zondag, december 25, 2016

Onder boekenliefhebbers

Perkamentus en de auteur van het jubileumboek schreven er ook al over: het jubileum van het Nederlands Genootschap van Bibliofielen en de bijbehorende verschijning van het jubileumboek De complete verzameling, geschreven door Paul van Capelleveen. Ik was uitgenodigd door Perkamentus om deze dag in dit eminente gezelschap door te brengen en dat heb ik met veel plezier gedaan.

Er zijn veel aangename kanten aan het vertoeven in het gezelschap van bibliofielen. En dat is natuurlijk vooral de herkenning van het virus waar iedereen mee besmet is. De meestgestelde vraag was dan ook 'en wat verzamel jij'. Daarop kwamen uiteenlopende antwoorden: incunabelen, kaarten en atlassen, uitgaven over Amsterdam... maar na enig doorvragen was het veelal toch zo dat sprake was van een immer uitdijende verzameling waar de verzamelaar steeds minder controle over had. Dat maakte het thema van het jubileumboek - het einde van de verzameling - des te actueler. Want hoe kom je er ooit weer vanaf? Maar voortdurend kwam ook een zinnetje als "onlangs kocht ik bij Bubb..." of "gelukkig vond ik bij The Romantic Agony vorig jaar...". Ik kon daaraan toevoegen: "Vanmorgen haalde ik mijn twee gewonnen kavels op bij Zwiggelaar." Ik was een tevreden mens want ik ging naar het jubileum van de de bibliofielen met een flinke stapel bibliofiele uitgaves in de achterbak van mijn auto.

De dag werd vooral doorgebracht in het prachtige Teylers, waar we naast een aantal boeiende lezingen en een ijverig fotograferende Perkamentus werden vergast op een rondleiding door het museum met de mogelijkheid een aantal bijzondere uitgaven uit de bibliotheek van het museum van dichtbij te bekijken. Het mooie was dat een aantal leden van het gezelschap net zo veel of meer wist van de tentoongestelde boeken dan degene die ons rondleidde, wat regelmatig zorgde voor opmerkingen als 'blader even naar pagina X van dit boek, daar staat een interessante illustratie' of 'mag ik even de band van dichtbij bekijken want dit is een bijzondere binding'. Zo zagen we onder meer de eerste druk van de allereerste publicatie van de door Linnaeus opgestelde indeling van het dierenrijk uit 1735. Maar mijn meest indrukwekkende moment was toch wel het bekijken van Birds of America van Audubon. Prachtig om dit boek te zien, hoewel zelf erin bladeren niet toegestaan was. Niet raar voor een boek dat op de veiling zo'n 8,6 miljoen euro opbrengt. Schokkend was wel het gegeven dat bij het maken van een facsimile editie van het boek niet iedereen zijn handen afveegde. Het resultaat: inktvingers op verschillende pagina's van dit boek, en soms ook inktvlekken op de afbeeldingen. Voor iemand die zelfs de meest goedkope pocket nog voorzichtig behandelt is dat een onverdraaglijk gegeven.

Na al deze emoties werd het dan toch tijd voor het diner. Dat werd genoten in restaurant Stempels, waar ik het genoegen had om de tafel te delen met onder meer Paul van Capelleveen (conservator bij de KB), Jos van Heel (oud-conservator van Meermanno), Aafke Boerma (hoofd PR van Meermanno) en boekbindster en boek restaurateur Natasha Herman. Het gaf mij de mogelijkheid om mijn jubileumboek te laten signeren, maar mooier nog: tijdens het gesprek werd duidelijk dat deze Jos van Heel degene was die zo vriendelijk was het briefje van Van Westreenen te ontcijferen dat ik vond in de nalatenschap van mijn oom (ik schreef er hier over). Wat een prettig toeval om tegenover degene te zitten die mij zo uit de brand heeft geholpen met mijn blog. Zijn commentaar: "als ik het handschrift van Van Westreenen al niet kan ontcijferen, wie dan wel?" Daarnaast was het een avond vol mooie verhalen over boeken, boekenvondsten en de vele varianten van de liefde voor het mooie en bijzondere boek.

En zo eindigde een bibliofiele dag. Terwijl Perkamentus en ik een doos met jubileumuitgaven door Haarlem sjouwden namen we warm afscheid van medebibliofielen die ik helaas onvoldoende kon spreken. Op naar een volgende bijeenkomst!

donderdag, december 08, 2016

Biblio-sonnetten

Ik las het al op de facebookpagina van Fokas Holthuis: de Nederlandse vertaling van Biblio-Sonnetten van Paul Verlaine is verschenen. Fokas heeft de uitgave van De Roos, maar er is nu ook een schitterende handelseditie verschenen die te bestellen is bij De Boekenfabriek maar kennelijk ook bij Bol. Maar wel opschieten, want er zijn maar 500 exemplaren gemaakt. Deze handelseditie ligt voor mij, de uitgave van De Roos zal ik over enige tijd ook bezitten, het is gewoon een kwestie van geduld.

De reden dat ik dit boek heb is dat het mij werd aangeboden door de uitgever. Natuurlijk met de bedoeling dat ik er een ronkend stukje over schrijf. Want ik hou van boeken, en zeker van boeken over boeken. En dat stukje schrijven doe ik in dit geval met liefde. Want de biblio-sonnetten is het ideale cadeauboek voor elke bibliofiel, en kan met een gerust hart op de verlanglijstjes worden gezet.

Wat maakt dit boek nu zo begerenswaardig? Daarvoor zijn verschillende redenen. Allereerst de uitvoering: het is een mooi gebonden boek op lekker papier, het ruikt goed (belangrijk!) en ziet er gewoon perfect verzorgd uit.

Maar dan de inhoud. De biblio-sonnetten van Verlaine staan centraal en ik moet eerlijk bekennen dat ik het bestaan ervan niet kende. Dat is ook niet zo raar, want ze zijn altijd tamelijk obscuur gebleven. De eerste uitgave van deze sonnetten kende een oplage van 131 exemplaren en ook daarna zijn ze nauwelijks zelfstandig uitgegeven. In dit boek zijn ze verzameld (zowel de originelen, als de mooie vertaling van Martin Hulsenboom, als de bijbehorende illustraties) met daarnaast uitgebreide toelichtingen van Peter IJsenbrant (over Verlaine) en Ed Schilders (over de uitgeefgeschiedenis van de sonnetten en over uitgever en bibliofiel Pierre Dauze). In het persbericht wordt dit een drie-eenheid tussen poëzie, bibliofilie en biografie genoemd. De sonnetten zelf zijn dus maar een klein deel van het boek, maar wel waar alles om draait. En ze geven een mooie schets van het leven  van bibliofielen. Zoals deze:


De komst van de catalogus
De bibliofiel ontvangt zijn post! In euforie,
Zelfs vóór hij tast naar kennelijk intieme brieven
Werpt hij zich onverwijld op de Catalogi.
Nog niet doldriest, en wars van kwalijke motieven


Bedacht uit liefde voor superbe handelswaar,
Slaat hij nu uitgerekend de brochure open
Van die wel zeer geraffineerde antiquaar
Die niet te duru verkoopt om zeker te verkopen


Met rusteloze hand - maar keurig hoor, madame,
Hij is zo keurig, heus! - nu hij zo'n boekje vindt
Dat hij sinds lang begeert - trouwhartig als een kind! -


Stuurt hij de Handelaar meteen een telegram:
"Hou vast."- "Geregeld" antwoordt vóór het avondgrauw
Een bondig spoedbericht,
De goede Klant valt flauw


De toelichtingen schetsen een fascinerende beeld van het leven van Verlaine rond de eeuwwisseling en de liefde voor boeken. Ik ben zelf gek op levensbeschrijvingen van bibliofielen dus ik was blij verrast met de uitgebreide informatie over Pierre Dauze en zijn betekenis voor de boekenwereld en natuurlijk voor Verlaine. Er worden mooie observaties gedaan over zijn passie voor boeken. Zoals dat hij vier bibliofiele gezelschappen heeft opgericht maar ook dat hij een pionier was in het verzamelen van moderne auteurs. En ook dat zijn naam een zelfstandige betekenis kreeg, 'dauzage' oftewel het zorgen voor opgesmukte boekbanden.

Ed Schilders schreef een mooi overzicht over het ontstaan en de publicatie van de biblio-sonnetten. Het was al tegen het einde van het leven van Verlaine en daarom heeft hij zijn opdracht niet kunnen afmaken: uiteindelijk verschenen 13 van de geplande 25 biblio-sonnetten. Schilders geeft het verloop van de opdracht en het ontstaan van de sonnetten weer, maar ook hoe het uiteindelijk kwam tot de publicatie van de afzonderlijke uitgave in 131 exemplaren, waaronder een luxe uitgave voor Dauze zelf. Wat ik enorm boeiend vind is te lezen hoe het verder ging met de bibliotheek van Dauze maar ook met de gepubliceerde exemplaren van Biblio-sonnetten. Begrijperlijkerwijs zijn ze heel zeldzaam  en volgens Schilders zijn er maar 4 bekend in Nederlandse bibliotheken. Het Dauze-exemplaar is (vermoedelijk) in 2014 bij Christie's geveild voor een bedrag van €2125.

Ik werd trouwens weer helemaal enthousiast van Ed Schilders. Ik checkte even en heb alleen zijn geweldige boek Vergeten boeken in de kast staan, een verzameling van achtentwintig lange essays over curieuze auteurs, boeken, en literaire verschijnselen. Een groot deel daarvan verscheen in eerste aanleg in de Volkskrant, Vrij Nederland, en Maatstaf. Eigenlijk 28 prachtige blogstukjes, maar dan in een boek. Maar buiten dat had ik niks, dus heb ik maar direct het boekje Bibliohaptonoom  besteld.  Ik heb trouwens  ook nog even gekeken naar biblio-poëzie in mijn bibliotheek. Ik heb intussen verschillende uitgaven: wie kent niet de bloemlezing Niet nog een boek, met gedichten over boek, bibliotheek en lezer. En ik vond nog het jaarwisselingsgeschenk met Haiku over het boek van Gaby Bleijenbergh.

Ik googlede ook nog even op het boek van Verlaine/Dauze en tot mijn verbijstering zag ik dat er begin 2016 een van de 131 exemplaren van Biblio-Sonnetten  bij Catawiki is geveild voor het luttele bedrag van €140. Ik heb die veiling ongetwijfeld gezien maar ik had geen idee van de betekenis van die uitgave. Na het lezen van dit boek zou ik dat bedrag blind neerleggen voor een exemplaar als dit. Is dat niet de tragiek van veilingen? Dat je het soms gewoon niet ziet, en achteraf de haren uit je haafd trekt?

Maar als troost heb ik deze uitgave. Een paar mooie biblio-sonnetten, een paar fantastische toelichtingen die aan alle kanten de boekenliefde ademen en ook nog eens mooi uitgegeven. Er is geen lezer van blog die dit boek niet in zijn kast zou moeten willen hebben.

Update februari 2017:
De uitgave van De Roos is sneller in mijn bezit gekomen dan gedacht. Uiteraard gekocht via Catawiki. Weliswaar niet zo spectaculair als de originele uitgave, maar niet minder welkom in mijn boekenkast. En: wederom een dubbel exemplaar in mijn boekenkast (zie daarover dit bericht).