32 - Oud en Nieuw

het afgelopen jaar is boek geworden 

en trommelt een bekende klank 

op mijn beslagen ruit; 

de dagen gaan vrij-uit 

want ik was mank. 

jij en het jaar en ik zijn boek geworden. 

Neeltje Maria Min 

2004 is boek geworden... maar wat heb ík met boeken gedaan in 2004? Een overzicht: 

• aantal nieuw boeken in 2004: 61 
• eerste nieuwe boek in 2004: 14 januari: Gontsjarow - Oblomow (vert. Arthur Langeveld). Gebonden mét stofomslag, uitgave Veen, 1994. Voor 15 euro bij De Slegte. 
• laatste nieuwe boek in 2004: 20 december 2004: Pater Noster - Onze Vader. Het Onze Vader in negen verschillende talen, gekalligrafeerd door Pieter Wetselaar. Stichting De Roos, 1983. Met fluweel overtrokken karton. Gedrukt door de Carlinapers in paars en zwart op Velin d'Arches in een oplage van 175 genummerde exemplaren. Dit is nummer 104. Voor 45 euro bij Fokas Holthuis. 
• langst op het verlanglijstje: na 15 jaar gekocht op 29 juli 2004: Hugo Brandt Corstius - Weer een nieuw vak? Taken en grenzen van de computertaalkunde. 23p. Geniet. Universitaire Pers Rotterdam, 1974. Voor 1 euro bij Hoeksbooks.

.. maar eigenlijk zijn ze alle 61 hoogtepunten en meer dan welkom in mijn verzameling. Een boekenrijk & leesvol 2005 gewenst!   

31 - Leven en dood

Twee posts geleden heb ik zitten mijmeren over het feit dat de dood van de ene verzamelaar talloze mogelijkheden biedt voor een andere verzamelaar. De verknochtheid van de ene verzamelaar aan zijn bezit zorgt er voor dat de opvolgende verzamelaar smetteloze exemplaren van de erfgenamen kan kopen (die niet van boeken houden, kennelijk). Mijn taak is het die exemplaren smetteloos te houden voor de volgende generatie, hopelijk binnen mijn eigen familie.

Dat dit alles maar zeer relatief is, mag duidelijk zijn uit de situatie nu in Azië: wie maalt er om een paar boeken, wanneer er sprake is van ruim 50.000 doden als gevolg van de zeebeving? Welke nabestaande zou niet zijn hele verzameling geven om een dierbare terug te vinden? Ik pak dit onderwerp nog even op om twee redenen: het is bijna oud en nieuw, dus sowieso een wat melancholische tijd die met vooruit- en terugblikken gepaard gaat en vanwege het boekje van Walter Benjamin dat ik heb zitten lezen: "Ik pak mijn bibliotheek uit". 

Dit boekje was een jaarwisselingsgeschenk uit 1989 van de groep uitgevers waar o.a. Veen en Contact bij horen, een toepasselijk werkje voor deze dagen dus. In dit boek beschrijft Benjamin zijn boekenbezit, wanneer hij het uit kisten haalt en weer opnieuw in kasten zet. Ik zal in latere posts nog wel eens naar hem teruggrijpen. Maar deze passage viel mij op: 

"... eigenlijk is een erfenis de meest geldige manier om tot een verzameling te komen. Want de houding van een verzamelaar tegenover zijn bezittingen stamt af van het gevoel van verantwoordelijkheid van een bezitter ten opzichte van zijn eigendom. Ze is dus, in de meest wezenlijke zin, de houding van een erfgenaam. Het meest karakteristieke van een verzameling zal daarom steeds haar overerfbaarheid zijn. U moet weten dat ik, wanneer ik dat zeg, heel duidelijk besef hoe mijn uiteenzetting van deze verbeeldingswereld van het verzamelen velen onder u in uw overtuiging dat deze hartstocht niet meer van deze tijd is en in uw wantrouwen tegen het type van de verzamelaar zal bevestigen. (...) En ik wil slechts constateren dat het verschijnsel verzameling zijn zin verliest, wanneer het zijn persoonlijke eigenaar verliest. (...) Pas bij het uitsterven wordt de verzamelaar begrepen."

Dit schreef Benjamin in 1931. De erfgenamen van de rozen, waarvan ik er twee heb weten te bemachtigen, hebben begrepen dat de verzameling zijn zin verloor, toen de eigenaar overleed. Maar gelukkig zijn er nog veel verzamelaars over heden ten dage, zodat ze allemaal ergens een mooi plekje hebben gevonden. Ik zal proberen mijn verzameling zo lang mogelijk zin te blijven geven. Walter Benjamin maakte overigens op 27 september 1940 een einde aan zijn leven toen hij wachtte op een visum naar Spanje, maar aan de Gestapo overgeleverd dreigde te worden. Wat er met zijn verzameling is gebeurd heb ik niet terug kunnen vinden. 

30 - Curieuze curiosa

Een tijdje geleden las ik in de Volkskrant een artikel over de curiosa die in het Letterkundig Museum ligt opgeslagen. Het gaat dan om allerlei voorwerpen die aan schrijvers hebben toebehoord of die representatief zijn voor hun schrijverschap.

Het Letterkundig Museum omschrijft het zelf zo:
De typemachine en de oordoppen van Simon Vestdijk, het liefdeshart van Connie Palmen en Ischa Meijer, en het rapport van Theun de Vries. Van kledingstukken, brillen, wandelstokken, pennen en huisraad tot en met paspoorten, diploma’s en trouwkaarten. In deze kleurrijke verzameling zijn de meest uiteenlopende voorwerpen en persoonlijke documenten van schrijvers opgenomen.

Ziehier de stofzuiger van Vestdijk. Stond hij bekend om zijn bekwame stofzuigen, of inspireerde dit apparaat hem tot zijn beste proza? De Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden geeft uitsluitsel: Vestdijk zette, om bij het schrijven niet te worden gestoord door achtergrondgeluiden, de stofzuiger aan, ook bij DBNL wordt er over geschreven..

Dergelijke curiosa worden bij mijn weten niet vaak te koop aangeboden. Ik herinner me één geval: in een catalogus van het Leidse antiquariaat Aioloz werd een kostuum van Gerard Reve aangeboden, dat kennelijk nooit was teruggehaald van de wasserij. Ik heb de catalogus niet meer (hier wordt er iets over geschreven, maar ik ben geen abonnee, dus kan het niet lezen), maar enig speuren leert mij dat Aioloz ook in het bezit is geweest van een getrokken kies en afgeknipte teennagels van Gerard Reve.

De Volkskrant schreef met enig dedain over het tentoonstellen van dergelijke curiosa, en op zich moet ik er ook niks van hebben - niet van Gerard Reve en niet van dit soort curiosa. Toch zijn er volop mensen die dit verzamelen - neem bijvoorbeeld Boudewijn Büch die ook álles van de door hem bewonderde schrijvers, muzikanten en politici wilde hebben, zoals de penis van Napoleon.

En zoals we allemaal weten zijn al die spullen in september van dit jaar geveild. Memorabilia heten ze overigens volgens het Parool, geen curiosa. Ik ben niet bij de veiling geweest, heb dus niets gekocht. Bij mijn weten bezit ik geen enkel curiosum van een auteur. Het enige wat misschien in de buurt komt, is een gedicht gedrukt op een zakdoek. Dat werd ooit verkocht in de boekhandels met *). Het is het gedicht "Het lied van de zakdoek" van Bart Moeyaert. Maar hij heeft er niet zelf in gesnoten. En het object staat niet eens op zijn eigen website vermeld, dus misschien wil hij er zelf ook niks van weten.

29 - Every rose has its thorn...

Ik moet het toch nog even hebben over de rozen, oftewel de uitgaven van Stichting De Roos. In mijn vorige post schreef ik dat antiquariaat Fokas Holthuis een geweldige catalogus met uitgaven van Stichting De Roos uit had gebracht. En deze lijst was nog maar de helft, de letters A-M van de uitgaven. N-Z volgt nog, hopelijk binnenkort. Ik realiseerde mij opeens dat de reden dat Fokas deze prachtlijst heeft, waarschijnlijk is dat de verzamelaar in kwestie overleden is. Of failliet. Hoe dan ook, ik geloof niet dat er een vrijwillige reden is dat iemand afstand doet van zo'n schitterende verzameling. Het boekenvirus is niet iets dat je verliest, verzamelaar ben je en blijf je. Je verzamelt om te houden. Maar voor deze persoon was het niet meer mogelijk ze te houden: ook de nabestaanden hadden er geen belangstelling voor. De roos is verwelkt. k realiseerde mij nog iets: dit is mijn en uw voorland. We zijn niet allemaal als Aristoteles. 

Hoezo Aristoteles? Omdat Wim Simons in zijn boek "Omgang met boeken" het volgende schrijft: "Aan het begin van de rij boekenheiligen staat de Griekse wijsgeer Aristoteles, die als de eerste systematische boekenverzamelaar geldt. Na zijn dood wisselde zijn bibliotheek verschillende malen van eigenaar en werd in het jaar 84 door Sulla als oorlogsbuit naar Rome gebracht, waar deze bibliotheek voor de eerste maal werd gecatalogiseerd." 

De bibliotheek van Aristoteles bleef min of meer intact. De bibliotheek van deze anonieme verzamelaar raakt versnipperd. Ik heb één exemplaar uit zijn bibliotheek gekocht, de rest zal zijn weg vinden naar andere bibliotheken. De eigenaars van deze bibliotheken zullen ooit ook afstand moeten doen van hun bezit. Hopelijk komen ook mijn boeken, als mijn geliefden ze niet meer willen hebben, dan in het bezit van een nieuwe generatie boekenliefhebbers. Misschien dat die dan, net als ik, een gat in de lucht zullen springen omdat ze één exemplaar uit de versnipperde bibliotheek aan hun bezit hebben mogen toevoegen. Boeken overleven ons allemaal.

28 - Op rozen zitten

Fokas Holthuis zit op rozen. Op uitgaven van Stichting De Roos wel te verstaan, want die zijn het onderwerp van zijn jongste nieuwsbrief. Voor wie het niet weet, de uitgaven van Stichting De Roos behoren tot de mooiste in de Nederlandse literatuur. Zelf ben ik de gelukkige bezitter van een paar 'rozen', maar het aantal dat Fokas nu heeft staan wekt grote begeerte op. 

Een stukje geschiedenis: Stichting ‘De Roos’. Deze stichting werd in juni 1945 opgericht door Chris Leeflang, Charles Nypels en G.M. van Wees met als doel ‘het maken van boeken en drukwerken enkel om de ongerepte en dus ook onbaatzuchtige liefde voor typografie en kunst, in alle denkbare vormen waarin deze kunnen samengaan’. De stichting telt maximaal 175 leden en al jaren is er een wachtlijst om lid te mogen worden. Jaarlijks verschijnen er drie à vier uitgaven, uitsluitend bestemd voor leden van de Stichting. Voor vormgeving, illustratie, drukken en binden worden zoveel mogelijk verschillende mensen en bedrijven ingeschakeld zodat het geheel van de uitgaven een afspiegeling vormt van de contemporaine mogelijkheden op dit terrein in Nederland.

De uitgaven van De Roos zijn prachtig, en zeldzaam, dus kostbaar. Niet alleen zijn er maximaal 175 exemplaren per uitgave in omloop (of laten we zeggen maximaal 200, want er worden er altijd een paar extra gemaakt), maar tal van exemplaren zijn in het bezit van allerhande musea en bibliotheken en komen dus nooit meer op de markt: ze staan in de Koninklijke Bibliotheek, maar ook in Michigan, om een paar plekken te noemen. 

Maar gelukkig is er van tijd tot tijd weer een mooi rijtje 'rozen' om uit te kiezen. De allermooiste is natuurlijk onbetaalbaar: The Book of Psalms. Hier volgt de omschrijving: 

"printed according to the authorised version of the Holy Bible. MDCXI. Utrecht, (Stichting De Roos), 1947. Verguld halfleer met gemarmerde platten, kop verguld (J. Brandt en Zoon). (4), 268 p. Band en typografie J. van Krimpen. Gedrukt door Enschedé op Barcham Green in een oplage van 175 genummerde exemplaren, gesigneerd door Van Krimpen. " 

Voor 300 euro te koop, maar hij zal wel weg zijn... Op één punt versla ik Fokas: de bij de uitgave van "Het duel" van Casanova verschenen gesigneerde en genummerde losse litho van Matthijs Sluiter heb ik wél! Wie "Het duel" bij Fokas koopt heeft 'm niet. Maar die heeft dan wel één van de prachtigste boeken die ik ooit heb gelezen. De vertaling van Ike Cialona van dit boek is verbluffend, het taalgebruik zó mooi dat het een genot is om dit boek te lezen. Ik wil mijn litho overigens graag ruilen voor The Book of Psalms. 

27 - De verzamelaar in het museum - 2 -

Het Joods historisch museum is zo vriendelijk geweest om op mijn verzoek een afbeelding van het schilderij "De Verzamelaar" op de website te plaatsen. Vorige week schreef ik nog dat ik het niet kon vinden, maar zojuist meldde Lonnie Stegink via een vriendelijk mailtje dat het schilderij te bekijken is. 

Mevrouw Stegink, hartelijk dank! Ik vind het schilderij prachtig. Met die blik kijk ik ook naar sommige van mijn boeken... 

26 - Rare talen in Zwolle

Wanneer je op doorreis bent in een of andere stad, verzuim dan nooit het plaatselijke antiquariaat te bezoeken. Het kan de enige keer zijn dat je er komt, en wie weet wat je voor schatten mist als je niet toch even kijkt. Wat ik altijd doe is in het adressenboek Boek & Boek kijken welke antiquariaten zich specialiseren op mijn gebied, en daar een bezoek afleggen. Wat hoe dan ook verplicht is, is een bezoek brengen aan De Slegte als die er is. Ik weet het, het is een massawinkel met veel ramsj die niemand wil hebben, maar voor wie even verder zoekt en de ramsj passeert liggen er de mooiste boeken te wachten in de afdeling antiquarische boeken. 

Want daarvan heeft De Slegte vooral veel. Niet altijd van hoge kwaliteit, maar gewoon lekker veel. Wat ook weer een nadeel is, want dat verlengt het zoeken. Wat mij opvalt is dat hun rubricering niet duidelijk is. Er zijn kasten met literatuur, maar ook kasten met 'geschenkboekjes', waar ook veel literatuur bij zit, kasten met 'letterkunde' (wat niet altijd letterkunde is) en sommige schrijvers vind je terug bij taalkunde, bij andere talen of gewoon ergens in een vergeten doos in de hoek. Voor De Slegte moet je de tijd nemen om het systeem te doorgronden, hoewel er niet veel systeem is. Het komt bij mij een beetje over als de achtergrondafbeelding van hun vroegere website: hoge stapels, lange planken, waarin veel kwijtraakt en met een begin van orde, maar ook niet meer dan dat. Wie die website nog eens wil zien, stap in de teletijdmachine van internet. Het beste is: gewoon volhouden en alle kasten die min of meer relevant lijken doorlopen, anders blijf je het gevoel houden dat er wel iets voor je stond, maar dat je op die ene plank net niet gekeken hebt. Gelukkig heeft elk filiaal ook een afgesloten kast met eerste en bijzondere drukken, waarin langgekoesterte wensen en onbereikbare doelen opgestapeld staan. Voor mij een mooie afsluiting van een middagje De Slegte. 

Hoe dan ook, ik was in Zwolle en daar is De Slegte ook. Ik had één missie en dat was: naar buiten komen met een boek dat op mijn verlanglijst staat, en het liefst 'voor weinig'. En de missie slaagde, hoewel het niet meeviel. Nadat ik een forse tijd in De Slegte had rondgebracht en bij al mijn favoriete en minder favoriete schrijvers en onderwerpen had gezocht belandde ik - nog steeds met lege handen - uiteindelijk voor een kast waar mijn oog opeens viel op de uitgave 'Rare talen en vreemde talen' uit 1993. Dit boek hoort thuis in mijn verzameling Hugo Brandt Corstius. Ik kende het bestaan, maar had het nog nooit gezien (dat is lastig, want dan weet je niet precies waar je op moet letten als je ogen langs de boekenkasten dwalen... sommige titels herken je namelijk in één oogopslag). Het boek ontleent zijn titel aan de eerste NRC Handelsblad taaldag die op 28 november 1992 werd gehouden in de Oudemanhuispoort in Amsterdam. Aangekondigd wordt in de inleiding dat dit de eerste was in een jaarlijkse taaldag, en ik stuit al googlend inderdaad op de taaldagen van 1994 (Taal en Muziek), 2000 en 1996 (DigiTaal) Volgens dit lijstje was de taaldag van 1992 echter niet de eerste, maar de tweede. Maar wat boeit het. Ik kan weer een streep zetten door een nummer op mijn HBC-verlanglijst. Met dank aan Zwolle en De Slegte, en met dank aan mijn eigen doorzettingsvermogen.

25 - To have and to hold

Als forens wordt ik dagelijks omringd door een grote massa medereizigers. Vaak zijn deze reizigers aan het lezen en ik wil altijd weten welk boek zij lezen. Is het een goedkope roman, of literatuur? Hoe behandelen ze het boek (vermoorden ze het door de rug te breken, of niet)? En hoe nemen ze het mee: het meedragen van een boek voor onderweg levert de nodige risico's op, want het kan vies worden, beschadigen, verloren worden, etc. Soms is dat verliezen de bedoeling, zie de site van bookcrossing, maar meestal niet. Hoe dan ook, vandaag zat ik naast iemand die het boek 'To have and to hold' van Philipp Blom aan het lezen was. Ondertitel: 'An Intimate History of Collectors and Collecting'. 

Dat trok natuurlijk meteen mijn aandacht. Niet alleen omdat ik het boek niet kende, maar omdat ik kennelijk naast een verzamelaar zat. Hij had zijn muziek irritant hard staan, maar dat heb ik hem vergeven omdat hij een lotgenoot is. Misschien surft hij hier nog wel eens voorbij.  Het boek van Blom beschrijft een aantal uiteenlopende verzamelaars en verzamelingen. Toch wordt het niet als een heel goed boek gezien. Bij een review site krijgt het de score B: 'diverting, but often fascinating details don't add up to a convincing whole'. Ook recensies in kranten zijn niet altijd lovend, maar wel vermakelijk. Jonathan Yardley schrijft in The Washington Post: 

'The impulse to collect is one of the odder disorders with which humans can be afflicted. Philipp Blom correctly argues, in this interesting and provocative book, that traditionally collecting has been a luxury enjoyed by the rich and privileged (...) Today, though the rich and self-indulgent still find ways to enhance their reputations and egos by collecting, the old obsession has become democratized, at least after a fashion. Mass production has "allowed a broad range of people to indulge their fancy by filling the world with a multitude of cheap things," commonly known as "collectibles," many of them scarcely better than kitsch.' 

Dat geldt dan misschien voor verrassingseieren en McDonalds Happy Meal cadeautjes, maar wat mij betreft toch niet voor boeken. 

Geoff Nicholson concludeert in The Independent: 

'Two kinds of books are published on the subject. The first is celebratory and fun, showing pictures of smiling nerds (mostly, though not exclusively, male), surrounded by roomfuls of lawnmowers or model trains. The second aims to be scholarly and scientific, examining the historical and psychological underpinnings of collecting, often pushing an analogy about sexual pursuit. (...) Blom is not content to tell stories. He's keen to draw some grand conclusions, and these are sound but not startling. Unable to exert control in the world at large, collectors become autocratic rulers of their own small universe, but then the collection begins to control the collector. He further asserts that collections are simultaneously a hedge against mortality and a sure reminder of it. He will get no argument on this from me, or anyone else.' 

Geoff Nicholson is trouwens zelf ook actief als auteur op het gebied van obsessies, waaronder verzamelen. Zie zijn boek 'Hunters en Gatherers' bijvoorbeeld.  In mijn vorige post vond ik het nog wel een aardig idee als een verzamelaar werd geportretteerd tussen zijn verzameling, maar liever niet als een 'smiling male nerd' tussen goedbedoelde rotzooi. Misschien toch maar een beetje anoniem blijven. Want verzamelaars, concludeert Christopher Tayler in The Sunday Telegraph, 'in one sense, such people are the archaeologists of the present. In another, however, they are engaged in a desperate struggle against oblivion.' Hoe dan ook, dit boek ga ik wel lezen. En dat van Nicholson trouwens ook. 

24 - De verzamelaar in het museum

Het Joods Historisch Museum heeft het schilderij "De Verzamelaar"aangekocht bij Christie's. Het is een van de laatste schilderijen van Isaac Israëls. "De verzamelaar" toont de Haagse tandarts Simon Pinkhof temidden van zijn verzameling bronzen beeldjes. Isaac Israels kwam regelmatig op bezoek bij de tandarts. In 1934 liet hij een schildersezel brengen naar het huis van Pinkhof aan de Dr. Kuyperstraat. Hier schilderde hij een aantal indrukwekkende portretten. Ik ben benieuwd hoe deze verzamelaar eruit ziet. Maar noch de site van het JHM noch de site van Christie's hebben een afbeelding beschikbaar. Nu zijn bronzen beeldjes natuurlijk totaal iets anders dan boeken, maar desondanks ben ik benieuwd naar wat Israëls er van gemaakt heeft. Misschien laat ik mijzelf dan ook nog eens vereeuwigen tussen mijn boeken. 

nb inmiddels zijn er volop afbeeldingen van het schilderij beschikbaar

23 - Tentoonstelling oude Bijbels

In het paradijs voor boekenverzamelaars, het Museum Meermanno Westreenianum in Den Haag, is sinds een week een prachtige tentoonstelling ingericht: het woord is boek geworden. De titel verwijst natuurlijk naar de beroemde tekst uit het Johannes-evangelie, hoofdstuk 1, vers 14: "Het woord is mens geworden en heeft bij ons gewoond, vol van goedheid en waarheid". Het is een tentoonstelling over "de bijbel in handschrift en druk van de zesde eeuw tot vandaag". Niet de inhoud, tekst of de vertaling van de bijbel, maar de uitvoering ervan vormt het uitgangspunt. Daarom beperkt de tentoonstelling zich niet tot Nederlandse bijbels. De expositie laat ook zien hoe de tekst van de bijbel - in de grondtalen en in vertaling (Grieks, Latijn, Frans, Duits, Engels en Nederlands) - in verschillende tijden, voor verschillende doelen en voor verschillende gebruikers steeds op andere manieren vorm is gegeven. Zo zijn er verschillende uitvoeringen van kanselbijbels, bijbels voor de kerkgangers om mee te nemen, bijbels voor thuis, huwelijksbijbels, bijbels voor de literair geïnteresseerden (zonder de traditionele hoofdstuk- en versnummering), en bijbels met of zonder illustraties. De tentoonstelling is grotendeels samengesteld uit werken die behoren tot de eigen collectie van het museum. Deze keuze vormt ook een brede en aantrekkelijke doorsnede van de gehele boekencollectie van het museum, van zeer vroeg tot heden, van laatantiek handschrift tot druk van gisteren. Je zal als verzamelaar maar zo'n prachtverzameling hebben. 

Bijbels waren vaak de eerste voortbrengselen van de drukpers. Diverse incunabelen (boeken die vòòr 1500 met behulp van losse uit metaal gegoten letters (dit is een belangrijk verschil met de blokdrukken die al bestonden) op papier via een boekdrukpers werden vermenigvuldigd) zijn nu nog in Meermanno te zien. Incunabelen en post-incunabelen (boeken tussen 1501 en 1540 gedrukt, losgemaakt van het handschrift karakter van de middeleeuwen) zijn een mooi verzamelobject, maar inmiddels helaas onbetaalbaar, voor een verzamelaar als ik. Gelukkig kunnen we af en toe onze neus tegen de vitrine drukken bij Meermanno.

In de bundel "verzamelen is ook een kunst" van Jacques den Haan wijdt Bob de Graaf een heel hoofdstuk aan het verzamelen van oude bijbels. Hij verzucht dat het merkwaardig is dat er maar een handjevol bijbelverzamelaars zijn, in een land dat toch zo'n sterke bijbelse traditie heeft en waarin zo veel kwalitatief mooie uitgaven bestaan. Je zou bijvoorbeeld oude bijbels kunnen verzamelen met betrekking tot fraaie typografie, illustratie of boekband. Of vanwege de houtsneden of kopergravures. Hoe dan ook, omdat de bijbel natuurlijk toch (als het goed is) een gebruiksvoorwerp is, is het moeilijk onbeschadigde en onbeschreven exemplaren te vinden. Maar dat is nu juist de uitdaging voor de verzamelaar. Zeker nu er deze week weer een nieuwe vertaling is verschenen, bijvoorbeeld in de prachtuitgave bij Athenaeum, Polak & van Gennep.

22 - Bibliofiel voor alleman

In een boekbespreking van de Volkskrant van 29 oktober las ik een voor mij nieuwe term: "bibliofiel voor alleman". De redacteur Hub. Hubben recenseerde het jongste boek van Joost Veerkamp dat deze samen met Ton Werkhoven maakte: Gebroken lichtval.

Hubben vindt het boek helemaal niks. Hubben zegt dat Veerkamp "pogingen doet zich te ontwikkelen tot een dubbeltalent", hetgeen volgens hem begrijpelijk is want "je kunt niet eeuwig doorgaan met het parodiëren van andersmans werk". De Kuifje-persiflages van Veerkamp zijn beroemd, maar Hubben laat niet na te memoreren dat Veerkamp zowel bij de Volkskrant als NRC Handelsblad de laan uitvloog. De afkeer van Hubben reikt tot de uitgever, die deze uitgave "parmantig" een kunstwerk noemt, maar Hubben vindt de inhoud "een larmoyant en voorspelbaar verhaal". Hoe dan ook, waar Hubben op aanslaat is de uitvoering van dit boek: "zelden werd zoveel aanstellerij door twee kaften bijeengehouden". Met als conclusie: "de aldus ontstane hutpspot is verpakt in bibliofiel-voor-alleman-verpakking: zwarte linnen band, glimpapier en genummerd, tot en met het belachelijke aantal van duizend." 

Bibliofiel-voor-alleman wil dus kennelijk zeggen: een boek dat om puur opmaaktechnische redenen bibliofiel bedoeld is, maar waarvan de bibliofiele status door de inhoud niet wordt gerechtvaardigd. Of bedoeld Hubben dat de uitvoering zodanig is dat het overeenkomt met gangbare bibliofiele uitgaven, maar misschien is de oplage wel veel te hoog? Hoewel een oplage van 1000 ook weer niet heel erg groot te noemen is. Of is het gewoon een sneer van Hubben; misschien is 'bibliofiel' voor hem wel een soort eretitel en vindt hij dat dit boek aanstellerige pogingen doet om in een soort eregalerij te verschijnen, terwijl hij van mening is dat het überhaupt niet geschreven had moeten worden. 

Op zich zie je wel vaker dat uitgeverijen boeken uitgeven die bij voorbaat als 'bibliofiel' worden bestempeld; voor de boekenliefhebber dus. De Bijenkorf heeft ooit een 'bibliofiele bibliotheek' gehad en gezien de prijzen die antiquarisch voor de afzonderlijke uitgaven worden gevraagd is dat een door velen erkende status. Zo is er ook een reeks die heet "De Prom bibliofiel", maar die kosten antiquarisch maar een paar euro. Wat mij betreft is er niks mis mee als uitgevers mooie boeken maken voor een selecte groep liefhebbers en die buiten de reguliere kanalen om verkopen, of bij een paar gespecialiseerde boekhandels. Maar om dat nou "bibliofiel voor alleman" te noemen... 

Misschien vindt Hubben wel dat hij tot een select gezelschap behoort dat het recht heeft om boeken al dan niet een bibliofiele status toe te kennen. Ik ontken niet dat Hubben veel van boeken weet, maar dit was wel een hele harde aanval. Ik denk dat ik er niet uitkom. Ik ga maar eens kijken hoeveel bibliofiel-voor-alleman-uitgaven ik in mijn eigen bibliotheek heb.

21 - Een berg Biesheuvel

Verzamelaars zijn er in soorten en maten, maar één ding hebben ze gemeen: ze zijn trots op hun verzameling. Dat is natuurlijk onder meer de reden dat ik dit weblog maak. Sommige verzamelaars willen het resultaat van hun hele verzameling met anderen delen. Een prachtig voorbeeld daarvan is de J.M.A. Biesheuvel bibliografie. Een heel erg toegankelijk overzicht van alles wat door of over Biesheuvel heeft gemaakt. Waarbij met symbolen is aangegeven in welke verzameling een bepaald boek is opgenomen. Voor een beginnende verzamelaar is een dergelijk overzicht erg handig, het uiteindelijke doel van je verzameling is in één klap gedefinieerd. Het mooie van deze site is dat er niet alleen de reguliere, maar ook de bibliofiele en afwijkende uitgaven in genoemd staan.

Juist deze bijzondere uitgaven zijn het leukst om te verzamelen en het moeilijkst te vinden, maar in de officiële bibliografieën komen ze niet voor. Wel in de catalogi van antiquariaten, maar ook die zijn natuurlijk niet volledig. Wat dat betreft is de site met de bibliografie van Nescio ook heel nuttig: ook daar staan de meest obscure uitgaven over Nescio keurig op een rijtje. Niet zonder trots merk ik op dat een deel van de afbeeldingen afkomstig is uit mijn eigen verzameling. Zoals deze. 

Tegelijkertijd kan zo'n volledig overzicht voor beginnende verzamelaars ook behoorlijk traumatisch zijn. Want hoe kom je ooit in je leven in de buurt van een dergelijke verzameling? Daar staat tegenover dat wie echt verzamelaarsbloed heeft zich hier niet door laat weerhouden. Want het belangrijkstevan verzamelen is het verzamelen zelf, en verder is het een kwestie van geduld, slimheid en doorzettingsvermogen. En soms ook een echt vermogen. Maar met die ingrediënten zal eenieder op een punt komen dat zijn verzameling de kwalificatie "bibliotheek" gaat verdienen. En dan kan er wellicht ook zo'n mooie website als over Biesheuvel of Nescio aan gewijd worden. Sneuper P.s. zojuist even in mijn boekenkasten gekeken. Ik moet constateren dat ik feitelijk helemaal niets van Biesheuvel bezit. Behalve dan een uitgave van Giuliano en het boekenweekgeschenk Een overtollig mens. Maar afgezet tegen het respectabele oeuvre van deze man is het niets. Gelukkig zijn er anderen die het verzamelen van Biesheuvel voor hun rekening nemen. lezend: Van aangezicht tot aangezicht - Jessie Penn-Lewis

20 - Eerste deel Büchs boeken getaxeerd op €400.000

De waarde van je verzameling... altijd een heikel punt voor verzamelaars. Want hoe bepaal je nu eigenlijk de waarde van je verzameling, en op welke gronden? Een tijdje geleden stond in De Volkskrant een artikel over de waarde van verzamelingen. Conclusie: het is maar wat de verzamelaar (of: de gek) er voor geeft. En of je een koper kunt vinden, en of de kwaliteit goed is. 

Catalogi zeggen niet zoveel, wat voor de een onschatbaar is, is voor de ander een prul. Ook ikzelf ben soms blijer met een boek van een euro die het sluitstuk van een deelverzameling is, dan met een uitgave die honderden euro's kost. Hier en hier vind je aanwijzingen voor het bepalen van de waarde van boeken. De vraag die eraan vooraf ging: heeft het zin te verzamelen uit oogpunt van beleggen? Die vraag is moeilijk te beantwoorden. Een gerichte verzameling van objecten die zeker weten waarde hebben en houden zal misschien een goede belegging zijn. Maar vaak verzamel je iets wat je zelf mooi vindt en zonder objectieve waarde. Door toeval kan zoiets later waardevol worden, maar hoe vaak verdwijnen levenslang zorgvuldig opgebouwde verzamelingen na een overlijden niet gewoon bij het grofvuil?

In het boek "Verzamelen is ook een kunst. Onsterfelijkheid in oude boeken" wordt ingegaan op boeken als belegging. De schrijver zegt terecht: "De ware liefhebber zal zijn beslissing tot het wel of niet aanschaffen van een bepaald object niet laten afhangen van de voorwaarde dat het een goede belegging zal vormen. (p. 15)" Want: "hoeveel genoegen verwacht de belegger terug te ontvangen uit het beleggingsobject? (p. 15)". En daar gaat het natuurlijk om. "Zoals bij vrijwel elk verzamelen zal de belangrijkheid van de collectie mede afhangen van hetgeen de verzamelaar aan eigen inbreng aan kennis, inventiviteit en geduld heeft bijgedragen. (...) Alleen indien wordt uitgegaan van de overweging dat het verzamelen van boeken, om welke reden dan ook, voor de verzamelaar een genoegen is, zal blijken dat het bijeenbrengen van een dergelijke collectie ook uit het oogpunt van belegging een goede zaak is geweest." 

Met de nalatenschap van Boudewijn Büch zit het echter wel goed. Op hem zijn bovenstaande slotzinnen wat mij betreft van toepassing. Veilinghuis Bubb Kuyper slaat hier dan ook een mooie slag. Ik weet zeker dat Büch niet verzamelde uit beleggingsoogpunt, en inderdaad ontstaat uit die houding de mooiste - want unieke en meest persoonlijke - verzameling. Ongeveer 10.000 van Büch's boeken worden geschat op 400.000 euro, wat toch 40 euro per stuk is. Die waarde zal wel een combinatie zijn van de naam van de verzamelaar, de hype die nog steeds bezig is ten aanzien van de nalatenschap van Büch (en dus ook deskundig wordt uitgemolken) en natuurlijk ook de waarde van de boeken zelf. Als je kijkt naar de catalogus, en dan met name de nummers die betrekking hebben op Nederlandse literatuur (waar ik een ietsepietsje van afweet), dan vind ik het zelfs nog wat laag ingeschat... Ik ben benieuwd naar de eindopbrengst. 

19 - Gmail invites

Ik heb nog steeds een paar Gmail invites beschikbaar voor de liefhebbers. Nog steeds is Gmail niet vrij verkrijgbaar. Maar wie wil het niet: iedere gebruiker krijgt maar liefst een gigabyte aan opslagruimte en e-mailberichten worden ‘eeuwig’ bewaard. Plus het is ontzettend gebruiksvriendelijk. En je kan nog mooie adressen maken omdat er nog niet zoveel gebruikers zijn (hoewel het nu snel oploopt...) Stuur me een mailtje, en ik stuur je een uitnodiging. Onder één voorwaarde: ik wil een link van jouw webpagina naar mijn weblog er voor terug. Want dat is goed voor het bezoekersaantal van dit log en voor een hoge Google-ranking. Vergeet niet op mij en op mij te stemmen!

18 - Kinderboekenweek verzamelen

Het is weer kinderboekenweek! En dat betekent hoogtijddagen voor verzamelaars van CPNB-uitgaven, boekenweekgeschenken en dergelijke, zoals ik. De laatste jaren zijn er zoveel uitgaven rondom de (kinder)boekenweek, dat ik af en toe de tel kwijt raak. 

Niet vergeten: 1. Naar de bibliotheek - de boekenweekquiz ophalen. En opletten of er nog interessante boekenleggers e.d. zijn. 2. Naar de boekwinkel - het prentenboekje van Eric Carle kopen 3. Mijn geld tellen of ik genoeg heb om het jubileumboek "Voor altijd jong; 50 jaar Kinderboekenweek" te kopen.  4. Bij de NS en de Bruna kijken of er nog speciale boekenleggers, folders e.d. zijn over de boekenweek. 

Twee jaar geleden vergat ik naar de bibliotheek te gaan om de eerste boekenweekquiz "Boeken over boten" op te halen. Het kostte veel moeite om het boekje alsnog te pakken te krijgen. Daarom is het zaak deze week te oogsten, om mijzelf een lange weg over internet en langs antiquariaten te besparen. Hoewel daar op zich niks tegen is, natuurlijk... 

Verzamelen gaat vaak ook over 'bijhouden', hoewel dat het minst spannende deel van de verzameling is. Het is een kwestie van je ogen openhouden wanneer en welke nieuwe uitgaven verschijnen, maar het is totaal anders dan de jacht op een exemplaar waarvan je weet dat het bestaat, maar je hebt nog geen idee waar het is (en wat het kost). Toch is het bijhouden van de uitgaven belangrijk: je verzameling blijft compleet en actueel en het scheelt geld omdat je het voor de winkelwaarde, en niet voor de verzamelwaarde, hoeft te kopen. 

De nieuwe uitgaven bijhouden is dus één ding, maar een hele serie compleet krijgen is een totaal ander ding. Natuurlijk wil ik het liefst álles van de kinderboekenweek hebben, maar ik vrees dat dat nog lange tijd een wens zal blijven. De vaststelling dat antiquariaat Schutte voor, bijvoorbeeld, de bouwplaat van het Muiderslot uit 1958 al € 495,- vraagt geeft mij wat dat betreft weinig hoop. Maar er naar kijken mag natuurlijk altijd. 

**update** Gisteren was een goede dag: het prentenboekje en de quiz zijn binnen. Daarnaast nog de kinderboekenweekposter annex kleurplaat, de kinderboekenweekuitgave van de boekenmolen (een overzicht met recent verschenen boeken) en drie boekenleggers van de NS in de vorm van een trein. Het jubileumboek ziet er overigens ook schitterend uit. **update**