar ook als toneelstuk, zelfs in Nederland.

Verder viste ik "Het kaartspel" van Adolf Schröder uit de bak. Ik moet het nog lezen, maar de flaptekst belooft veel. Ook dit boek gaat over brieven. Deze keer schrijft de hoofdpersoon, een oude Joodse vrouw, ze in de oorlog vanuit Brazilië aan haar tweelingzus in Duitsland, die toen waarschijnlijk al niet meer leefde. De brieven werden nooit verstuurd, maar aan het eind van haar leven vraagt de vrouw een werkstudent om haar te helpen met ordenen en dan wordt een geheim langzaam onthuld. Zoals iemand schreef: "een van de gruwelen van de oorlog: winnen of sterven, waarbij winnen geen geluk brengt."

Merkwaardig toeval dat ik op één dag twee boeken koop die allebei over de oorlog gaan en betrekking hebben op brieven die geschreven worden naar Duitsland. Waarom heb ik ze gekocht? Vanwege de inhoud natuurlijk, maar ook vanwege de uitgaven zelf: exemplaren als nieuw, gebonden met stofomslag, sieraden voor mijn boekenkast.

Het was het zoeken meer dan waard op deze dag.