347 - Bibliofiel achter de feiten aanlopen

Ik heb al vaker geschreven over mijn behoefte om complete collecties van schrijvers in de kast te hebben staan. Ik ben zoals dat heet een completist, hoewel ik vooral eerste drukken zoek en niet élke druk en elke variant van een bepaald werk zoek. Ik wil alle boekuitgaven van mijn favoriete auteurs hebben. En als ze nog leven, graag ook gesigneerd. Deze ambitie is al ingewikkeld genoeg als het gaat om reguliere uitgaven, maar het wordt nog lastiger om zicht te houden op bibliofiele uitgaven van mijn favoriete auteurs. De afgelopen weken heb ik een paar bibliofiele uitgaven toegevoegd aan mijn collectie, waarvan ik stomtoevallig achter het bestaan kwam. Doordat ik zo afhankelijk ben van toeval, zullen er nog verschillende uitgaven rondzwerven waarvan ik helaas het bestaan niet ken. Maar van drie van mijn favoriete Nederlandse schrijvers is de collectie weer iets completer geworden: Adriaan van Dis, Tommy Wieringa en Margriet de Moor.

Adriaan van Dis

Jaren geleden heb ik lezers van dit blog op de hoogte gehouden van mijn vorderingen om mijn Adriaan van Dis-collectie compleet te krijgen. De ene na de andere uitgave hengelde ik naar binnen en ook toen struikelde ik wel eens over een onverwachte bibliofiele vondst. Al in 2005 meldde ik triomfantelijk dat ik compleet was en een paar jaar later herhaalde ik tegen beter weten in die claim. Met de verschijning van zijn nieuwste roman Naar zachtheid en een warm omhelzen volgde er natuurlijk een serie lezingen annex signeersessies. Ik tekende in voor een zondagmiddag in Paagman, voorzien van een stapeltje recente aankopen. Naast de nieuwe roman had ik bijvoorbeeld de luxe editie van zijn boekenweekessay uit 2004, twee versies van De wandelaar t.g.v. Nederland Leest (de grote letter-uitgave en de eenvoudig-lezen uitgave) en zo nog wat. Terwijl ik bij de lezing zat zag ik verderop in de rij iemand die ook een werk van Van Dis bij zich had om te signeren, maar het was een voor mij totaal onherkenbaar boek. Was mij weer eens iets ontgaan? Ik kon de titel gelukkig lezen en snel googlen leerde mij dat het om de uitgave Een beetje gek ging, een bibliofiele uitgave van Galerie Christian Ouwens, waarin Van Dis verslag doet van zijn ervaringen met psychiaters en psychoanalyse. Terwijl ik in de rij stond voor het signeren haalde Van Dis diezelfde uitgave uit zijn tas en gaf die aan een dame voor mij in de rij, kennelijk een bekende van hem. Het leverde mij een steek van jaloezie op, maar even later was ik als pleister op de wonde wel zes handtekeningen rijker in evenzovele boeken. Desondanks moest ik nu op zoek naar het onbekende boek.

Na afloop van de signeersessie volgde een fijne mailwisseling met Christian Ouwens die gelukkig nog gesigneerde exemplaren had liggen. Hij vertelde dat hij ook bij de sessie in Paagman was geweest, maar toen was ik nog onwetend van het moois dat hij had gemaakt. Het toeval wilde dat mijn geliefde de dag erop letterlijk om de hoek van de galerie een opleiding volgde, zodat ik een dag later alsnog een gesigneerd exemplaar in mijn kast kon zetten. Ik kende Galerie Christian Ouwens niet, maar hij geeft bij tijd en wijle bijzondere literaire uitgaven uit die met veel zorg zijn gemaakt. Gelukkig was deze niet zo kostbaar als de portfolio van Ilja Leonard Pfeijffer en Hans Wilschut, waar €950 voor moet worden neergeteld. 

Als gevolg van dit kleine avontuur zocht ik nog wat verder naar eventuele Van Dis-uitgaven en wie schetst mijn verbazing toen ik ontdekte dat er nóg een bibliofiele uitgave rondzwierf. Ter gelegenheid van de Bakenesser Avond 2007 van de Stichting Haarlem Boekenstad bleek de uitgave Le Chien verschenen, een paar fragmenten uit De wandelaar. In een oplage van 165 bij de Augustijn Pers, van de helaas overleden Hans Rombouts.

Ook die moest ik natuurlijk hebben, en wel onmiddellijk, maar het werkje bleek nergens te worden aangeboden. Na lang zoeken vond ik bij Antiquariaat Meilof een setje Augustijn-uitgaven waar deze Van Dis bijzat. Ik checkte nog even of dat echt zo was, rekende 30 euro af en Le Chien was van mij. Met nog ruim 20 andere drukjes van deze pers, die ik niet per se hoefde (behalve eentje, waarover later meer). Het restant heb ik daarom op Catawiki gezet en dat leverde mij vervolgens 62 euro op (minus veilingkosten uiteraard). In feite waren er zo een paar gratis werkjes voor mij, en zelfs geld toe. Welk geld ik overigens onmiddellijk opnieuw heb geïnvesteerd via Catawiki, door de luxe genummerde editie van de beelduitgave Familieziek, getekend door Peter van Dongen, op een veiling te kopen. De nieuwprijs van deze uitgave uit 2017 is €150, maar voor €91 mocht ik 'm nu hebben. Waarmee de derde bibliofiele Van Dis in een week mijn eigendom werd.

Voor zover ik weet ben ik nu weer compleet als het gaat om Van Dis maar ik heb daar weinig zekerheid over. Le Chien bleek immers ook al 16 jaar geleden verschenen te zijn voordat ik het bestaan er van ontdekte. Jammer is wel dat ik nu weer naar een signeersessie moet gaan, want Le Chien is nog ongesigneerd. Het zou signatuur 102 van Van Dis in mijn collectie moeten worden.

Tommy Wieringa

Het zal bekend zijn dat Tommy Wieringa’s nieuwe roman Nirwana is verschenen. Met veel tromgeroffel gelanceerd en verschillende boekhandels boden gesigneerde eerste drukken van het boek aan. Een mooie service om mijn Wieringa-collectie up to date te houden. Ware het niet dat ik op diverse socials zag dat ter gelegenheid van de lancering een speciale "nulde druk" was verschenen, uitgedeeld aan boekhandelaars. Overigens niet voor het eerst, van De heilige Rita is ooit ook een nulde druk verschenen, die ik nog niet bezit. En nu alweer een nulde druk, in beperkte oplage… ik ben geen boekhandelaar, maar deze hoort natuurlijk in mijn kast. Dus wat te doen?

Ik besloot het erop te wagen bij de uitgeverij zelf. Als eigenaar van een van de meest complete Wieringa-collecties in Nederland meende ik wel enig recht van spreken te hebben, dus ik schreef een bedelmail in de hoop dat er nog een exemplaar van de nulde druk zou zijn. En ik kreeg goed nieuws: de nulde druk bleek beschikbaar en plofte een paar dagen later in mijn bus.

Deze nulde druk heeft een afwijkend omslag van de reguliere uitgave, veel simpeler van uitvoering en er staat ook met grote letters “0e druk” op. Op de titelpagina staat: "De oplage van deze geschenkuitgave bedraagt 200 exemplaren”. Uiteraard zullen er boekhandelaars zijn die hun exemplaar van de hand doen, er zal vast binnenkort een exemplaar op Catawiki verschijnen. Ik ben benieuwd wat die dan oplevert. 

Het probleem was alleen dat deze speciale editie ongesigneerd was. Gelukkig deed ook Wieringa mee aan het signeercircus bij de verschijning van zijn nieuwe roman, en zo toog ik met mijn stapeltje recente Wieringa-aankopen van de laatste jaren naar Utrecht, waar vervolgens niet alleen Nirwana, maar ook nog een paar anders schaarse werkjes werden gesigneerd. Deze stapel was iets kleiner dan de berg Wieringiana die ik zes jaar geleden liet signeren. Het interview in Broese leverde mij sowieso een paar inzichten op over de thema’s in de nieuwe roman. Maar daarna was er tijd om te signeren. Het fijne aan Tommy Wieringa is dat hij voor iedereen de tijd neemt. Net als een paar jaar geleden werd ook dit keer elk boek bewonderd (“dit is een bijzondere”, “dat je deze ook hebt”) en van een persoonlijke opdracht voorzien. Het fijne van een avond met boekenliefhebbers is dat er ruimte is om echt even door te praten over het boek. Bij het verlaten van Broese raakte ik aan de praat met een van de organisatoren van de avond en deelden we onze inzichten over Nirwana. Zelfs de massale treinuitval op die avond kon daarna mijn uitstekende humeur niet meer bederven.

Margriet de Moor

In het stapeltje uitgaven van de Augustijn Pers bleek naast de gezochte van Dis ook nog een mooie uitgave van Margriet de Moor te zitten, een fragment uit haar prachtige roman De verdronkene, ook nog eens heel mooi vormgegeven: een gevouwen drukwerkje, dat als het ware in de blauwe golven van het kartonnen hoesje verzinkt, waarbij ook een peilstok is te zien. Hier is zichtbaar hoe creatief Hans Rombouts was. Ik wist niet van het bestaan van dit werkje en wist niet dat het in het stapeltje zat, maar nu kon ik het mooi toevoegen aan mijn De Moor-collectie. Net als dat ik een paar jaar geleden een stapeltje boeken op Marktplaats kocht, slordig aangeduid als ‘nieuwjaarsgeschenken’, waar het nieuwjaarsgeschenk Handgeschreven van Margriet de Moor tussen bleek te zitten, uitgegeven door De Bezige Bij t.g.v. jaarwisseling 2016-2017. 

Bij nader inzien bleken zowel het fragment van De verdronkene als Handgeschreven niet heel zeldzaam en gewoon op boekwinkeltjes.nl te koop. Maar ja… dan moet ik wel weten dat ze daar staan. Natuurlijk heb ik zojuist weer eens langs alle De Moor-uitgaven gescrolld en niks nieuws gevonden, maar dat kan ik niet elke dag doen. Wie weet brengt het toeval mij over een tijdje ook van Margriet de Moor weer een onbekende uitgave.

Hoewel ik inmiddels een forse collectie De Moor in eerste druk heb, is alles nog ongesigneerd. Ik hoop Margriet de Moor ooit nog ergens tegen te komen zodat zij al mijn uitgaven van haar ongetwijfeld fraaie handtekening kan voorzien.

Het waren een paar hectische weken die ik kon afsluiten met goed nieuws over publicaties van deze drie schrijvers. Maar al met al realiseer ik mij dat het mijn lot als verzamelaar is dat ik bibliofiel achter de feiten blijf aanlopen. En dus dat ik mijn ogen open moet houden en erop vertrouwen dat het lot mij van tijd tot tijd de boeken brengt die ik nodig heb...

120 - Van Dis in Verwijs

Een groot voordeel van de Boekenweek is dat het voor schrijvers een goed moment is om op tournee te gaan. Tot mijn grote plezier zag ik dan ook een aankondiging dat Adriaan van Dis geïnterviewd zou worden in boekhandel Verwijs in Den Haag.

Ik ben optredens van Adriaan van Dis de laatste jaren vaak misgelopen: als hij ergens voorlas dan kon ik niet, of het was te ver weg, of er was een andere reden. Maar nu kon ik er bij zijn, en dat heb ik grondig voorbereid: ik had tien titels bij me om te laten signeren en ruim op tijd zat ik op de tweede rij, fototoestel in de aanslag. Rond kwart over zeven arriveerde de schrijver, in pak, met een felgroene tas in zijn hand.

Het interview werd gehouden door Wim Willems en hij had de nieuwe roman van Van Dis grondig gelezen. Maar eigenlijk had Van Dis geen vragen nodig: na elke korte vraag van Willems gaf Van Dis een minutenlang antwoord waarbij hij de ontstaansgeschiedenis van De Wandelaar mixte met zijn eigen ervaringen in Parijs en allerlei andere thema's. Kortom, het was zeer onderhoudend en het uur met Van Dis vloog om.

Bijgaand twee fragmenten van het interview. In het eerste legt Van Dis het een en ander uit over zijn ervaringen in Parijs en zijn visie op het boek. In het tweede leest hij een stuk voor uit De Wandelaar.



Van Dis over stappentellers, dopamine, Hugo, branden, het ontstaan van boeken...




Van Dis leest voor: pagina 157 uit De Wandelaar

Daarna kwam het natuurlijk aan op signeren. De meeste aanwezigen lieten een exemplaar van De Wandelaar signeren en een flink aantal ook het boekenweekessay van 2004 Onder het zink. Un abécédaire de Paris of het boekenweekgeschenk van 1996 Palmwijn. Maar mijn stapeltje was toch wel wat specialer dan dat: een exemplaar van Nathan Sid, maar dan het nieuwjaarsgeschenk van Meulenhoff dat niet in de handel was en dus het echte officiële debuut van Van Dis, een eerste druk, gebonden editie, van Indische Duinen, een eerste druk, gebonden, van Zilver en een exemplaar van de bibliofiele uitgave Bergen. Dat is een uitgave in een serie van de provincie Noord-Holland, waarin over elke Noord-Hollandse gemeente een verhaal van een bekende auteur en een zeefdruk van een bekende kunstenaar waren opgenomen. In Bergen is dat Adriaan van Dis samen met Doris Groeneveld. Elke uitgave is in slechts 100 exemplaren verschenen. Het verrassende was dat Van Dis bij die laatste opmerkte: "Die heb ik zelf niet eens...".
Kortom: binnenkort bezit ik meer titels van Van Dis, dan Van Dis zelf. Ik heb even overwogen om mijn exemplaar van Bergen aan hem cadeau te doen, maar omdat ik er tien jaar naar heb gezocht besloot ik het toch maar niet te doen.

In elk geval was mijn stapeltje boeken voor hem aanleiding op te merken: "U heeft echt alles van mij". Naar eer en geweten kon ik hem antwoorden: "Op één ding na. Ik mis namelijk nog steeds een exemplaar van het gedicht Een nieuwe politiek, uitgegeven door De Balie in 1998." De reactie van Van Dis was dat hij nog een paar exemplaren van dit gedicht thuis had, en er mij wel eentje wilde sturen. Als ik tenminste bereid was mijn adres te geven. Dat was ik natuurlijk, maar enigszins verontschuldigend zei Van Dis dat het wel even kon duren (ze liggen natuurlijk in Parijs en hij was nu in Den Haag). Maar hij zou het niet vergeten, beloofde hij.

Maar nóg was het niet op die avond (hoeveel weelde kan een mens verdragen?). Toen ik met mijn tweede stapeltje Van Dis-exotica langs kwam (onder meer de uitgave Classics van de VSB-bank, de lezing Brieven zonder grieven van PTT Post, een exemplaar van Een waarze sat van Wolters-Noordhoff en de uitgave Adriaan van Dis in Veenendaal van het CLV en de bibliotheek Veenendaal) vroeg Van Dis zich af of ik misschien ook een exemplaar van Onzichtbare stranden had. Volgens hem was het een schitterende uitgave, net uit en beslist iets voor een verzamelaar die alles al had.

Ik moest bekennen dat ik die titel niet kende. Toch weer een hiaat in de verzameling! Maar inmiddels heb ik het boek achterhaald: het is een uitgave van Hein Elferink en bestaat uit een verhaal van Van Dis en 18 houtsnedes van Pieter Bijwaard. Hier is de catalogus van Elferink. Alleen de prijs is fors: 175 euro maar liefst.

Maar wie compleet wil zijn moet er wat voor over hebben. En het is een rib uit mijn lijf, maar een mooie bekroning op deze avond. Stuur maar op, Hein!